روشهای درمان ناباروری

لقاح مصنوعی (تولید مثل مصنوعی):

یکی از شیوه های غلبه بر مشکل ناباروری زوجین، لقاح مصنوعی در لوله آزمایش (IVF) است.

در این روش تخمک آماده باروری را به کمک روش های جراحی از بدن زن و اسپرم های دارای قدرت باروری را از مرد گرفته و در شرایط کنترل شده در لوله آزمایش قرار می دهند.

پس تخمک بارور شده را بدست آورده و در مرحله بعد به منظور انجام تقسیمات سلولی در این تخم آن را در محیط کشت مناسب قرار می دهند. بعد از آن جنین را به بدن مادر منتقل می کنند. تفاوت در انواع روش های IVF نیز به دلیل تفاوت در انجام هریک از مراحل بالاست.

عملIVF برای اولین بار در دنیا در سال ۱۹۷۸ در انگلستان و بوسیله یک جنین شناس به نام دکتر «ادوارز» و یک متخصص زنان به نام دکتر«استپتو» با موفقیت انجام شد و پس از آن در سراسر جهان به سرعت جایگاه خود را پیدا کرد به طوری که تا کنون حدود ۲۰ هزار کودک به این روش در دنیا متولد شده اند.

از دیگر موفقیت های بدست آمده در این روش، افزایش شانس بارداری های متوالی و چند باره است. میزان موفقیت در این روش به عوامل مختلفی وابسته است، از جمله سن زوجین و نیز درجه سلامت تولید مثلی در آنها. با وجود این شانس، موفقیت از بیماری به بیمار دیگر متفاوت است و به منظور تخمین این شانس لازم است فاکتور های تاثیر گذار بر آن به صورت جامع در همه کسانی که تحت این عمل قرار گرفته اند بررسی شود.

 دلایل ناباروری

• وجود مشکل در لوله رحم زن

• ممکن است لوله فالوپ (لوله رحمی) مسدود باشد و یا آسیب دیده باشد. این امر باعث می شود که اسپرم در رسیدن به تخمک دچار مشکل شود و یا تخمک بارور شده (زیگوت) قادر به عبور از لوله و رسیدن به حفره شکمی نشود.

وجود مشکل در اسپرم مرد

• به این معنا که تعداد اسپرم های مرد کمتر از حد طبیعی باشد و یا حرکتشان کم باشد و یا اینکه قدرت بارور سازی تخمک را علیرغم رسیدن به آن نداشته باشند.

• وجود مشکل در تخمدان زن

• ممکن است تخمدان ها قادر به رها کردن تخمک و یا تولید تخمک نباشند.

• حالات غیر طبیعی رحم زن

• وجود بیماری های آندومتر در زن

در این حالت جنین قادر به لانه گزینی در رحم نیست.

• وجود تومور های فیبروییدی در زن

• در گذشته، گرفتن تخمک از زن به کمک روش های جراحی انجام می گرفت. اما امروزه با پیشرفت روش های سونوگرافی، عمل جراحی کمتر در دستور کار قرار می گیرد. در روشIVF بدون عمل جراحی، ابتدا به منظور فراهم آوردن یک محیط مناسب در بدن زن و همچنین افزایش شانس دستیابی به چندین تخمک بالغ و سالم، زن تحت یک پروسه آماده سازی متمرکز و فشرده حدود دو هفته ای قرار می گیرد. در این روش با استفاده از داروهای بارداری، بیمار یک هفته تحت هورمون درمانی قرار می گیرد. همچنین به منظور تشخیص زمان مناسب برای گرفتن تخمک، آزمایش خون و سونوگرافی از تخمدان ها انجام می شود.

این آزمایش ها به صورت روزانه انجام می شوند، کمی قبل از تخمک گذاری، با یک عمل جراحی سرپایی و تحت بیهوشی موضعی، تخمدان ها به کمک یک اولتراسوند قابل روئت می شوند، سپس پزشک سوزن مخصوص را با راهنمایی اولتراسوند از راه واژن به تخمدان ها رسانده و به این طریق تخمک های سالم و رسیده را در قالب مایع فولیکول از تخمدان می گیرد.

• مایع فولیکول به دست آمده در مرحله بالا، توسط یک جنین شناس تحت آزمایش میکروسکوپی قرار گرفته و تخمک ها در آن تعیین مکان شده، برداشته می شوند.

• سپس جنین شناس اسپرم ها و تخمک قادر به لقاح را در مجاورت یکدیگر قرار می دهد. معمولاً سلول تخم (زیگوت) ایجاد شده، در این مرحله دو یا سه بار تقسیم شده و بهPreEmbryo دیل می شوند.

• این توده سلولی کوچک در ظروف آزمایشگاهی در یک محیط مغذی نگهداری می شود. این محیط طوری مهیا شده که شبیه لوله های فالوپ عمل می کنند.

دو روز بعر از لقاح توسط وسیله مخصوصی Pre Embryo به رحم منتقل می شود.در این مرحله نیز به منظور قرار گیری توده سلولی در مکانی مناسب از اولتراسوند استفاده می شود. این عمل ۵ تا ۱۰ دقیقه طول می کشد. معمولاً قبل از انجام عمل به زنان توصیه می شود که مقدار زیادی آب بنوشند تا مثانه در حالت پر یا نیمه پر قرار گیرد و به قابل روئت شدن آندومتر و افزایش دقت در انتقال جنین به محل مناسب کمک کند.

• بعد از قرار گرفتن Pre Embryo در دیواره رحم، بیمار به مدت یک ساعت در تختخواب استراحت می کند و سپس مرخص شده و توصیه می شود که از انجام فعالیت های سنگین تا ۴۸ ساعت پرهیز کند.

• با توجه به اینکه توانمندی یک تخمک در لقاح طبیعی ۲۵ درصد است، پیشرفت های اخیر در درمان ناباروری توانسته توانایی تخمک در لقاح خارج رحم را به ۱۲ درصد برساند.

• نتایج تحقیقات جدید نشان داده است که طب سوزنی، احتمال موفقیت روش لقاح مصنوعی را افزایش می دهد.

• اگر چه اولین زایمان موفق به روش لقاح مصنوعیIVF در اثر انتقال یک جنین خیلی زود جای خود را به انتقال چند جنین داد. با وجودی که در انتقال چند جنین احتمال بارداری بیشتر است، اما بارداری چند قلو از پیامد های جدی و مهم آن نسبت به انتال یک جنین به شمار می آید.

• میزان بروز چند قلویی در کسانی که تحت IVF قرار گرفته اند، در اروپا ۴/۲۵ و در ایالت متحده ۳/۳۵درصد بوده، در حالی که این میزان در بارداری های طبیعی ۱/۱ است.

• به تازگی پژوهشگران درمان ناباروری در درمانگاهی در انگلستان، به پیشرفتی دست یافته اند که آینده این روش برای لقاح مصنوعی محسوب می شود.

بر گرفته از کوثر زندگی

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک