post_image

 اسکن هسته ای

طب هسته ای رشته بالینی است که به موارد تشخیصی و درمانی مواد یا ایزوتوپ های رادیو اکتیو(یک یا چند اتم از یک عنصر شیمیایی با وزن اتمی متفاوت) مربوط می شود. ایزوتوپ رادیو اکتیو یک ایزوتوپ ناپایدار است که با ساطع کردن پرتو یا انرژی رو به زوال می گذارد و فرو می پاشد. به ایزوتوپ ها رادیو نوکلید نیز اطلاق می شود. مواد رادیو اکتیو را اندام های مشخصی از بدن تغلیظ می کنند و انتشارشان در بافت طبیعی از انتشار آن ها در بافت های بیمار متفاوت است. انتشار خاکستری رنگ یکسان و یکنواخت طبیعی است. اما نواحی تیره تر که نقاط داغ نامیده می شوند حاکی از زیادی فعالیت و نواحی روشن تر یا نقاط سرد نشاندهنده کمی فعالیت هستند.

تصویربرداری طب هسته ای در اوائل دهه ۱۹۵۰ میلادی با استفاده از اسکنر دارای خط سیر مستقیم آغاز شد. این نوع اسکنر در اواخر دهه ۱۹۶۰ میلادی بوسیله دوربین جرقه زن گاما، که بعد از درگذشت مخترع آن Hal Anger دوربین Anger نیز نامیده می شود، جایگزین گردید. دوربین جرقه زن گاما فوتون های ساطع شده از رادیو نوکلید را به سیگنالی تبدیل می کند که تصویری از انتشار رادیو نوکلید تشکیل می دهد.

دو نوع سیستم تصویر برداری عبارتند از: تصویر برداری مسطح(تخت) که تصاویر اکتسابی را از دو یا سه زاویه متفاوت نشان می دهد، و توموگرافی رایانه ای انتشار فوتون منفرد(SPECT) که در آن دوربین جرقه زن می چرخد و تصاویر را در یک قوس ۱۸۰ درجه ای(برای تصویر برداری قلب) تا ۳۶۰ درجه ای،با گرفتن ۳۲ تصویر یا بیشتر ارائه می کند. SPECT در دهه ۱۹۸۰ در دسترس قرار گرفت.مزیت SPECT بر تصویربرداری مسطح اینست که با SPECT تصاویر حاصله بواسطه قرارگیری اندام ها،بافت،یا استخوان روی عضو تحت بررسی،مبهم و تار نمی شوند.

SPECT ،از سر آشکار ساز دوربین Anger متدوال که دارای سوراخ موازی هم راستاگر(بخشی از دوربین که فوتون ها را جذب می کند) است،بهره می برد، که ان را در یک قاب دوران کننده نصب می کنند. این دوربین در اطراف بیمار که روی میز مخصوص دراز کشیده است،دور می زند. همچنین در SPECT کیفیت تصاویر را پردازش رایانه ای بهبود بخشیده است.استفاده از دوربین تصویربرداری گاما با دو یا سه سر اشکار ساز حساسیت و وضوح سیستم SPECT را افزایش می دهد. با استفاده از فیلتر و باز سازی رایانه ای سه بعدی تصاویر، آنالیز داده ها می تواند ارزش تشخیصی زیادی داشته باشد. تصویربرداری طب هسته ای با بکارگیری رایانه های با سرعت بالا به سوی عصر جدیدی در حرکت است.

استفاده از رادیونوکلیدها همچون رادیوفارماکوتیکال ها بدون خطر تلقی می شود.راکسیون به این داروها شایع نیست و واکنش های ناخواسته نادر(رویداد آن از یک تا ده در ۰۰۰/۱۰۰ مورد تجویز دارو)هستند. رادیو نوکلید مورد استفاده در اکثر مطالعات تکنسیم ۹۹m (Tc-99m) است که ۷۰ درصد از پروسجرهای تصویربرداری هسته ای را شامل می شود. سایر رادیونوکلیدهای مورد استفاده در بررسی عملکرد،آناتومی و مورفولوژی اندام ها شامل سولفور کلوئید،آلبومین سرم نرمال توده ای، ید ۱۲۳ و ۱۲۵(I-125 و I-123)،تالیوم(T-201)، گزنون(X-133)، گلبول های سفید خون نشاندار شده با ایندیوم۱۱۱(In-111) و گالیوم سیترات(Ga-67) می باشند.

علت اسکن هسته ای کلیه 

کشف بیماری پارانشیمی کلیه(به عبارت دیگر تومور، کیست ها،گلومرولونفریتانسداد مجاری ادراری،بررسی عملکرد کلیه پیوندی.

 اسکن هسته ای کلیه 

رادیو نوکلید را از راه خوراکی یا داخل وریدی تجویز می کنند. فاصله زمانی از موقع دادن ماده رادیواکتیو تا زمان تصویربرداری می تواند بر طبق ماده رادیو نوکلید مورد استفاده و اندام مورد بررسی متفاوت باشد.اسکن کلیه را به منظور ارزیابی عملکرد کلیه و پرفوزیون و به منظور کشف بیماریهای رنوواسکولار توام با مشکلات فیلتراسیون گلومرولی انجام می دهند. دو دارو ممکن است در تصویربرداری از کلیه استفاده شوند:فروزماید(Lasix) برای تعیین عملکرد دفعی کلیه، و کاپتوپریل برای شناسایی هیپرتانسیون رنوواسکولار.داروی مورد نظر به صورت داخل وریدی تزریق می شود. تصویربرداری بلافاصله بعد از تزریق داخل وریدی رادیوفارماکوتیکال انجام می شود.

مراقبتهای قبل از انجام اسکن هسته ای کلیه

محدودیت غذایی وجود ندارد. بیمار باید به خوبی دهیدراته شود. بیمار باید ۳۰ دقیقه قبل از زمان شروع اسکن حداقل ۲ یا ۳ لیوان آب بیاشامد. دهیدراتاسیون می تواند منجر به نتایج کاذب اسکن هسته ای کلیه  شود. بیمار باید مثانه خود را قبل از اسکن خالی کند. در صورتی که بیمار IVP یا رنوگرام داشته است،اسکن را باید به مدت ۲۴ ساعت به تعویق انداخت. بیمار باید در خلال تصویربرداری به مدت ۳۰ دقیقه تا یک ساعت آرام و بی حرکت دراز بکشد. معمولا ترکیبی از تستهای تشخیصی کلیه وجود دارندکه به همراه اسکن رادیونوکلید به منظور تعیین علت اختلال کلیوی انجام می شوند. اسکن رادیونوکلید کلیه برای بیماریانی که به ماده حاجب حساسیت دارند،سودمند است.

برگرفته از سایت پرستاران

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک