post_image

«بی‌ اختیاری‌ ادرار» به‌ دفع‌مکرر ادرار در لباس‌ یا رختخواب‌ گفته‌می‌شــود که‌ معمولا به‌ صــورت ‌«شب‌ ادراری‌» است ‌، یعنی‌ کودک ‌در روز دفع‌ ادرار را کنترل‌ می‌کند امادر شب‌ و هنگام‌ خواب‌ قادر به‌ این‌کنترل‌ نخواهد بود. البته‌ سنی‌ که‌ شب‌ادراری‌ به‌ عنوان‌ یک‌ پدیده‌ غیرطبیعی‌تلقی‌ می‌شود به‌ چندین‌ عامل‌ بستگی‌دارد که‌ عبارتند از سنی‌ که‌ کودک‌کنترل‌ ادرار را فراگرفته‌ است‌. جنسیت‌وی ‌، الگو و دفعات‌ بی‌ اختیاری‌ وانتظار والدین‌ از کودک‌.

عدم کنترل ادرار یک علامت روان تنی شایع است که هم به تنهایی و هم همراه با سایر اختلالات کودکان و نوجوانان تظاهر می‌یابد و زمانی این اختلال مطرح می‌باشد که کودکی که حداقل سن او ۵ سال می‌باشد، هنوز کنترل ادرار خود را به طور کامل بدست نیاورده است و در رختخواب یا لباس خودش ادرار می‌کند که این عدم کنترل ممکن است فقط در شب (تنوع شبانه)، فقط در روز (نوع روزانه) یا در هر دو زمان (نوع مختلط) باشد، ممکن است این رفتار کودک عمدی یا غیرعمد باشد.

از بین این کودکان کسانی هستند که در مرحله‌ای از سن خود حداقل به مدت ۶ ماه تا یکسال کنترل ادرار خود را بدست آورده‌اند و پس از آن مجدد دچار مشکل شده‌اند (نوع ثانویه) ولی کودکانی نیز هستند که هیچگاه کنترل ادرار خود را بدست نیاورده‌اند که این نوع شب ادراری اولیه می‌نامیم و شایع‌تر از نوع ثانویه می‌باشد.

شیوع این بیماری در پسران ١۵-۶ درصد و در دختران ١٢-٣ درصد می‌باشد. با افزایش سن شویع آن کاهش می‌یابد و در سن ١۴ سالگی شیوع آن بین ۵ ٪ – ۵ / ١ ٪ می‌باشد. شب ادراری در پسران شیوع بیشتری نسبت به دختران دارد. در بزرگسالان شیوع شب ادراری به یک درصد (١٪) می‌رسد. درصد بالایی از کودکانی که مبتلا به شب ادراری هستند در بستگان درجه یک خود افرادی را دارند که مبتلا به شب ادراری بوده‌اند و همچنین چنانچه یکی از والدین تارخچه مثبت شب ادراری داشته باشند، احتمال ابتلاء فرزند آنها بیشتر از جمعیت عادی است و چنانچه هر دو والد سابقه مثبت داشته باشند احتمال ابتلاء کودک واضحا افزایش می‌یابد و این مسئله بعد ژنتیک را در این بیماری پررنگتر می‌کند.

کودکان و کنترل ادرار

توانایی کنترل ادرار و مدفوع نیزجزء رشد حرکتی – روانی کودک محسوب می شود. معمولاً کودکان در حدود ۱۵ ماهگی می توانند نیاز به اجابت مزاج خود را بگویند. درحدود ۲۰ ماهگی، طی روز، ادرار خود را کنترل می کنند و در ۳۶ ماهگی نیز مهارت کنترل شبانه ادرار را کسب می کنند.
اما در صورتی که فرزند شما نسبت به حدود سنی ذکر شده تأخیر نشان می دهد، نباید او را مورد سرزنش قرار داده یا حتی به تنبیه متوسل شوید. زیرا تنها خواست و اراده کودک نیست که او را قادر به کنترل ادرار و یا مدفوع می کند، بلکه فاکتورهای پیچیده دیگری نظیر عوامل ارثی، محیطی که کودک در آن زندگی می کند، وضعیت سلامت عمومی و سیر رشد او در این امر مؤثر می باشند.

در پیش گرفتن رفتاری محبت آمیز به همراه درک کودک، می تواند در به دست آوردن مهارت کافی جهت کنترل مثانه به او کمک نمایدو بالعکس، رفتار خشونت آمیز به همراه سرزنش و تحقیر، نه تنها مؤثر نیست، بلکه از نظر روانی تأثیری منفی داشته و نوعی احساس طرد شدگی را در کودک بر می انگیزد. علاوه بر این، طفل به هنگام رفع حاجت دچار اضطراب و تشویش شده و نوعی احساس نارضایتی می کند. در حالی که به این نیاز طبیعی بایستی با عکس العملی طبیعی پاسخ داده شود.اما اگر کودک حتی پس از چهار سالگی شب ادراری دارد، بایستی دلیل آن مورد بررسی قرار گیرد

زمان توانایی کنترل ادرار در کودکان متفاوت است و بسته به این است که چه وقتی سیستم ادراری آنها تکامل کافی برای این موضوع را پیدا کند .یعنی سیستم عصبی و عضلانی مثانه و مغز تکامل کافی را یافته باشند .کودک قبل از ۱۵ ماهگی به زحمت می تواند حتی برای چند ثانیه ادرار خود را نگه دارد . این موضوع تا ۵/۲ سالگی ادامه دارد .

بعد از سن یک سالگی ، کودک به اصطلاح لجباز می شود بنابراین اگر او را مجبور به کاری بکنید ، منفی کاری میکند و از اطاعت سر باز می زند . بنابراین آموزش ادرار کردن و آداب دستشویی و یا نشستن روی لگن را زودتر از موعد شروع نکنید . اگر زیاد اصرار کنید ، نتیجه معکوس می گیرید . هیچ چیز بیشتر از این کودک را راضی نمی کند با ادرار کردن بی موقع مادر دچار سر درگمی کند .

اجازه دهید کودک متناسب با خصوصیات خود کم کم رشد کند و آداب دستشویی را بیاموزد . هیچ راهی برای زودتر شروع کردن آداب دستشویی وجود ندارد . شما باید برای کمک به کودکتان تنها زمانی که او نشان می دهد که می خواهد ادرار کند سریعا برای او لگن بیاورید .

البته اگر از موعد مقرر گذشت و کودک شما باز هم بی اختیاری ادراری داشت و نحوه کنترل ادرار را نیاموخت باید نقص های عضوی و عصبی رد شود . ممکن است مثانه کم حجم ، انسداد پیشابراه و حالب نابجا وجود داشته باشد .

· تا حدود ۱۵ ماهگی کودک هیچ گونه احساسی از داشتن ادرار ندارد . در ۱۵ ماهگی کودک کم کم احساس دفع ادرار دارد ولی نمی تواند آنرا نگه دارد و باید سریعا آنرا تخلیه کند . در این سن می توانید از او بپرسید آیا نیاز به دستشویی دارد یا خیر و البته از هرگونه بی اختیاری که اتفاق می افتد چشم پوشی کنید .

· در سن ۲۱ ماهگی کودک دچار تکرر ادرار می شود و دفعات خیس کردن هم افزایش می یابد . شما باز هم باید صبر و حوصله به خرج دهید و از جار و جنجال بپرهیزید و صرفا لباس او را عوض کنید . پرسش در مورد داشتن ادرار را ادامه دهید و هر بار که کودک شما با موفقیت از لگن استفاده کرد کاری کنید که بفهمد از این موضوع راضی و خوشنود هستید .

از وسواس به خرج دادن بپرهیزید و کودک خود را مجبور به نشستن روی لگن نکنید چون نتیجه معکوس خواهید گرفت .

· در سن دو سالگی کودک شما می تواند به تنهایی روی لگن بنشیند و از این موضوع احساس غرور می کند . حتی ممکن است از شما بخواهد او را تنها بگذارید . شما بهتر است به اندازه کافی به کودک آزادی دهید و از او حمایت کنید . از اشتباهات او خرده نگیرید . با اینکار حس اعتماد به نفس را در کودکتان تقویت می کنید .

· در ۵/۲ تا۳ سالگی کودک می تواند کنترل ادرار خود را به دست بیاورد و شما با اطمینان می توانید اور ا روزها پوشک نکنید . در ابتدا انتظار نداشته باشید که شبها هم خشک بماند ولی اگر سه شب متوالی خشک بود به او پوشک نپوشا نید و البته تا مدتی از لایه پلاستیکی در تشک کودک استفاده کنید .

منبع  تبیان

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک