post_image

افراد مستعد تشکیل سنگ کلیه

طی ۳۰ سال گذشته، تعداد مبتلایان به سنگ کلیه در ایالات متحده، به دلایل نامعلوم زیاد شده است. شیوع این بیماری از ۸/۳% در اواخر دهه ۱۹۷۰ میلادی به ۲/۵% در اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰ افزایش یافته است. آمریکایی های سفید پوست نسبت به آمریکایی های آفریقایی تبار، بیشتر در معرض ایجاد سنگ های کلیوی هستند، همچنین این بیماری در مردان بیشتر رخ می دهد. شیوع سنگ های کلیوی در مردان پس از ورود به دهه چهل سالگی، به میزان چشمگیری افزایش می یابد و این روند افزایش تا درون دهه هفتاد سالگی ادامه دارد. شیوع بیماری در بانوان در دهه پنجاه سالگی به اوج خود می رسد. شخصی که یک بار بیش از یک سنگ کلیه بسازد، احتمال تشکیل سنگ های بعدی در او بیشتر است.

پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه

شایعترین عامل ایجاد کننده سنگ کلیه، ننوشیدن آب به مقدار کافی است. سعی کنید به میزان کافی بنوشید تا ادرار خود را شفاف نگه دارید (به میزان روزانه حدود ۸ تا ۱۰ لیوان آب). نوشیدن آب گریپ فورت ممکن است خطر ایجاد سنگ های کلیه را در شما افزایش دهد.

اگر فکر می کنید رژیم غذایی شما ممکن است مشکلی داشته باشد ، برنامه ملاقاتی با یک متخصص تغذیه داشته باشید و انتخاب های غذایی خود را بازنگری کنید. اگر ویتامین های C و D را بیش از حد توصیه شده روزانه دریافت می نمایید، خطر ابتلا به سنگ های کلیه می تواند افزایش یابد . میزان کلسیم در رژیم غذایی نیز ممکن است در تشکیل سنگ های کلیه، مؤثر باشد. دریافت مقادیر توصیه شده کلسیم، همراه با تغذیه کم سدیم و کم پروتئین ممکن است خطر تشکیل سنگ های کلیه را در شما کاهش دهند. تغذیه سرشار از پروتئین ،سدیم و غذاهای غنی از اکسالات مانند سبزیجات سبز تیره، خطر ابتلا به سنگ های کلیه را بالا می برد.

داشتن وزن اضافه می تواند منجر به ایجاد مقاومت به انسولین و افزایش کلسیم در ادرار گردد، که هر دوی این ها می توانند خطر تشکیل سنگ های کلیه را افزایش دهند. در مطالعه ای نشان داده شد که چاقی فردی از اوائل سن بلوغ، بالابودن شاخص جرم بدن (BMI ) و بزرگ بودن اندازه دور کمر خطر ابتلا به سنگ های کلیه در آن شخص را افزایش داد. افرادی که زیاد اهل ورزش و تحرک بدنی نیستند، ممکن است با مشکل سنگ های کلیه روبرو شوند. به علاوه برخی داروها مانند استازولامید (دیاموکس) یا ایندیناویر (کریکسیوان) می توانند سبب تشکیل سنگ های کلیه شوند.

سنگ کلیه یک بیماری نسبتا شایع در تمامی جوامع از جمله جامعه ما است. تا دو دهه قبل تنها درمان سنگهای کلیوی عمل جراحی بود که در آن پهلوی بیمار به اندازه ۱۰ سانتیمتر شکافته می شد و سنگ خارج می گردید. از خصوصیات سنگهای ادراری (سنگ کلیه، سنگ حالب، سنگ مثانه) عود آنها است. بیماری که تحت عمل جراحی قرار گرفته بود ممکن بود که بدنبال عود سنگ، مجددا تحت عمل جراحی قرار گیرد و هر بار که عمل تکرار می شد سخت تر و پر عارضه تر بود. اگر بیمار سنگ حالب داشت، عمل جراحی حساس تر بود و بعلت قطر اندک حالب، امکان ایجاد تنگی حالب پس از عمل جراحی وجود داشت.

یکی از پیشرفتهای شگرف، ابداع دستگاه سنگ شکنی برون اندامی برای درمان سنگهای ادراری بود. این دستگاه از خارج از بدن امواج شوکی جهت شکستن سنگ به سنگ می تاباند، بدین علت اسم آنرا دستگاه سنگ شکن برون اندامی گذاشته اند، که در مقابل دستگاه سنگ شکن درون اندامی است که موضوع فعلی بحث ما نیست. اختراع دستگاه سنگ شکن انقلابی در درمان سنگهای ادراری ایجاد کرد و جایگزین روش جراحی شد که خیلی پر عارضه بود. دستگاه سنگ شکن در دهه ۱۹۸۰ در کشور آلمان ساخته شد و پس از آن استفاده از آن در دنیا عمومیت پیدا کرد. اکنون درمان با سنگ شکن شایعترین روش درمان سنگهای کلیه در سرتاسر دنیا شده است. مراکزی که دو دهه قبل نسبت به تهیه این دستگاه اقدام کردند، نسل قدیمی دستگاه را دارند. نسلهای جدیدتر دستگاه هم موثرتر بوده و هم درد کمتری ایجاد می کنند. مکانیسم عمل این دستگاه بر این استوار است که دستگاه با کمک یک تکنسین، سنگ ادراری را پیدا کرد و امواج شوکی را از خارج از بدن به سنگ شلیک می کند و منجر به خرد شدن سنگ می گردد. امواج شوکی که به سنگ داده می شوند دارای شدتهای مختلف هستند که از ولتاژ پائین شروع شده و رفته رفته ولتاژ افزایش می یابد تا سنگ خُرد شود. ممکن است برای خُرد شدن سنگ ۳۰۰۰-۲۰۰۰ شوک لازم باشد. اگر جنس سنگ سفت نباشد، به راحتی می شکند. اگر جنس سنگ خیلی نرم باشد تبدیل به پودر می شود. اگر جنس سنگ سفت باشد، سنگ یا نمی شکند و یا اینکه به قطعات درشت می شکند. عمل سنگ شکنی نیازی به بیهوشی و بستری شدن ندارد و سرپائی انجام می شود. نسلهای جدید دستگاه سنگ شکن هم اندازه کوچکتری دارند و هم اینکه سنگ را بطور موثرتری می شکنند.

درمان سنگ کلیه

سنگ کلیه بیماری جدیدی نیست. حتی می گویند، فرعون هم به این بیماری مبتلا بوده و یکی از ویژگی های طبیب مشهورش، سینوهه، توانایی درمان درد سنگ کلیه بوده است. با پیشرفت علم پزشکی، درمانهای پیشرفته تری برای این بیماری کشف و ابداع شده که سنگ کلیه را جزو بیماری های ساده دنیا کرده است. اما هنوز هم درد سنگ کلیه اگر نگوییم طاقت فرساترین دست کم یکی از وحشتناک ترین دردهایی است که تاکنون بدن انسان تحمل کرده است.

بهترین درمان سنگ کلیه

تنها نوشیدنی برای از بین بردن سنگ کلیه خوردن آب به میزان فراوان است، البته ما نمی‌گوییم که هیچ وقت ماء اشعیر نخورید بلکه به میزان لازم از آن استفاده کنند.

ماء الشعیر یک نوع نوشابه شیرین شده و گاز دار است که فقط به جای رنگ که در نوشابه‌های معمولی استفاده می‌شود، (شکرسوخته به صورت کارامل) مخمرآب جو استفاده می‌کنند.

ذائقه مردم ما به مخمر آب جو عادت نکرده است از آنجایی که این ماده خیلی تلخ است به جای آن، مخمر آب جوی رقیق را با شکر فراوان گاز دار مخلوط کرده و اسم آن را ماءالشعیر می‌گذارند.

بسیاری از افراد از ماء الشعیر برای درمان سنگ کلیه استفاده می‌کنند تنها نوشیدنی برای از بین بردن سنگ کلیه خوردن آب به میزان فراوان است، البته ما نمی‌گوییم که هیچ وقت ماء اشعیر نخورید بلکه به میزان لازم از آن استفاده کنند.

مخمر آب جو جداگانه در داروخانه‌ها فروخته می‌شود و بسیار برای بدن مفید است. ثابت شده است که خوردن نوشیدنی‌های گاز دار همانند ماء الشعیر بر چاقی بسیار تاثیر می‌گذارد.

کسانی که به هر دلیل دچار کمبود ویتامین‌های گروه B هستند و می‌خواهند کمبود ویتامین بدن خود را جبران کنند، می‌توانند از این نوشیدنی در برنامه غذایی خود استفاده کنند.

توجه داشته باشید که مصرف بیش از حد و افراطی هر ماده مغذی از جمله ماءالشعیر می‌تواند عواقبی داشته باشد.

اگر اسید فسفریک به کار رفته در این نوشیدنی که به صورت گازدار است، زیاد باشد، می‌تواند موجب پوکی استخوان شود.

در حال حاضر گروه‌های خاصی از جامعه که کمبود مصرف سبوس و یا کمبود ویتامین دارند، اگر از این مایع مصرف کنند، بخشی از نیاز به ویتامین خود را تامین کرده‌اند. این نوشیدنی به دلیل کالری قابل‌ملاحظه‌ای که دارد، برای کسانی می‌خواهند وزنشان را کنترل کنند، باید محدود شود و آب جایگزین آن گردد.

همچنین باید یادآور شد، بخشی از گاز موجود در ماء الشعیربه دلیل فرآیند تخمیر است، اما بخش عمده آن توسط کارخانه‌های تولید ماءالشعیر به صورت صنعتی اضافه می‌شود که عمده‌ترین آن گاز CO۲است.

درمان سنگ کلیه بدون جراحی

روش انجام PCNL

در این روش با بیهوشی عمومی یا نخاعی برای بیمار یک سوند حالب گذاشته شده و سپس در موقعیت خوابیده به صورت دمر روی تخت جراحی قرار می گیرد و سپس با تزریق ماده حاجب از طریق سوند حالب و عکس برداری همزمان با استفاده از اشعه X یا استفاده از دستگاه سونوگرافی موقعیت کلیه و سنگ داخل آن را دقیقاً مشخص کرده و یک عدد سوزن از ورودی مناسب وارد کلیه می شود و با خروج ادرار از سوزن از مناسب بودن آن اطمینان حاصل می کنیم. در مرحله بعد، مسیر بین پوست و کلیه را بدون اینکه برش جراحی داده شود با استفاده از گشاد کننده ها، گشاد کرده و سپس یک عدد لوله داخل کلیه گذاشته می شود و با عبور دوربین به داخل کلیه و آندوسکوپی داخل کلیه، محل سنگ را مشخص و با لیزر یا لیتوکلاست، سنگ را کاملاً خرد کرده و با پنس بیرون آورده می شود.

برتری PCNL نسبت به عمل جراحی باز  

امروزه بیش از ۹۶ درصد سنگ های بزرگ کلیه به روش PCNL قابل درمان هستند. برتری بزرگ PCNL نسبت به عمل جراحی باز، عدم شکاف بزرگ پوستی و همچنین عدم دستکاری کلیه است و همچنین به جای ۲۵ تا ۳۰ بخیه عمل جراحی باز از یک بخیه استفاده می شود که این کار باعث درد کمتر پس از عمل و زیبایی پوست و برگشت هرچه سریعتر بیمار به کار و فعالیت روزمره می شود.

حال پرسش این است که «آیا سوراخ کردن کلیه باعث آسیب به کلیه می شود؟»

«براساس مطالعات زیاد و ثابت شده، محل سوراخ شدن کلیه، پس از چند روز ترمیم شده و آسیب به گوشت کلیه در مقابل عمل جراحی باز بسیار ناچیز است.»
و پرسش دیگر این است که «درصد موفقیت PCNL چقدر است و درصد موفقیت بستگی به ساختار کلیه و محل و تعداد سنگ در آن دارد؟» باید اشاره کنم: «در سنگ های منفرد بیش از ۹۶ درصد مواقع PCNL موفقیت آمیز است. در سنگ های شاخ گوزنی ومتعدد در صد موفقیت PCNL حدود ۹۰ درصد بوده و سنگ های ریز باقی مانده با سنگ شکنی برون اندامی قابل درمان می باشند.»

مصرف موز و کیوی در پیشگیری و درمان بیماری سنگ کلیه موثر است.

مصرف میوه‌جات تازه، سیب زمینی، تربچه، حبوبات، برنج قهوه‌ای،جو،ذرت،کنجد،زیره،گشنیز،رازیانه،آب هویج،هندوانه،خیار و گیلاس برای پیشگیری و درمان این بیماری نقش موثری دارد.

“سنگ کلیه به ته‌نشین شدن مواد معدنی در لوله‌های ادراری و سفت شدن و کریستالیزه شدن آن گفته می‌شود که باعلائمی همچون درد شدید نواحی پهلو، کمر و نواحی پایینی لگن و گاه خونریزی در ادرار همراه است”
عفونت‌ها،داروها و ژنتیک ازعواملی‌است که در بروز بیماری سنگ کلیه در فرد موثر است.

آزمایشات  بر روی سنگ کلیه مشخص می‌کند سنگ از چه نوعی بوده و چه مواد غذایی در ترکیبات آن وجود دارد و عمده‌ترین سنگ‌های کلیه از جنس کلسیم و اگزالات است و اختلالات غده پاراتیروئید یا مصرف بیش از حد پروتئین سبب افزایش ترشح کلسیم در ادرار شده و احتمال ابتلا به سنگ کلیه را افزایش می‌دهد.

بر این اساس توصیه می‌شود که از مصرف بیش از ‪ ۲۰۰تا ‪ ۲۵۰گرم پروتئین همچون گوشت قرمز، ماهی و مرغ در روز خودداری شود.

” اگزالات ، ماده‌ای است که مقدار آن در پروتئین‌ها و مواد غذایی همچون اسفناج ، ریواس، چغندر، شکلات، چای، سبوس، آجیل، بادام و توت فرهنگی بیشتر است.”
نمک طعام،مواد شور و قهوه سبب ترشح کلسیم در ادرار شده و میزان ابتلا به سنگ کلیه را افزایش می‌دهد و به همین دلیل در رژیم‌های غذایی مصرف کلسیم را نباید محدود کرد چرا که باعث افزایش تولید سنگ‌های کلیه می‌شود.

درمان سنگهای کلیه با سنگ شکن

هر قدر اندازه سنگ کلیه بزرگتر باشد، قطعات ناشی از شکستن بیشتر شده و درد بیمار بیشتر می شود. باید پس از سنگ شکن به بیمار کمک کرد که هم درد وی کمتر شود و هم اینکه قطعات سنگ را بتواند دفع کند.

اگر سنگ از کلیه خارج شود از شانس موفقیت سنگ شکن کاسته می شود. هر قدر سنگ در حالب در طول حالب پائین تر بیاید از احتمال موفقیت سنگ شکن کاسته می شود، طوریکه در حالب تحتانی به کمتر از ۵۰ درصد می رسد. اگر اندازه سنگ کلیه بزرگتر از ۶ میلیمتر باشد شانس دفع آن از طریق حالب کمتر می شود و اینگونه سنگها معمولا نیاز به روشهای تهاجمی همراه با بیهوشی برای خارج کردن پیدا می کنند.

بعضی از بیماران را نمی توان سنگ شکن کرد، عممده ترین آنها عبارتند از: خانمهای حامله، و بیمارانیکه از داروهای ضد انعقادی مثل آسپرین و وارفارین استفاده می کنند. در خانمهای حامله باید در صورت امکان منتظر شد که زایمان انجام شود و در بیمارانیکه داروهای ضد انعقادی مصرف می کنند می توان با مشورت پزشک معالج موقتا دارو را قطع و بیمار را سنگ شکن نمود. تمامی خانمهائیکه در سن حاملگی هستند و دارای سنگ ادراری بوده و قصد حامله شدن دارند، حتما باید قبل از حامله شدن تکلیف سنگ ادراری خود را روشن کنند، و گرنه در حین حاملگی دچار مشکلات عدیده خواهند شد.

منبع : متخصص عمل سنگ کلیه

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک