انواع سنگهای ادراری

همانگونه که قبلاً توضیح داده شد نوع خاصی از سنگ، در اثر عفونت ادراری ایجاد می‌گردد به نام سنگ‌های عفونی (استرویتی) که در این نوع سنگ، رژیم غذایی تأثیر زیادی ندارد.گرچه مصرف دارو یا موادی که PH ادراری را افزایش دهد و قلیایی شدن ادرار را تشدید کند سرعت سنگ‌سازی را بیشتر خواهد کرد.

سنگ اگزالات کلسیم :

شایع‌ترین نوع سنگ علامت‌دار، سنگ اگزالات کلسیم است. ترکیبات اگزالات و کلسیم منجر به بروز کریستال غیرمحلول در آب به نام کریستال اگزالات کلسیم می‌گردد. اگر این ترکیب در روده صورت گیرد منجر به عدم جذب آن و دفع اگزالات کلسیم کرده ولی اگر ترکیب در ادرار صورت گیرد منجر به رسوب آن در ادرار و استعداد ایجاد سنگ گردد.
غذاهای حاوی اگزالات شامل کاکائو، قهوه، نوشابه گازدار و چای و برخی سبزیجات می‌باشد. همچنین نوع سوخت و ساز پروتئین در بدن تولید اگزالات می‌کند ولی بیشترین منبع اگزالات، دریافت آن از طریق مواد غذایی است.

باید توجه داشت اگزالات چند برابر کلسیم قدرت سنگ‌سازی و رسوب دارد به همین دلیل امروزه تأکید بیشتر بر پرهیز از مصرف مواد غذایی حاوی اگزالات می‌باشد و کمتر پرهیز غذایی از کلسیم توصیه می‌گردد مگر مواردی که ثابت گردد جذب بیش از حد کلسیم از روده عامل مؤثر سنگ‌سازی باشد و حتی جهت پیشگیری از سنگ سازی، مصرف مقادیر متوسط کلسیم نیز توصیه می‌گردد. چون کلسیم با ترکیب به اگزالات در روده می‌تواند منجر به دفع اگزالات از روده و کاهش جذب و میزان آن در خون و ادرار و کاهش ایجاد کریستال اگزالات کلسیم در ادرار گردد.

شاهد این مطلب این‌که در مطالعات انجام شده دیده شده که افرادی که روزانه یک لیوان شیر مصرف می‌کنند کمتر از افرادی که اصلاً مصرف شیر ندارند شانس سنگ‌سازی در سیستم ادراری دارند.

آیا امروزه پرهیز غذایی از لبنیات در رژیم غذایی پیش‌گیری از سنگ‌سازی توصیه می‌گردد؟

جواب این ‌که : البته در مواردی که در بررسی‌ها و آزمایشات ، مشخص گردد که بیماری زمینه‌ای افزایش جذب کلسیم از روده وجود داشته باشد. در چنین فردی میزان کلسیم دریافتی از مواد غذایی عامل اصلی سنگ‌سازی خواهد بود و چنین بیماری لازم است میزان کلسیم موجود در رژیم غذایی در حد خاصی کنترل گردد. در غیر این صورت میزان مصرف متوسط لبنیات به بیماران دارای زمینه‌ی سنگ‌سازی توصیه می‌گردد.که تا ۳ لیوان مصرف لبنیات را مجار میدانند.
همچنین مصرف زیاد نمک باعث دفع بیشتر اگزالات و کلسیم از ادرار و بالا رفتن غلظت املاح در ادرار و استعداد بیشتر سنگ‌سازی می‌گردد. لذا پرهیز از مصرف نمک نیز در بیماران با استعداد سنگ‌سازی توصیه می‌گردد.

سنگ اسید اوریکی :

نوع دیگر سنگ سیستم ادراری سنگ اسیداوریکی است که از نظر شیوع در رده بعدی قرار دارد. اسید اوریک نیز از املاح ادراری است که با افزایش غلظت آن در ادرار منجر به رسوب آن و ایجاد کریستال نامحلول اسیداوریکی و تجمع کریستال‌ها باعث تشکیل سنگ اسید اوریکی می‌گردد.

منبع ایجاد اسید اوریک در بدن از کجاست؟

اسید اوریک از سوخت و ساز پروتئین در بدن ایجاد میگردد . پس میزان مصرف پروتئین در رژیم غذایی در میزان اسید اوریک خون و ادرار تأثیر مستقیم می‌گذارد. همچنین در بیماری نقرس اختلالات آنزیمی در سیکل سوخت و ساز پروتئین، و یا در بیماری‌های مزمن که منجر به تحلیل بافت عضلانی بدن گردد منجر به افزایش اسید اوریک خون و سپس ادرار و ایجاد سنگ اسید اوریکی در سیستم ادراری می‌گردد.

چه رژیم غذایی در موارد سنگ اوریکی توصیه می‌گردد؟

جهت کاهش میزان اسید اوریک خون و ادرار ، کاهش میزان مصرف پروتئین در رژیم غذایی ۲۴ ساعته را به کمتر از ۱۰۰ گرم توصیه می‌گردد. در مواردی که بیماری خاصی عامل افزایش اسید اوریک باشد همانند بیماری نقرس علاوه بر رژیم غذایی احتیاج به مصرف دارو نیز می‌باشد تا میزان اسید اوریک را در خون و در نتیجه در ادرار کاهش داد.

سنگ سیستئینی (cystein)

سیستئین یکی از املاح ادراری است که معمولاً غلظت آن در ادرار بسیار کم است ولی در نوعی بیماری نادر مادرزادی، میزان این ملح در ادرار بسیار بالا می‌رود که منجر به رسوب آن در ادرار و ایجاد سنگ ادراری از سن کودکی گردد که مشخصه تشخیصی این بیماری دیدن کریستال سیستئین در آزمایش ادرار است.

منبع: دکتر موسی نژاد

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک