post_image

ریفلاکس دو طرفه مثانه

برگشت ادرار از مثانه به طرف بالا و دستگاه ادراری فوقانی را ریفلاکس ادراری می گویند که یک بیماری نسبتا شایع است و با عفونتهای ادراری مشخص می شود و اگر به موقع درمان نشود ممکن است سبب از بین رفتن کلیه ها گردد. بر حسب شدت برگشت ادرار، ریفلاکس ادراری را به ۵ درجه از ۱ تا ۵ تقسیم می کنند. نوع درجه یک ریفلاکس ادراری خفیف و نوع درجه ۵ ریفلاکس ادراری بسیار شدید است.

برگشت ادرار از مثانه به طرف بالا و کلیه ها یک بیماری نسبتا شایع است. در  واقع ادرار از مثانه ابتدا وارد حالبها میشود که اگر به موقع درمان نشود به کلیه ها میرسد.

برگشت ادرار از مثانه

در حالت طبیعی محل ورود حالبها به مثانه طوری است که امکان پس زدن ادرار داخل مثانه بداخل حالب و از آنجا به داخل کلیه وجود ندارد. حتی در حالت پری مثانه، هیچ ادراری از مثانه بطرف بالا نمی رود. در علم پزشکی کلیه ها و حالبها را دستگاه ادراری فوقانی و مثانه و مجرای ادرار را دستگاه ادراری تحتانی می گویند. در ریفلاکس، ادرار به طرف بالا به یک یا هر دو حالب برگشت پیدا کرده و گاها وارد یک یا هر دو کلیه نیز می شود. اگر ریفلاکس فقط یک حالب و کلیه را گرفتار کند می گویند ریفلاکس یک طرفه مثانه یک طرفه است و اگر هر دو حالب و کلیه ها را مبتلا سازد می گویند ریفلاکس دو طرفه مثانه رخ داده است.

علت ریفلاکس ادراری

کلا دو نوع ریفلاکس ادراری وجود دارد: اولیه و ثانویه. بسیاری از موارد ریفلاکس ادراری اولیه بوده و در ضمن یک طرفه است. در حالت طبیعی حالب قبل از باز شدن در مثانه یک مسیر ۳-۲ سانتی متری در جدار مثانه را طی می کند که این قسمت از حالب را حالب داخل جداری می گویند و مثل یک دریچه عمل کرده و از برگشت ادرار بطرف بالا جلوگیری می کند. در نوزادانیکه دارای ریفلاکس ادراری هستند این قسمت از حالب خوب تکامل نمی یابد و ادرار بطرف بالا برگشت پیدا می کند. بسیاری از موارد ریفلاکس ادراری اگر خفیف باشند با بزرگ شدن نوزاد بعلت تکامل یافتن حالب، ریفلاکس ادراری نیز رو به کاهش نهاده و برطرف می شود.

ریفلاکس ادراری ثانویه در مواردی اتفاق می افتد که یک انسدادی در مسیر خروجی ادرار پیش بیاید مثل وجود سنگ در سیستم ادراری و یا اینکه فشار در داخل مثانه بنا به عللی افزایش پیدا کرده و ادرار را به طرف عقب به حالبها و کلیه براند که برای وجود سنگ باید درمانهای مخصوص به سنگ را پی گرفت. یک بیماری مادزادی خطرناک بنام وجود دریچه در مجرای خلفی در کودکان وجود دارد که مانع خروج ادرار می شود. در این نوزادان ریفلاکس ادراری دو طرفه بوده و حتی در موقعی که جنین در داخل رحم مادر است می توان با سونوگرافی این بیماری را تشخیص داد.گاها در این موارد صبر نمی کنند تا در پایان ۹ ماهگی زایمان انجام شود، چون برگشت ادرار کلیه ها را بشدت صدمه می زند.

در چنین مواردی وقتی جنین بتواند در خارج از رحم زنده بماند، مثلا ۷ ماهگی، زایمان انجام می شود تا کلیه های نوزاد آسیب نبیند. بعد از تولد بلافاصله این نوزادان تحت درمان قرار می گیرند. آسیب به نخاع از علل مهم ایجاد ریفلاکس ادراریست. بیشتر افرادیکه پس از آسیب به نخاع فوت می کنند، بعلت عوارض کلیوی ناشی از ریفلاکس دو طرفه مثانه، فوت می کنند.

 علائم ریفلاکس ادراری 

در بسیاری از موارد کودکی که دارای ریفلاکس ادراری است هیچ علامتی ندارد. این کودکان بطور مکرر دچار عفونت ادراری می گردند شایعترین علامت ریفلاکس دو طرفه مثانه،عفونت ادراری است. و گاها وقتی والدین متوجه ریفلاکس ادراری در فرزند خود می شوند، که عوارض نارسائی کلیه در فرزندان آنها ایجاد می شود

عوارض ریفلاکس ادراری 

ریفلاکس دو طرفه مثانه موجب عفونت میشود. باکتریها ممکن است به کلیه ها برسند و مسبب نارسایی کلیه شوند.

تشخیص ریفلاکس ادراری

بوسیله سوند ماده حاجبی به درون مثانه ریخته میشود و آن را پر میکند تا در سونوگرافی دیده شود در حالت طبیعی فقط مثانه پر می شود و ماده حاجب نمی تواند وارد حالبها شود. ولی در کودکی که دارای ریفلاکس دو طرفه مثانه است، بسته به شدت ریفلاکس، مقداری از ماده حاجب وارد حالبها و کلیه ها خواهد شد.

درمان ریفلاکس ادراری

بسیاری از ریفلاکسهای ادراری خفیف (درج یک و۲) با گذشت زمان و بزرگ شدن کودک برطرف می شوند. منتهی این کودکان باید تحت نظر بوده و در صورت لزوم درمان شوند تا آسیبی به کلیه ها وارد نشود. هر قدر سن کودک کمتر و شدت ریفلاکس ادراری کمتر باشد، احتمال بهبود آن بیشتر است. مثلا در کودک ۱۰ ساله با ریفلاکس ادراری درجه ۳ بعید است که ریفلاکس ادراری با گذشت زمکان بهبود یابد.

گاها لازم است برای این کودکان ماهها آنتی بیوتیک بخصوصی تجویز شود. در موارد زیر لازم است که حتما جراحی انجام شود:
• علی رغم درمان آنتی بیوتیک کودک بطور مکرر مبتلا به عفونت ادراری شود
کلیه ها شروع به آسیب دیدن بکنند
• کودک به اندازه ای یزرگ شده باشد که دیگر شانس بهبودی وجود نداشته باشد.
• شدت ریفلاکس ادراری بالا باشد مثلا درجه ۵٫

بر گرفته از سایت ۷ سیب

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک