علایم سنگ ادراری

سنگ برحسب اینکه در کجای دستگاه ادراری قراردارد، از بی علامت تا شدیداً دردناک ظاهر می شود

سنگ شاخ گوزنی

همان طور که اشاره شد، این سنگها دراثر رشد تدریجی سنگهای کالیس یا لگنچه ایجاد می شوند. علت نامگذاری خاص این سنگها شکل ویژه یی است که در عکسها از آنها می بینیم. این شکل بسیار شبیه به شاخ گوزن است؛ یعنی در اثر قالب گیری دستگاه جمع کننده ادرار شکلی شبیه به شاخ گوزن ظاهر می شود..

سنگ کالیس

گاهی سنگ در نوک ورودی کالیس تولید می شود و همان جا باقی می ماند. اینگونه سنگ ها در صورت عدم رشد معمولاً مشکلی ایجاد نمی کنند.
تشخیص این سنگها کاملاً اتفاقی است. یعنی مثلاً در عکسی که به دلیل دیگری گرفته شده است نمایان می شوند.

گاهی سنگ در گردن کالیس قرار می گیرد و انسداد آن را سبب می شود. این گونه سنگها به خصوص اگر با عفونت همراه باشند، سبب حالتی موسوم به «پیوکالیس» یا (۱۳) (Pyocalice) می شوند. درمراحل بعد کم کم بافت تحلیل می رود و صدمه گسترش می یابد. رشد این سنگها نهایتاً سنگهای لگنچه یا همان طور که بعداً اشاره خواهد شد، «شاخ گوزنی» را پدید می آورد.

سنگ کلیه

همان طور که قبلاً اشاره شد، سنگهای لگنچه در نتیجه رشد سنگهای کالیس به خصوص زمانی که امکان عبور آنها از محل اتصال حالب به لگنچه وجود ندارد، ایجاد می شوند. این سنگها به مجرد تشخیص باید به حیل مختلف خارج شوند.

سنگ حالب

سنگهایی که به حالب وارد می شوند، درصورتی که از ۵میلی متر بزرگتر نباشند، امکان دفع خود به خود دارند. این سنگها درد خاصی را به وجود می آورند که به کولیک (Colick) معروف است.
اصولاً برای دفع خود به خود سنگهای حالب هیچ قاعده یی وجود ندارد. یعنی در حالی که گاهی سنگهای بزرگ دفع خود به خود دارند. سنگهای کوچکتر از ۵میلیمتر انسدادهای شدید و کامل ایجاد می کنند.
شخصاً بیمارانی را سراغ دارم که برای سنگهای بسیار کوچک تحت عمل جراحی قرار گرفته اند و یا افرادی را می شناسم که درست در لحظه شروع جراحی روی تخت عمل، سنگ بسیار درشت خود را دفع کرده اند.
همان طور که در بالا ذکر شد، محل انسداد معمولاً در نواحی تنگ حالب است. این نواحی تنگ به قرار زیرند
۱ـ محل اتصال لگنچه به حالب
۲ـ محل عبور عروق لگنی از روی حالب
۳ـ محل ورود حالب به مثانه

علایم سنگ حالب

بطور کلی اگر سنگ در محل اتصال لگنچه به حالب گیر کند و سبب انسداد شود، پهلوی همان طرف بشدت دردناک و حساس می شود. این درد درمسیر حالب انتشار می یابد عوام این نحوه انتشار درد به پایین را «تیرکشیدن» می گویند، که از مختصات سنگهای ادراری محسوب می شود.
اگر محل انسداد درناحیه عبور عروق لگن باشد، معمولاً قسمت پایین سمت راست شکم دردناک می شود. این نوع سنگها به راحتی با آپاندیسیت اشتباه می شوند؛ زیرا از نظر علایمی که ایجاد می کنند به این بیماری که یک فوریت جراحی محسوب می شود، بسیار شباهت پیدا می کنند.
بالاخره اگر سنگ در شایع ترین محل گیرکردن آن درحالب، یعنی «محل ورود حالب به مثانه» انسداد ایجاد کند. درد پهلو به سمت پایین و بخصوص ناحیه شرمگاهی تیر می کشد.

درمان سنگ ادراری

سنگ ادراری بخصوص زمانی در درون حالب انسداد ایجاد می کند، از فوریتهای اورلژی محسوب می شود. سراغ بیماران سنگی را در بخش فوریت های بیمارستانها و در نیمه های شب می توان گرفت.
اکثر قریب به اتفاق سنگهای ادراری بخصوص اگر بزرگتر از ۵میلی متر نباشند، و مشکل زمینه یی هم وجود نداشته باشد، دفع می شوند.
دفع سنگ معمولاً بسیار دردناک است. همان طور که گفته شد، دربخش فوریت تمام بیمارستانها به مواردی از این بیماران برخورد می کنیم.
باتوجه به طبیعت ناگهانی بودن جریان دفع سنگ معمولاً اطبای عمومی نخستین پزشکانی هستند که با بیماران سنگی برخورد می کنند. اقدامات اولیه نیز دراکثر موارد توسط این دسته از پزشکان انجام می گیرد.
درهرحال درمان سنگ و مشکلات ناشی از آن بعضاً از ظرایف و دقایقی برخوردار است که لزوم نظارت و اقدامات پزشکان متخصص دراین خصوص را می طلبد. اورلژیست ها پزشکانی هستند که تخصص خود را در جراحی کلیه، حالب و مثانه گرفته اند. درگیرترین متخصصان پزشکی در درمان سنگ این پزشکان به شمار می آیند.
در مراجعه به اورلژیست چه اقداماتی انجام می گیرد؟
یک اورلژیست قبل و مقدم بر همه چیز به سابقه بیماریهایی که سبب بستری شدن بیمار می شوند، اهمیت می دهد. کسانی که از دو پا فلج هستند یا فی المثل به دلیل شکستگی استخوان ران مدتها بستری بوده اند، . مقدار زیادی کلسیم را از طریق ادرار دفع می کنند. این واقعیت زمانی که با کاهش سرعت و جریان ادرار (که در این بیماران بروز پیدا می کند) همراه می شود، زمینه مناسبی برای سنگ سازی مهیا می کند. یعنی از یک سو با کاهش سرعت جریان ادرار و از سوی دیگر با افزایش میزان کلسیم آن، شرایط به نفع ایجاد سنگ تغییر می یابد. نتیجه نهایی سنگ سازی است.
به علاوه به شغل بیمار نیز باید توجه کرد؛ اگر محیط کار بیمار گرم باشد (مثل کار در شوفاژخانه ها یا آجرپزی ها) و یا طبیعت شغل وی از تحرک کمی برخوردار باشد (نظیر شغل های دفتری و پشت میزنشینی) سنگ سازی فراوان تر اتفاق می افتد.
سابقه خانوادگی بیمار نیز باید موردتوجه قرار گیرد. بعضی از سنگها مثل سنگهای اسیداوریکی یا سیستینی اصولاً زمینه خانوادگی دارند. به علاوه باید به داروهایی که بیمار مصرف می کند نیز توجه مبذول داشت. مصرف داروهای ضددرد و مسکن یا ضداسیدها بیمار را مستعد سنگ سازی می سازد.

مصرف بی رویه شیر یا مواد لبنی غنی از کلسیم زمینه مناسبی برای تشکیل سنگهای کلسیمی مهیا کند.
اورلژیست از بیمار معاینه دقیقی به عمل می آورد. اهم توجه پزشک دراین معاینه به حساسیت پهلوها و یا وجود توده هایی در گردن معطوف می شود. در پشت غده «تیرویید» چهارغده ریز موسوم به پاراتیرویید قرار دارند بزرگی این غده با افزایش کلسیم در ادرار همراه می شود و درنتیجه سنگ سازی را تسریع می کند. دربسیاری از موارد این بیماران به دلیل سنگهای ادراری تولیدشده شناسایی می شوند.

منبع : iransalamat

 

 

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک