آزمایشات ناباروری در خانمها
بررسی رحم و لوله های فالوپ
بررسی موکوس دهانه رحم :

در حوالی تخمک گذاری موکوس از دهانه رحم ترشح می شود . این موکوس دهانه رحم به دلیل اینکه زمینه را برای انتقال اسپرم از واژن به درون رحم فراهم می نماید بسیار اهمیت دارد .

بررسی ترشحات دهانه رحم غالبا با استفاده از یک اسپکولوم در حدود زمان تخمک گذاری انجام می گیرد و کمیت و کیفیت ترشحات دهانه رحم مورد ارزیابی قرار می گیرند .

آزمایش پس از مقاربت :

آزمایش پس از مقاربت کاملا شبیه بررسی ترشحات دهانه رحم می باشد، به این ترتیب که این آزمایش ۱۲-۴ ساعت پس از انجام مقاربت در حدود زمان تخمک گذاری صورت می پذیرد. این بررسی نه تنها اطلاعاتی را در مورد کیفیت و کمیت مخاط موجود ارائه می نماید، بلکه ارزیابی کاملی از میزان غلظت اسپرم پس از ترکیب با مخاط دهانه رحم فراهم می آ ورد.

هیستروسالپینگوگرام :

هیستروسالیپنگو گرام ( HSG ) روشی برای ارزیابی شکل داخلی دهانه رحم، حفره رحم و لوله های فالوپ محسوب می شود. این آزمایش یک آزمایش کاملا مهم است برای اینکه مشخص شود که آیا رحم شکل طبیعی دارد و آیا لوله های فالوپ باز و طبیعی هستند یا خیر .

این آزمایش با تزریق مقدار کمی مایع حاجب به داخل رحم انجام می شود که این مایع در رادیوگرافی نمایان می شود . زمانی که این مایع به داخل رحم تزریق گردید، رادیو گرافی ها انجام می گیرند تا جریان مایعی که نشان دهنده شکل رحم و لوله های فالوپ است، قابل مشاهده گردد. این آزمایش نیاز به ۵-۳ دقیقه زمان داشته و با انجام آن اطلاعات اولیه بدست می آیند.

این بررسی غالبا در اوایل سیکل قاعدگی یعنی پس از پایان خونریزی و قبل از تخمک گذاری انجام می گیرد. بهترین زمان یک یا دو روز بعد از پاک شدن می باشد.

اولترا سونوگرافی به روش ترانس واژینال   :

دستگاه اولتراسوند مانند دستگاه رادیوگرافی است بجز اینکه تصاویر بجای اشعه با جذب امواج صوتی تهیه می شوند. بیماران می توانند تعداد زیادی معاینات اولتراسوند را بدون هیچگونه عوارض بیماری زائی انجام بدهند. درکل، معاینه اولتراسوند بدون درد می باشد و نیازی نیست که برای انجام این معاینات مثانه پر باشد.

اولتراسوند برای مشاهده و معاینه رحم، تخمدانها و فولیکول های رشد کرده در تخمدان ها، رشد جنین و سایر اندام های داخلی مورد استفاده قرار می گیرد. در پیگیری سیکلهایی که داروهای محرک تخمک گذاری تزریق شده باشند، کنترل و مشاهده رحم و تخمدان ها از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد. تعداد و میزان رشد فولیکولها برای کمک به تعیین دوز مناسب دارو باید مورد ارزیابی قرار گیرد به ویژه وقتی که تخمدانها وادار به تخمک گذاری شده یا برای اهداء تخمک برنامه ریزی شده است.

روش هیدرو سونو گرافی ترکیبی است از سونوگرافی ترانس واژینال به همراه پر کردن حفره رحم با سرم استریل که برای بررسی حفره رحم و تشخیص پولیپ ها ، چسبندگی ها و یا فیبروم از استفاده می شود نتایج بدست آمده شبیه نتایجی است که از طریق هیستروسکوپی یا هیستروسالپنگو گرافی بدست آمده است .

ارزیابی   چسبندگی یا آندومتریوز لاپاراسکوپی :

در ارزیابی علت ناباروری گاهی نیاز به مشاهده وضعیت بیرونی رحم، لوله های فالوپ و تخمدان از طریق لاپاراسکوپی می باشد. این ارزیابی شامل مشاهده چسبندگی یا عدم چسبندگی ، آندومتریوزو اختلالات دیگری می شود که می توانند موجب ناباروری گردند. این عمل در بیمارستان و تحت بیهوشی عمومی انجام می شود . یک وسیله تلسکوپی کوچک از طریق یک بریدگی کوچک در زیر ناف در درون حفره شکم قرار داده می شود. سپس پزشک می تواند اندامهای تولیدمثل را در طی این فرآیند مورد بررسی قرار دهد. چنانچه بیمار چسبندگی یا آندومتریوز داشته باشد ,در زمان انجام عمل قابل درمان هستند . کل عمل جراحی کمتر از یک ساعت وقت می گیرد و تعداد زیادی از بیماران در عرض ۴-۳ ساعت از بیمارستان مرخص می شوند .

نمونه برداری از آندومتر :

نمونه برداری از آندومتر در مرحله آخر سیکل قاعدگی انجام می گیرد و برای مشخص نمودن میزان رشد آندومتر پس از تخمک گذاری صورت می گیرد .این آزمایش در کلینیک انجام می گیرد و انجام آن غالبا ۲ -۳ دقیقه به طول می انجامد . نمونه برداری از آندومتر با قرار دادن یک ابزار در حفره رحم و برداشتن مقدار کمی از جداره رحم انجام می گیرد . پس از نمونه برداری ، بیماران باید انتظار چند لکه خونی را در ۵-۱ روز بعد از آن داشته باشند . انقباضات دردناک “شبه قاعدگی” روز نمونه برداری و گاهی یک روز پس از آن رخ می دهد . توصیه میشود که بیماران داروهای معمولی خود را برای انقباضات دردناک قاعدگی مصرف نموده و مایعات بیشتری بنوشند. به بیماران توصیه می شوند تا سه روز بعد نباید مقاربت نمایند .

منبع: دانشگاه علوم پزشک مشهد

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک