سنگ کلیه چیست

اندازه سنگ کلیه با شدت علائم سنگ کلیه ارتباطی ندارد. هیچ ارتباطی بین اندازه و علائم سنگ کلیه وجود ندارد.

معمولا” سنگ کلیه وقتی می خواهد دفع بشود، درد ایجاد می کند و وقتی جایش ثابت شد، درد از بین می رود، به عبارتی وقتی درد سنگ کلیه از بین رفت، مفهومش دفع سنگ کلیه نیست. یعنی وقتی درد شروع شد و بعد تسکین پیدا کرد، باید تکلیف سنگ مشخص شود و نباید بیمار فکر کند که چون دیگر درد ندارد پس همه چیز خوب شد و سنگ از بین رفت. باید به کمک سونوگرافی و عکس رادیولوژی مخصوص کلیه و مجاری ادرار، این سنگ پیگیری شود و اگر پیدا نشد آن وقت بگوییم که سنگ افتاده است و یک نفس راحت بکشیم

 سنگ کلیه، مثانه، حالب و علل آنها

سنگ ادراری چیست؟ سنگ ادراری به توده ای غالباً محکم به شکل سنگ اطلاق می شود که می تواند در هرکجای دستگاه ادراری(کلیه ها، دو حالب،مثانه و مجرای ادرار) بوجود آمده، جایگزین شده یا حرکت کند. برای درک بهتر مطالب بایستی بطور مختصر به تشریح بالینی و عملکرد دستگاه ادراری اشاره نمود.

دستگاه ادراری

دستگاه ادراری انسان از دو کلیه، یک مثانه و یک مجرای ادراری تشکیل شده است. کلیه ها دو عضو لوبیایی شکل به اندازه تقریبی۴×۵×۱۲ سانتی متر هستند که در طرفین ستون مهره ها و در عقب پرده صفاق و تقریباً در ناحیه ی پهلوها قرار می گیرند و بطور عادی از روی شکم قابل لمس نیستند(مگر در اطفال و افراد لاغر). وزن هر کلیه طبیعی در حدود ۱۷۰ گرم است و در خانم ها کوچکتر است. کلیه ها هرکدام از طریق یک حالب به مثانه مرتبط می شوند. حالب ها لوله هایی هستند به طول ۳۰ سانتی متر و به قطر ۵ میلی مترکه در چند جا دارای تنگیهای مختصری می باشند و با حرکات دودی شکل خود ادرار را در دو طرف به سمت مثانه پیش می برند. مثانه عضوی توخالی و عضلانی است و وظیفة آن نگهداری و ذخیرة ادرار است تا در موقع مناسب و با اختیار شخص تخلیه شود. خروج ادرار از مثانه توسط مجرای ادراری انجام می شود. ساختمان های مورد بحث به طور ساده در تصویر زیر مشاهده می شوند.

وظیفه اصلی کلیه ها دفع مواد زاید و آب اضافی بدن به صورت ادرار است که این وظیفه با توجه به ساختمان کلیه به بهترین نحو انجام می شود. خون وارد شده به کلیه ها( از طریق شریان کلیوی) در سطح بسیاروسیعی در اختیار دستگاه های گلومرولی(کلافه های عروقی) داخل کلیه قرارگرفته طی تراوش، بازجذب و ترشح مواد، ادرار در سیستم جمع کننده ادراری جمع آوری شده و از طریق حالب های دو طرف به مثانه انتقال یافته و در آنجا ذخیره شده تا در زمان مناسب تخلیه شود. روزانه حدود۱۸۰۰ لیتر خون از کلیه ها عبورمی کند که از این میزان خون حدود ۱۸۰ لیتر ادرار اولیه در کلیه ساخته می شود و فقط یک صدم آن یعنی حدود۸/۱ لیتر به صورت ادرار دفع می شود. این مطلب به این معنی است که تمام مایع خارج سلولی بدن روزانه ۱۴ مرتبه در داخل کلیه تراوش می شود که طی مکانیسم های طبیعی و مجموعه ای از تغییر و تحولات، ترکیبات داخل بدن به صورت ثابتی نگهداری می شود و سموم آن دفع می گردد. وظایف اصلی کلیه ها را می توان به طور خلاصه به صورت زیر بیان کرد: ۱) دفع مواد زاید ناشی از سوخت و ساز بدن ۲) دفع و تنظیم آب و الکترولیت ها۳)ثابت نگه داشتن اسیدیته، فشار اسمزی و تترکیبات یونی خون ۴) تحت تأثیر قراردادن فشار خون و سیستم خونسازی.

سنگ ادراری

شیوع کلی این بیماری در جوامع پیشرفته حدود ۱۰ درصد است یعنی از هر ۱۰ نفریک نفر مبتلا به بیماری سنگ ادراری می باشد. بطورکلی حدود نیمی از سنگ های ادراری در کلیه تشکیل می شود و ۴۰ درصد در حالب ها،۱۰ درصد در مثانه و یک درصد در مجرا تشخیص داده می شوند. از نظر جغرافیایی در کشورهای در حال توسعه و پیشرفته سنگ کلیه شایع تر و در کشورهای خاورمیانه از جمله ایران و خاور دور و افریقا سنگ مثانه شایعتر است. می توان گفت در کشورهای دارای سطح زندگی پایین تر، سنگ مثانه شایعتر بوده و سنگ کلیه از شیوع کمتری برخوردار است. سن شیوع بیماری سنگ ادراری در محدوده ی ۲۰ تا ۵۰ سالگی است و بروز اولین علائم معمولاً بین سنین ۲۰ تا ۳۰سالگی رخ می دهد. در مردان سه برابر بیشتر از زنان دیده می شود. بیماری در نژاد سیاه پوست کمتر دیده می شود. در مناطقی که هوا گرمتر است به دلیل تعریق و در نتیجه افزایش غلظت ادرار، شیوع سنگ ادراری بیشتر است. در نیمی از افراد که یک سنگ کلسیمی ساخته اند در ظرف ۱۰ سال آینده سنگ دیگری نیز ساخته خواهد شد.

عوارض سنگ کلیه

سنگ های بزرگ معمولاً در کلیه مانده و بدون علامتند، هرچند که می توانند به کلیه آسیب بزنند. سنگ های کوچک به آسانی همراه ادرار از طریق حالب دفع می گردند. سنگ های بین این دو اندازه که از طرفی قابلیت ورود به حالب را داشته و از طرف دیگر به اندازه کافی کوچک نیستند تا عبور آنها از حالب به آسانی صورت گیرد باعث ایجاد درد شدید می گردند. این سنگ ها معمولاً در طی چند روز دفع می گردند. چنانچه حرکت سنگ متوقف شده و باعث انسداد ادراری گردد، برای پیشگیری از آسیب بیشتر کلیه باید خارج گردد.

تشخیص سنگ کلیه با عکسبرداری

زمانی که پزشک با توجه به علائم بالینی و آزمایشگاهی مشخص به وجود سنگ مشکوک می شود جهت تعیین محل و تعداد سنگ، بررسی وجود اختلالات همراه و تأیید تشخیص انجام عکسبرداری دستگاه ادراری را توصیه می کند. اولین اقدام، عکسبرداری با اشعه ایکس از شکم است که به صورت عکس ساده شکم (KUB) درخواست می شود. در این عکسبرداری باید روده های بیمار خالی باشد. چنانچه سنگ نسبت به اشعه، حاجب باشد یعنی اشعه ایکس از آن نتواند عبور کند (۹۰ درصد موارد چنین است) شکل، حجم، تعداد و محل نسبی قرار گیری آن مشخص می شود. ولی اگر سنگ نسبت به اشعه، حاجب نباشد و اشعه از آن عبور کند (۱۰ درصد موارد) عکس رادیولوژی فوق کمک چندانی نخواهد کرد. ذکر نکات زیر در مورد عکس ساده شکم ضروری به نظر می رسد. هر چه مقدار کلسیم موجود در سنگ بیشتر باشد در عکس ساده ی شکم بهتر دیده می شود.

منبع: کتاب سنگ کلیه

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک




Tagged with: