درمان بی‌اختیاری فوریتی

بازآموزی مثانه اولین خط درمان در مردان و زنان دچار بی‌اختیاری فوریتی محسوب می‌شود. هدف از این درمان برقراری مجدد کنترل ارادی مثانه و افزایش ظرفیت مثانه است. رژیم‌های شایع مورد استفاده به بیمار آموزش می‌دهند به تدریج فواصل بین دفعات ادرار کردن را افزایش دهند. رهنمود‌های NICE با استناد به شواهد حاصل از مرورهای نظام‌مند و کارآزمایی‌های شاهد‌دار تصادفی شده، بازآموزی مثانه را حداقل برای ۶ هفته توصیه می‌کنند. در یک کارآزمایی شاهددار تصادفی شده کوچک آشکار شد که بازآموزی مثانه، درمانی اثربخش در زنان مسن محسوب می‌شود و در مقایسه با عدم انجام هر گونه درمان، تعداد حملات بی‌اختیاری را تا ۵۷ کاهش می‌دهد. اگر چه بازآموزی مثانه و تمرینات عضلات کف لگن در افراد مسن‌تر اثر بخش هستند. احتمال دارد این درمان‌ها در سالمندان ضعیف و افرادی که اختلال شناختی دارند، مناسب نباشند.

برنامه‌های ادرار کردن زمان‌بندی شده و انگیزشی را می‌توان در بیماران دچار بی‌اختیاری ادراری فوریتی یا بی‌اختیاری ادراری استرسی که قادر به استفاده مستقل از توالت نیستند (به عنوان مثال به دلیل اختلال شناختی یا ضعف بدنی) به کار گرفت. در ادرار کردن انگیزشی، مراقب فرد را تشویق به ادرار کردن می‌نماید و هدف، کاهش حملات بی‌اختیاری ادرار با استفاده از افزایش آگاهی فردی از نیاز به تخلیه ادرار به صورت دوره‌ای است. ادرار کردن زمان‌بندی شده، یک برنامه ادرار کردن غیرفعال است که در آن ادرار کردن در فواصل زمانی منظم ثابتی با هدف کاهش حملات بی‌اختیاری به جای بازگرداندن عملکرد مثانه، انجام می‌شود. برنامه‌های ادرار کردن زمان‌بندی شده و انگیزشی می‌توانند در افراد مسن‌تر اثربخش باشند ولی مستلزم تلاش و تعهد از سوی فرد مراقب هستند. اگر بازآموزی مثانه غیرممکن یا غیر موفقیت‌آمیز باشد، امکان استفاده از داروهای ضد موسکارینی، چه به صورت درمان منفرد و چه توام با بازآموزی مثانه وجود دارد. این داروها اثر خود را با انسداد گیرنده‌های موسکارینی در مثانه اعمال می‌کنند که به نوبه خود باعث کاهش قابلیت انقباض عضلات مثانه می‌شوند. کارآزمایی‌های تصادفی شده با شاهد دارونما نشان داده‌اند که اکسی‌بوتینین (Oxybutynin)، تولترودین (tolterodine)، تروسپیوم (trospium) و سولی‌فناسین (solifenacin) حملات بی‌اختیاری را هم در زنان و هم در مردان سالمند دچار بی‌اختیاری فوریتی کاهش می‌دهند. در کادر ۵ موارد منع مصرف و عوارض جانبی داروهای ضد موسکارینی فهرست شده‌اند. خشکی دهان در هنگام مصرف اکسی‌بوتینین فوری‌رهش شایع‌تر است و اگر این موضوع مشکل‌ساز شود، داروی ضدموسکارینی دیگر یا اکسی‌بوتینین گسترده رهش را باید مورد استفاده قرار داد. در عمل بیماران مسن اغلب با مصرف اکسی‌بوتینین فوری‌رهش، دچار عوارض جانبی می‌شوند و از همین رو بسیاری از پزشکان مسوول مراقبت سالمندان تروسپیوم یا سولی‌فناسین را به عنوان داروی خط اول به کار می‌برند.

اگر درمان محافظه کارانه موفقیت آمیز نباشد می‌توان جراحی را مد نظر قرار داد. تزریق سم A بوتولینوم در دیواره مثانه را می‌توان در بی‌اختیاری فوریتی به کار گرفت ولی کارآیی طولانی‌مدت این درمان نامعلوم است. دیگر مداخلات جراحی عبارتند از تحریک عصب ساکرال، سیتوپلاستی تقویت‌کننده و تغییر مسیر ادرار (جابجا کردن حالب‌ها به یک قسمت از جدار ایلئوم جهت ایجاد استومای پوستی دایمی)، ولی شواهد کارآیی این گونه درمان‌ها در سالمندان، محدود است.

در تحریک عصب ساکرال، با تحریک الکتریکی مسیر رفلکس ساکرال از طریق الکترودی که در سوراخ ساکرال تعبیه شده است، رفتار رفلکس مثانه مهار می‌شود. مرور نظام‌مند کارآزمایی‌های شاهددار تصادفی‌شده و مجموعه موارد نشان داد که تا ۷۰ از بیماران دچار بی‌اختیاری فوریتی با استفاده از تحریک عصب ساکرال به کنترل ادراری یا بهبود قابل توجه در علایم ادراری دست یافتند؛ با این حال نیمی از بیماران عوارض ناخواسته را گزارش کردند. این مرور، فقدان داده‌های مربوط به کیفیت زندگی طولانی‌مدت و محدودیت شواهد مربوط به کاربرد این تکنیک در بیماران سالمند را آشکار ساخت.

درمان بی‌اختیاری ادراری مختلط

در بی‌اختیاری ادراری مختلط درمان باید در جهت علامت غالب بیمار انجام شود ولی امکان دارد ترکیبی از رویکردها راشامل شود.

منبع: سلامت ایران

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک