برخی نکات در رژیم غذایی مبتلایان به سنگ کلیه

امروزه ثابت شده است که سنگ های ادراری منشاء و انواع متعددی دارند و رژیم غذایی تا حدی اندک کمک کننده در درمان سنگ سازی است و بر خلاف گذشته دیگر اعتقاد عمیقی بر رعایت و ممنوعیت غذا نیست و مهم تر از آن مصرف مایعات کافی و کالری مناسب مطرح می شود.

خوردن مایعات با توجه به اینکه غلظت ادراری را کم می کند و در نتیجه املاح و میکروب های موجود نیز رقیق شده و کار آیی خود را از دست می دهند و از طرفی با تغییر در فیزیولوژی مدولای کلیه و نیز با افزایش حرکات در سیستم ادراری می تواند مؤثر باشد.

مقدار مصرف مایعات روزانه باید ۳-۲ لیتر باشد که این مقدار باید به طور متناسب در طول مدت روز تقسیم شود. حتی توصیه می شود در این گونه بیماران در نیمه های خواب نیز مایعات خورده شود، به طوری که وزن مخصوص ادرار در طی شبانه روز و در هر زمانی در حد ۱۰۲۰ – ۱۰۱۸ باشد. بنابراین بیمارانی که عرق زیاد می کنند و یا در شرایط گرم تری به سر می برند و کار آنها با فعالیت سنگین بدنی همراه است و یا اختلال گوارشی دارند باید آب بیشتری بخورند که حجم کافی ادرار با وزن مخصوص فوق را داشته باشند.

مسئله مهم دیگر مصرف انواعی از غذاهاست که در اسید و یا بازی کردن ادرار نقش دارند. می دانیم بعضی از املاح در محیط اسیدی کریستالیزه می شوند و بعضی در محیط قلیایی، مثلا برای سنگ اسید اوریک قلیایی کردن ادرار توصیه می شود و یا برای سنگهای سیستئینی هم همین طور، زیرا در محیط اسیدی کریستالیزه می شوند و حتی گاهی با درمان ادرار را قلیایی و اسیدی می کنند. به هر جهت مهمترین غذاهای اسیدی کننده مواد پروتئینی است و قلیایی کننده ها سبزیجات و میوه جات هستند که لیمو نقش شاخصی در این میان دارد.

اعتقاد بر این است که شاید تنها جایگاه رژیم، در جلوگیری از سنگ های کلسیمی است. مهمترین مواد غذایی دارای کلسیم پنیر و پروتئین های حیوانی است. اما گاهی اعتقاد بر این است که به جهت عدم جذب کلسیم از روده، موادی که علاقه زیادی به باند با کلسیم دارند داده شود مثلا غذاهای دارای اگزالات زیاد.

در نتیجه در نوشتن رژیم غذایی تفاوت های زیادی به چشم خواهد خورد که ممکن است بیمار را دلسرد نماید. در مورد سنگ های با منشاء اسید اوریک محدودیت غذایی چندان مفید نیست ولی بعضی مطالعات اثرات خوبی را در رعایت رژیم غذایی تایید می کنند. ولی به طور کلی محدودیت رژیم غذایی به مصرف پروتئین حدود ۱۰۰-۹۰ گرم در روز یعنی ایجاد حداقل پورین و نیز قلیایی کردن ادرار با غذا و چنانچه نیاز باشد مصرف موادی چون جوش شیرین توصیه می شوذ.

در سنگ های سیستئینی بهترین رژیم غذایی آب درمانی است و قلیایی نمودن ادرار و پرهیز از بعضی غذاها مثل حبوبات، آجیل، مرغ و تخم مرغ توصیه می شود. در مواردی که نوع سنگ را نتوان به طور دقیق تعیین نمود، رژیم غذایی با پورین کم و اگزالات کم توصیه می شود ولی به طور کلی مصرف مایعات در کلیه های سنگ ساز مفید است.

سنگ های کلیه و مجاری ادراری

دو الی سه درصد افراد جامعه مبتلا به سنگهای کلیه و سیستم ادراری هستند. هم استعداد ژنتیکی و هم عوامل محیطی در سنگ سازی نقش دارند بطوری که حدود یک چهارم بیمارانی که به علت سنگ ادراری مراجعه می کنند، سابقه سنگ ادراری در یکی از افراد درجه یک فامیل را دارند. تمام عوامل محیطی که منجر به غلیظ شدن ادرار و کاهش حجم آن شوند در سنگ سازی مؤثرند و به همین دلیل ساخته شدن سنگهای ادراری در فصول گرم سال، آب و هوای گرم و کسانی که آب و مایعات کمتری مصرف می کنند، شایعتر است. مصرف زیاد گوشت و غذاهای پرنمک نیز در سنگ سازی مؤثر است.

اغلب سنگهای سیستم ادراری اغلب از جنس اگزالات کلسیم هستند ولی سنگ هایی با جنس اسیداوریک، فسفات کلسیم و … نیز گاهی دیده می شوند.
علائم سنگهای ادراری بیشتر بستگی به محل آنها دارد نه به اندازه یا جنس آنها، مثلاً یک سنگ کوچک چند میلیمتری اگر در مسیر حالب باشد ممکن است منجر به درد شدید پهلو و تهوع و استفراغ شدید شود در حالی که یک سنگ چند سانتیمتری و بزرگ در خود کلیه ممکن است طی چندین سال هیچ علامتی ایجاد نکند. در هر صورت، در هر بیمار با درد پهلو، خونی شدن ادرار و عفونتهای مکرر ادراری باید به سنگ کلیه مشکوک شد. این امر، بخصوص اگر سابقه خانوادگی سنگ وجود داشته باشد باید بیشتر مد نظر قرار گیرد.

برای تشخیص سنگ سیستم ادراری، سونوگرافی رایج ترین وسیله است. گاهی لازم است از عکس شکم (KUB)، عکس رنگی کلیه ها (IVP)، سی تی اسکن و یا سایر روشهای تشخیصی نیز استفاده شود.

منبع: دکتر هاشمی

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک




Tagged with: