سنگ فسفات کلسیم در سیستم ادراری

سنگ فسفات کلسیم در سیستم ادراری

سنگ فسفات کلسیم در سیستم ادراری

 برای جلوگیری از تشکیل سنگ‌های فسفات کلسیم و استروویت، ادرار باید اسیدی شود؛ آب زغال‌اخته یا بتائین می‌توانند pH ادرار را کاهش دهند. امروزه در درمان سنگ کلیه در کنار مایع‌درمانی و داروهای کنترل‌کننده درد، به طور روزافزونی از داروهای ضد اسپاسم، اورتروسکوپی و آزمایش‌های متابولیک استفاده می‌شود.

ارزیابی‌های بیشتر به منظور تعیین عوامل خطر قابل اصلاح و انجام درمان و پیشگیری اختصاصی انجام می‌شود. در سوابق پزشکی باید بیماری‌های همراه با افزایش احتمال ایجاد سنگ کلیه مشخص شوند (به طور مثال بیماری التهابی روده، جراحی روده، نقرس، دیابت، چاقی یا تغییرات اخیر وزن، سندرم‌های متابولیک، بیماری‌های همراه با هیپرپاراتیروییدی، عفونت‌های ادراری مکرر و بیماری مزمن کلیه). سوابق پزشکی خانوادگی بیمار نیز باید پرسیده شود.

سنگ فسفات کلسیم

سنگ فسفات کلسیم و زنان باردار

احتمال تشکیل سنگ کلیه از جنس فسفات کلسیم در زنان باردار در مقایسه با زنان غیرباردار همسن آن‌ها دو برابر بیشتر است. همچنین در زنان باردار سنگ‌های فسفات کلسیم ۳-۲ برابر بیش از سنگ‌های اگزالات دیده می‌شوند. میزان بروز سنگ کلیه در سه‌ماهه دوم و سوم بارداری افزایش می‌یابد. در دوران بارداری، دفع ادراری کلسیم زیاد می‌شود؛ همچنین pH ادرار در طی سه‌ماهه دوم و سوم افزایش می‌یابد (ادرار قلیایی می‌شود) که در نتیجه شانس ایجاد سنگ‌های فسفات کلسیم در زنان باردار بالا می‌رود. در زنان باردار سونوگرافی روش تصویربرداری انتخابی برای بررسی وجود سنگ کلیه است. وجود سنگ کلیه در دوران بارداری احتمال ایجاد عفونت ادراری را بالا می‌برد. همچنین وجود کولیک کلیوی شانس زایمان زودرس را در مقایسه با زنانی که سنگ کلیه ندارند، تا ۲ برابر افزایش می‌دهد.

سنگ فسفات کلسیم و دارو

ارتباط زمانی داروهای مصرفی توسط بیمار، داروهایی که اخیرا قطع شده‌اند، استفاده از داروها برای کاربردهای تاییدنشده، مصرف داروهای گیاهی و مکمل‌ها، و غربالگری از نظر داروهای غیرمجاز. داروها از طریق مکانیسم‌های مختلفی شامل ایجاد کریستال‌های ادراری و تغییر خصوصیات ادرار (مانند تغییر pH یا کاهش حجم ادرار) در تشکیل سنگ‌های ادراری موثرند (جدول ۴). به عنوان مثال مهارکننده‌های کربنیک انهیدراز از طریق ایجاد اسیدوز سیستمیک خفیف و متناقضا افزایش pH ادرار، افزایش دفع ادراری کلسیم و کاهش سیترات ادرار، در تشکیل سنگ‌های فسفات کلسیم دخیل هستند. بعضی از آنتی‌بیوتیک‌ها از طریق کاهش باکتری‌های روده‌ای تجزیه‌کننده اگزالات، سبب افزایش اگزالات ادرار می‌شوند.

یک عامل مهم در تولید سنگ کلیه pH ادرار است. سنگ‌های اسید اوریک، سیستین و اگزالات کلسیم در ادرار اسیدی تشکیل می‌شوند، در صورتی که سنگ‌های استروویت و فسفات کلسیم در ادرار قلیایی شکل می‌گیرند. ادرار ۲۴ ساعته از نظر وجود عوامل تشکیل‌دهنده سنگ‌ها شامل کلسیم، فسفر، منیزیم، اسید اوریک و اگزالات و همچنین عوامل محافظت‌کننده در برابر ایجاد سنگ شامل سیترات و فیتات مورد بررسی قرار می‌گیرد. میزان دفع ادراری کلسیم عامل خطر مهم دیگری در تشکیل سنگ است. با افزایش بار اسیدی رژیم غذایی، افزایش دریافت نمک و کاهش یا افزایش سطح ویتامین D در بدن، میزان دفع ادراری کلسیم بالا می‌رود. افزایش سطح سرمی کلسیم می‌تواند مطرح‌کننده هیپرپاراتیروییدی اولیه به عنوان علت تشکیل سنگ کلیه باشد

پیشگیری از سنگ فسفات کلسیم

۱- افرادی که در معرض خطر تشکیل سنگهای اگزالات کلسیم، فسفات کلسیم و فسفات منیزیم آمونیوم می باشند باید ادرار آنها را اسیدی نمود. خوردن گوشت، تخم مرغ، آلو، آب شاه توت، ویتامین C وسیترات سدیم سب اسیدی شدن ادرار می شوند.

۲- افرادی که در معرض خطر سنگهای اسیداوریکی و سیستئینی هستند باید ادرار را قلیایی (بازی) نمود. شیر سبزیجات، میوه جات و داروی بیکربنات سدیم و استازولامیر سبب قلیایی شدن ادرار می شوند. در ضمن برای جلوگیری از تشکیل سنگهای اسیداوریکی رژیم غذایی باید کم پروتئین باشد مثلاً از مصرف گوشت اجتناب شود و سایر پروتئین های مواد غذایی نیز محدود شوند. علاوه بر این ادرار نیز باید قلیایی شود.

- برای پیشگیری از تشکیل سنگ اگزالاتی باید ادرار را رقیق نمود. مصرف مواد غذای حاوی اگزالات باید محدود شود لذا از مصرف سبزیجات سبز پهن برگ (اسفناج و کلم)، ریواس (خصوصاً)، شکلات، قهوه، چای، بادام زمینی و سبوس گندم اجتناب شود.

۳- برای پیشگیری از ایجاد سنگهای کلسیمی باید مصرف غذاهای حاوی کلسیم محدود شود. مصرف سدیم سلولز فسفات در پیشگیری از ایجاد سنگ های کلسیمی موثر است این ماده به کلسیم درون لوله گوارش متصل شده و جذب روده ای آنرا کاهش می دهد. داروهای مدر (تیازیدی) هم سبب کاهش دفع کلسیم از راه ادرار می شوند.

 اسیدی کردن ادرار(در موارد pH افزایش‌یافته ادرار)؟

برای پیشگیری از تولید سنگ‌های فسفات کلسیم و استروویت باید ادرار اسیدی شود. آب زغال‌‌اخته و بتائین می‌توانند بدون ایجاد عوارض ناشی از غذاهای تولیدکننده اسید فراوان، سبب کاهش pH ادرار شوند. کلرید سدیم هم می‌تواند pH ادرار را کاهش دهد، اما در عوض سبب افزایش فشار خون، ترشح انسولین و دفع ادراری کلسیم می‌شود.

منبع :  salamatiran و  parastariran

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک