وظایف کلیه و مجاری ادرار

آناتومی و وظایف کلیه و مجاری ادرار به بیان ساده

۲ عدد کلیه در بدن انسان وجود دارد که هر یک به شکل عضوی لوبیا مانند و به رنگ قهوه ای متمایل به بنفش در بخش پشتی شکم در هر طرف ستون مهره ها (بین مهره دوازدهم و مهره سوم کمری) قرار گرفته اند. در اکثر افراد، کلیه راست کمی پایین تر از کلیه چپ واقع شده است. هر کلیه حدود ۱۰ تا ۱۲ سانتی متر طول، ۵تا ۵/۷ سانتی متر عرض، ۵/۲ سانتی متر ضخامت و ۱۵۰ گرم وزن دارد و اندازه و شکل آن تقریباً شبیه ماوس معمولی کامپیوتر است. سمت جانبی (پهلویی) کلیه، محدب و سمت داخلی (شکمی) کلیه، مقعر و دانه دار است. هر کلیه در یک غشای شفاف موسوم به کپسول کلیه محصور شده است.

غشای کلیه موجب محافظت از آن در برابر ضربه و عفونت ها می شود. کلیه به ۲ منطقه ی اصلی تقسیم می شود که عبارتند از: منطقه ی روشن تر بیرونی موسوم به قشر (کورتکس) کلیه (renal cortex) و منطقه ی تیره تر داخلی به نام مدولای کلیه (renal medulla). (مدولا به معنی مغز یا درونی ترین بخش هر عضو است).

در داخل مدولا، ۸ عدد یا بیشتر هرم کلیوی (renal pyramid) قرار دارند که به شکل بخش های مخروطی دیده می شوند. مناطق واقع در بین این مخروط ها ستون کلیوی (renal columns) نام دارند. حفره ای موسوم به لگنچه ی کلیه (renal pelvis)در سطح مقعر (دندانه دار) هر کلیه قرار دارد که در ادامه، به میزانی (حالِب؛ ureter) تبدیل می شود.

برای تشخیص بیماری چه آزمایشهایی لازم است؟ هیچ یافته آزمایشگاهی خاص، شناساننده بیماری شب ادراری نیست با این حال باید علل عضوی نظیر عفونت های ادراری و نیز ناهنجاری های ساختمانی مادرزادی رد شود. جهت بررسی و رد علل عضوی، پزشک آزمایش کامل ادرار، کشت ادرار، قند خون و در بعضی موارد آزمایشات دیگری درخواست می نماید. در بعضی موارد نیز مطالعات رادیوگرافی ساده یا با ماده حاجب نیز ضروری خواهد بود.

سیر و پیش آگهی (عاقبت) بیماری چگونه است؟ شب ادراری اولیه به شرطی که علت عضوی در کار نباشد خود به خود با بزرگ شدن طفل و به مرور زمان و حتی با استفاده از هرگونه درمان برطرف خواهد شد. (از هر هفت کودک در طی یک سال یک کودک بهبودی خواهد یافت). اما به خاطر مشکلاتی که این بیماری برای کودک و والدین وی ایجاد می کند استفاده از روش های درمانی توصیه می شود. بی اختیاری ادراری ثانویه معمولاً بین ۸-۵ سالگی شروع می شود و اگر دیرتر شروع شود (به خصوص در بزرگسالی) باید در پی یافتن علل عضوی برآمده و به درمان آنها پرداخت. در بعضی مواقع ممکن است در بچه هایی که خود به خود یا با درمان بهبود یافته اند، بی اختیاری مجدداً عود کند.

درمان تومور مثانه

درمان تومور مثانه عبارت است از برداشتن تومور با استفاده از سیستوسکوپی و یا منهدم ساختن آن به وسیله حرارت(از طریق سیستوسکوپی) و یا تزریق داروی مخصوص از طریق سوند مثانه به داخل تومور. در صورت بزرگ بودن تومور مثانه یا انتشار آن در عمق بافت های مثانه، جراحی از طریق بازکردن شکم ضرورت می یابد. در موارد بدحال و ضعیف بودن بیمار یا در تومورهایی که درمان آنها با سیستوسکوپی یا جراحی مشکل است، از رادیوتراپی و شیمی درمانی استفاده می شود.

سرطان مثانه، دومین سرطان شایع دستگاه ادراری می‌باشد که از کل سرطان‌های موجود، حدود ۷ درصد از سرطان‌های مردان و همچنین ۲ درصد از سرطان‌های زنان را تشکیل می‌دهد. ۶۵ سالگی سن متوسط ابتلا به این نوع سرطان می‌باشد.

محققان می‌گویند موفق به کشف آزمایش جدیدی شده‌اند که به تشخیص سریع سرطان مثانه کمک می‌کند.

محققان انگلیسی توانسته‌اند نوعی اکوگرافی خاص ابداع کنند که می‌تواند حتی پیش از شروع اولین نشانه‌های ابتلا به سرطان مثانه، ماه‌ها یا حتی سال‌ها قبل از بروز بیماری آن را تشخیص دهد. به کمک این اکوگرافی مشاهده اولین نشانه‌های تومور ممکن است در نتیجه می‌توان درمان‌ها را سریع‌تر آغاز کرد و احتمال بهبودی به این طریق بالاتر می‌رود. سرطان مثانه در زنان بیش از مردان شایع است و طبق مقاله‌ای که در دیلی‌میل منتشر شده است از سال ۱۹۷۰ تاکنون میزان ابتلا به این ناراحتی ۵۰ درصد افزایش یافته است. یکی از علل بروز این بیماری در زنان، ‌باردار نشدن و چاقی است. افرادی که زیاد سیگار می‌کشند، احتمال ابتلا بالاتری به سرطان مثانه دارند، طوری که حدود ۵۰ درصد مردان سیگاری امکان ابتلا به سرطان مثانه را دارند و این مقدار در زنان سیگاری به ۳۱ می‌رسد. عوامل شغلی نیز در ابتلا به سرطان مثانه اهمیت دارد، مانند کارگران صنایع رنگ و لاستیک سازی نقاشی و نفت که بیشتر در معرض ابتلا هستند

ثمره فعالیت کلیه‌ها برای پاکسازی خون از مواد زاید، در جایی به نام مثانه انبار می‌شود تا سر فرصت بتوان آن را تخلیه کرد. اما گاهی اوقات نظم این انبار به هم می‌ریزد. سرطان مثانه یکی از بیماری‌هایی است که سبب این بی‌نظمی می‌شود.

احتباس ادرار و سرطان مثانه  

احتباس ادراری در بحث سرطان مثانه تاثیری ندارد مگر در کسانی که عفونت مستمر ادراری دارند که سبب تحریک دایمی مثانه می‌شود. اما نگه داشتن طولانی مدت ادرار در هر دو جنس مضر بوده و می‌تواند به تدریج آستانه حس مثانه را کم کند و از طرفی موجب افزایش ظرفیت مثانه شود. در چنین شرایطی تخلیه کامل مثانه صورت نمی‌گیرد و ادرار باقی‌مانده در مثانه سبب ایجاد عفونت یا سنگ می‌شود.

تشخیص سرطان مثانه

راه‌های تشخیص سرطان مثانه در ابتدا آزمایشات روتین از لحاظ وجود خون در ادرار و سیتولوژی ادرار از لحاظ وجود سلول‌های بدخیم در ادرار است در ادامه انجام سیستوسکوپی و گرفتن بیوپسی (نمونه‌برداری) از تومور جهت تایید نهایی تشخیص انجام می‌شود.

برای تشخیص هماچوری ناشی از تومور مثانه انجام IVP انتخابی است.

منبع : متخصص اورولوژی تهران

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک




Tagged with: