روشهای بررسی وضعیت مثانه در آسیبهای نخاعی :
بعضی از روشهای بررسی مثانه که ممکن است مورد نیاز باشد شامل موارد زیر است:
۱-آزمایشات میکروسکوپی ( MSU):

برای انجام آزمایشات میکروسکوپی، هر هفته (در بیمارستان ) یک نمونه ی ادرار گرفته می شود. این نمونه برای بررسی وجود عوامل عفونی تحت عنوان ( bugs) آزمایش خواهد شد. اگر عوامل عفونی در ادرار دیده شوند، علامت درجه ای از عفونت است، که اگر لازم باشد، آنتی بیوتیکها برای مقابله با آن مورد نیاز است. نتایج آزمایشات گرفته شده ارزیابی خواهند شد و اگر نیاز باشد پزشک شما آنتی بیوتیکهایی را تجویز خواهد کرد.

بعد از ترخیص از بیمارستان توصیه می شود که ۳ تا ۵ بار در سال ( یا هر زمانی که شما فکر می کنید ممکن است عفونت مثانه داشته باشید ) ادرارتان را آزمایش کنید تا وجود هر گونه عفونتی تشخیص داده شد. پزشکان محلی هم می توانند این نمونه آزمایشات را تجویز و بررسی نمایند.

۲-آزمایشات اورودینامیک: ( این آزمایش نیاز نیست بعد از ترخیص بیمارستان بطور مرتب اجرا شود. ولی اگر تغییراتی در روال عادی تخلیه ادرار شود، ممکن است اجرای این آزمایشات توصیه شود ). معمولا” این آزمایش در اتاق اورودینامیک که در واحدهای مرکز نخاعی قرار دارند اجرا می شود. و طی آن، تعیین می شود که مثانه چطور کار می کند.

در آزمایش اورودینامیک :

پرستار بوسیله یک سوند متناوب مثانه فرد را خالی خواهد کرد (اگر فرد IDC داشته باشد، نیازی به آن نمی باشد ).

سپس بوسیله یک سوند دو خطه ،مثانه فرد مجددا” سونداژ خواهد شد. که یکی از آنها فشار داخل مثانه را اندازه خواهد گرفت ( فشار عضله detrusor) و دیگری برای پر کردن مثانه با مایعات بکار می رود.

همچنین یک بالن کوچک در داخل مقعد قرار می گیرد تا فشار شکمی را اندازه گیری کند.

تمام این وسایل بعد از انجام آزمایش برداشته خواهند شد وفرد برای تخلیه مثانه مجددا” سونداژ می شود.

روش اورودینامیک موارد زیر را نشان خواهد داد.

اندازه یا ظرفیت مثانه- مقدار ادراری که می تواند انباشته شود.

شکل مثانه

نحوه کار اسفنکتر و قدرت تحمل آن

نحوه تخلیه ادرار از مثانه یا مجرای خروج ادرار

روش اورودینامیک ممکن است تحت شرایطی انجام گیرد که امکان پرتونگاری با اشعه X نیز فراهم باشد. این روش ویدیو- اورودینامیک نامیده می شود. معمولا” این روش در بیمارستان QE II انجام می شود ( اگر فرد در بیمارستان بستری باشد و اجرای این آزمایشات لازم باشد، وقت آزمایش وتسهیلات حمل و نقل بوسیله پرسنل بخش مذکور سازماندهی خواهد شد).

اگر فرد نسبت به ماهی یا ید آلرژی دارد باید به پرسنل مربوطه اطلاع دهد، چرا که ماده حاجب مورد نیاز برای این فیلمها حاوی مقداری از این مواد است.

این روش نشان می دهد که آیا بازگشت ادرار به کلیهها وجود دارد. حرکت معکوس ادرار یعنی از مثانه به طرف میزنای ها می تواند به ناراحتی های کلیوی از جمله نارسائی کلیه ها منجر شود.

۳-پیلوگرام داخل وریدی ( IVP ):

این روش نشان می دهد که چگونه ادرار توسط کلیه ها تشکیل و از طریق میزنای ها به داخل مثانه سرازیر می گردد. در این روش مقداری جزئی ماده حاجب به درون یک ورید تزریق می شود. بعد از یک دوره زمانی ۴۵ دقیقه ای همینطور که ماده حاجب در داخل کلیه ها تجمع و به درون مثانه سرازیر می گردد یکسری عکسبرداری X گرفته می شود. این روش یکی از مفیدترین آزمایشات برای بررسی کارکرد کلیه ها است، به همین دلیل این آزمایش اغلب در معاینات سالیانه توصیه می شود.

۴-ماوراء صوت:

برای بررسی اندازه کلیه ها از روش ماوراء صوت کلیه ها می توان استفاده نمود. همچنین از این روش می توان جهت جلوگیری از بزرگ شدن کلیه ها، میزنایها یا مثانه استفاده کرد. مطالعه با این روش بسیار آسان است بدلیل اینکه از تزریق مواد حاجب استفاده نمی شود. این روش برای مواقعی توصیه می شود که نیاز است نحوه کار کلیه ها و مثانه را بررسی نمایند. ممکن است اصطلاح ” KUB ” را شنیده باشد. “KUB” ( کلیه ها، میزنای ها و مثانه ) یک روش عسکبرداری از شکم است که همزمان با روش ماوراء صوت انجام می شود.

۴-روش MCG = سیستوارتروگرام دفع ادرار :

( این روش جزو آزمایشات روتین انجام نمی شود، ولی در بیمارستان یا بعد از ترخیص بر اساس نیازهای خاص اجرا می گردد ). در این روش ماده حاجب بوسیله یک سوند به داخل مثانه وارد می شود. هدف اصلی در این روش، بررسی حرکت ماده حاجب از میزنای ها به سمت کلیه ها است ( برای بررسی بازگشت ادرار) معمولا” ۳۵۰ میلی لیتر از ماده حاجب بکار برده می شود و بعد از آن عکسبرداری با اشعه X صورت می گیرد و از بیمار خواسته می شود که سعی کند ادرار را تخلیه نماید. ( بمقدار کم ) عکسهائی که در این شرایط گرفته می شوند، شکل مثانه را نمایش می دهند و ممکن است ناحیه دهانه باز مثانه و نحوه عبور ادرار را نیز نشان دهد.

۵-سیستوسکوپی :

( این روش برای همه افراد مورد نیاز نیست ولی در بیمارستان یا بعد از ترخیص بیماران در موارد خاصی اجراء می گردد ). معمولا” این روش در بخش اورولوژی و تحت بیهوشی عمومی اجرا می شود. هدف از این روش، دیدن داخل مثانه با تجهیزاتی است که در انتها دارای نور هستند و جراح را قادر خواهند ساخت هر گونه ناهنجاریهای مثانه (نظیر سنگها یا تومور ) را مشاهده نماید. همچنین می توانند راههای خروجی میزنای ها و مثانه را مشاهده نمایند. ( برای اینکار از وسایلی برای اسفنکتروتومی خارجی استفاده می شود که باعث بازشدن دهانه مثانه و تخلیه آزاد ادرار می گردد).

منبع: مرکز آسیب نخاعی

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک