سرطان مثانه

ثمره فعالیت کلیه‌ها برای پاکسازی خون از مواد زاید، در جایی به نام مثانه انبار می‌شود تا سر فرصت بتوان آن را تخلیه کرد. اما گاهی اوقات نظم این انبار به هم می‌ریزد. سرطان مثانه یکی از بیماری‌هایی است که سبب این بی‌نظمی می‌شود. مطلب زیر گفتگویی است با دکتر محمدرضا رزاقی، متخصص بیماری‌های کلیه و مجاری ادراری و استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی که به طور خلاصه هر آنچه لازم است درباره سرطان مثانه بدانید، در اختیارتان می‌گذارد.

علت سرطان مثانه 

سرطان مثانه مانند همه سرطان‌های دیگر اغلب یک عامل پیشتاز دارد. یعنی تغییراتی در سلول ایجاد می‌شود که این تغییرات موجب می‌شود سلول‌ها به وضعیت رشد دوران جنینی برگردند. در این میان، مواد و عواملی در بروز این تغییرات در داخل مثانه نقش دارند. مشخص شده که بیش از ۷۰ درصد موارد سرطان مثانه ناشی از عوامل محیطی و ۳۰ درصد در اثر فاکتورهای داخلی خود فرد مانند تغییرات ژنتیکی است که این تغییرات ابتدا در سلول‌های مخاط مثانه اتفاق می‌افتد. این سلول‌ها با عنوان پوشش مخاطی از کالیس‌های کلیه شروع شده و تا قسمتی از داخل مجرای ادراری را می‌پوشاند که همه این سلول‌ها به یک نوع سرطان مبتلا می‌شوند. عوامل سرطان‌زا در اثر تحریک مداوم موجب تغییرات سلولی‌ شده و سلول را به یک وضعیت تهاجمی درمی‌آورد و سبب رشد غیرقابل کنترلی در سلول شده و سرطان مثانه را ایجاد می‌کند.

سردسته عوامل ایجاد کننده سرطان، سیگار است. زمانی که دود سیگار استنشاق می‌شود، نیکوتین موجود در آن جذب بدن شده و ماده‌ای به نام آلفا و بتا نفتیل آمین در مثانه ظهور پیدا می‌کند. حضور مداوم این ماده در مثانه موجب تغییراتی در پوشش‌های مخاطی مثانه می‌شود.
سربی که در اثر آلودگی هوا مجبور به استنشاق آن هستیم نیز نقش مهمی در ابتلا به سرطان مثانه دارد.
افرادی که به طور مستمر در کارخانه‌های چرم‌سازی، دباغی، رنگ‌سازی، لاستیک‌سازی و چاپخانه‌ها کار می‌کنند بیشتر در معرض خطر سرطان مثانه قرار دارند. تماس طولانی‌مدت با رنگ‌های آنیلین یا گروه بنزیدین، سرب و دیگر مواد محرک موجود در هوا سبب تحریک سلول‌های مخاط مثانه می‌شود.
استفاده‌کنندگان از شیرین‌کننده‌های مصنوعی به مدت طولانی‌ و کسانی که تحت درمان با سیکلوفسفامید برای برخی بدخیمی‌ها قرار می‌گیرند نیز در خطر ابتلا به سرطان مثانه هستند.
همچنین کسانی که مدت طولانی سنگ دارند یا کسانی که برای طولانی مدت از سوند استفاده می‌کنند مانند افرادی که به دلیل قطع نخاعی و اختلالات عصبی مجبورند برای همیشه سوند داشته باشند و افرادی که دارای عفونت‌هایی هستند که درمان نمی‌شوند و… در معرض ابتلا به سرطان مثانه قرار دارند.

علایم سرطان مثانه 

علایم اولیه آن اغلب به صورت تحریک در ادرار کردن و وجود خون در ادرار بدون درد است. در عفونت ادراری ممکن است خون دفع شود اما با سوزش یا تکرر همراه است. این خون ممکن است به دلیل وجود سنگ، حرکت سنگ، عفونت و یا حتی لانه‌گزینی عفونت در مثانه یا مصرف برخی داروها باشد که اغلب با درد همراه است اما در سرطان مثانه یکی از مهم‌ترین علامت‌ها وجود خون در ادرار بدون درد است.

در این مطالعه مورد شاهدی، ۵۱ بیمار مبتلا به سرطان مثانه و ۵۸ نفر گروه شاهد انتخاب شدند.

با مطالعه بر روی ۵۱ بیمار مبتلا به سرطان مثانه مشخص شد پایین بودن میانگین غلظت سرمی آهن و روی و افزایش غلظت سرمی مس در بدن از علائم ابتلا به این بیماری است.

با توجه به شیوع بالا و هزینه های اقتصادی و عوارض ناشی از سرطان مثانه مطالعه ای با هدف بررسی ارتباط بین سطح سرمی عناصر کمیاب آهن، مس و روی با این سرطان توسط فرانک یزد خواستی، دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان طراحی شد.

در این مطالعه مورد شاهدی، ۵۱ بیمار مبتلا به سرطان مثانه و ۵۸ نفر گروه شاهد انتخاب شدند. پس از اخذ رضایت نامه کتبی از افراد مورد آزمون، نمونه های خون گرفته و سطح سرمی عناصر کمیاب آهن، مس و روی در آنها اندازه گیری شد. داده ها با استفاده از آزمون t بین دو گروه مورد مقایسه قرار گرفت.

یافته ها نشان داد، میانگین غلظت سرمی آهن و روی در افراد مبتلا به سرطان مثانه کاهش معنی داری در مقایسه با گروه شاهد داشت در حالی که افزایش معنی داری در میانگین غلظت سرمی مس در افراد مبتلا به سرطان مثانه در مقایسه با گروه شاهد مشاهده شد. نسبت Cu.Zn در افراد مبتلا به سرطان مثانه در مقایسه با افراد غیر مبتلا افزایش معنی داری داشت.نتایج بیانگر این مطلب است که در مبتلایان به سرطان مثانه میزان روی و آهن کمتر و میزان مس بیشتر از گروه شاهد است. بدیهی است که تعیین دقیق رابطه علی و معلولی نیاز به مطالعات هم گروهی و بررسی های آینده نگر دارد.

علایم سرطان بیضه

در ابتدای بیماری که هنوز سرطان محدود به بیضه است و به اصطلاح متاستاز نداده (یعنی به سایر نقاط بدن گسترش نیافته)، اغلب بزرگی بیضه‌ها، وجود توده‌ در بیضه و یا درد بیضه از علایم بیماری هستند ولی با پیشرفت بیماری و با توجه به محل متاستاز، ممکن است علایمی مثل کمردرد، درد زیر شکم، درد بیضه‌ها و احساس ناراحتی در آنها و ورم پاها ایجاد شود.
اغلب مردان خودشان با لمس توده و یا سایر علایم گفته شده، متوجه ابتلا به سرطان بیضه می‌شوند. برای تشخیص سریع این بیماری تمام مردان باید پس از سن بلوغ ماهی یک‌‌بار بیضه‌های خود را مورد معاینه قرار دهندو بهتر است که این کار بعد از یک دوش آب گرم انجام شود چون در این زمان به علت اثر گرما، پوست اسکروتوم یا کیسه بیضه شل‌تر است و معاینه دقیق‌تر خواهد بود.
در هنگام معاینه باید از هر دو دست کمک گرفته شود تا هر گونه تورم، توده و یا حتی تغییر درشکل یا اندازه بیضه‌ها مشخص شود. در صورت وجود هر یک از موارد نامبرده شده، باید سریع به پزشک مراجعه کرد. برای تا‡یید تشخیص پزشک از آزمایشات و روش‌های مختلفی مثل اندازه‌گیری تومور مارکرها (موادی که در صورت وجود سرطان در خون یافت می‌شوند و یا مقدار آنها بالا می‌رود) و یا انجام سونوگرافی از کیسه بیضه می‌توان کمک گرفت.

علت سرطان بیضه

علت تومورهای بیضه دقیقا معلوم نیست ولی هم عوامل مادرزادی و هم عوامل محیطی در بروز آن تاثیر دارند. از جمله مهم‌ترین عوامل موِثر، کریپتورکیدسیم است که به معنی عدم نزول بیضه به محل طبیعی خود در کیسه اسکروتوم (یا کیسه بیضه) است. در حالت طبیعی بیضه‌ها در دوره جنینی در داخل شکم تشکیل می‌شوند و سپس مسیر خود را به سمت کیسه بیضه طی کرده و داخل آن قرار می‌گیرند، به طور‌ی‌که وقتی نوزاد به دنیا می‌آید، بیضه‌ها در حین معاینه باید داخل کیسه بیضه باشند.

اهمیت این موضوع به خاطر این است که درجه حرارت اسکروتوم یا کیسه بیضه حدود ۱ درجه سانتی‌گراد سردتر از درجه حرارت بدن است و سلول‌های حساس اسپرم‌ساز را در دمای خنک‌تر نگه می‌دارد. اگر بیضه‌ها داخل شکم باقی بمانند، به علت دمای بالاتر، سلول‌های اسپرم‌ساز از بین رفته و علاوه بر ناباروری می‌توانند باعث ایجاد تغییر در سلول‌ها و سرطان شوند! به همین علت برای جلوگیری از خطرات بدخیمی، اگر بیضه‌ها تا سن ۱ سالگی به داخل کیسه بیضه پایین نیایند، باید این کار با عمل جراحی انجام شود.
عوامل دیگری مثل نژاد هم در ابتلا‌ به این بیماری موِثرند و مردان سفیدپوست نسبت به مردان سیاه‌پوست در معرض خطر بالاتری هستند. کسانی که پدر یا برادر آنها به این بیماری مبتلا شده‌اند و شغل‌هایی دارند که درتماس با برخی مواد شیمیایی هستند، افرادی که در معادن کار می‌کنند و آتش‌نشان‌ها باید بیشتر مراقب باشند، چون این عوامل شانس ابتلا به سرطان بیضه را بالا می‌برند.

منبع: متخصص ارولوژی تهران

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک




Tagged with: