«بی‌ اختیاری‌ ادرار» به‌ دفع‌مکرر ادرار در لباس‌ یا رختخواب‌ گفته‌می‌شــود که‌ معمولا به‌ صــورت‌«شب‌ ادراری‌» است‌، یعنی‌ کودک‌در روز دفع‌ ادرار را کنترل‌ می‌کند امادر شب‌ و هنگام‌ خواب‌ قادر به‌ این‌کنترل‌ نخواهد بود. البته‌ سنی‌ که‌ شب‌ادراری‌ به‌ عنوان‌ یک‌ پدیده‌ غیرطبیعی‌تلقی‌ می‌شود به‌ چندین‌ عامل‌ بستگی‌دارد که‌ عبارتند از: سنی‌ که‌ کودک‌کنترل‌ ادرار را فراگرفته‌ است‌. جنسیت‌وی‌، الگو و دفعات‌ بی‌ اختیاری‌ وانتظار والدین‌ از کودک‌.
تقریبا ۱۵ درصد بچه‌های‌طبیعی‌ تا ۵ سالگی‌ دچار شب‌ادراری‌ می‌شوند، اما وجود شب‌ادراری‌ پس‌ از این‌ سن‌ دیگرطبیعی‌ نبوده‌ و باید بررسی‌ شود. شب‌ ادراری‌ در پسرها شایعتر ازدخترهاست‌ و به‌ طور کلی‌ دختران‌نسبت‌ به‌ پسران‌ زودتر قادر به‌کنترل‌ ادرار خواهند بود.

علل‌ بروز شب‌ ادراری‌

    ۱ – ناپایداری‌ مثانه‌: کاهش‌ظرفیت‌ مثانه‌ و در نتیجه‌ تخلیه‌ زود به‌زود ادرار در بسیاری‌ از کودکان‌ مبتلابه‌ «بی‌اختیاری‌ در شب‌ و روز» ثابت‌شده‌ است‌. این‌ کودکان‌ معمولا علایم‌دیگری‌ چون‌ تکرر ادرار و فوریت‌ دردفع‌ ادرار نیز دارند و با مصرف‌داروهای‌ ضد اعصاب‌ احشایی‌ مثانه‌بهبود می‌یابند.
۲ – تأخیر در تکامل‌ مغزی‌: کنترل‌ ادرار یعنی‌ تکامل‌ مغز برای‌ این‌که‌ بتواند دریچه‌ پیشابراه‌ را که‌ درست‌زیر مجرای‌ خروجی‌ مثانه‌ قرار دارد به‌اراده‌ شخص‌ منقبض‌ یا شل‌ کند و به‌این‌ ترتیب‌ تخلیه‌ ادرار با اراده‌ وخواست‌ شخص‌ انجام‌ شود. این‌ درواقع‌ بخشی‌ از تکامل‌ عمومی‌ کودک‌است‌ و باید به‌ تدریج‌ کسب‌ شود. عوامل‌ داخلی‌ یا خارجی‌ می‌توانند تکامل‌ این‌ بخش‌ را به‌ تأخیر بیندازند در نتیجه‌ کودک‌ به‌ علت‌ تأخیر درتکامل‌ مغزی‌ قادر به‌ کنترل‌ صحیح‌ ادرار خود نیست‌.
سالهای‌ دوم‌ تا چهارم‌ زندگی‌ دوره‌نسبتا حساس‌ زندگی‌ در تکامل‌ کنترل‌ادرار می‌باشد. فشارهای‌ اجتماعی‌ واسترس‌ به‌ عنوان‌ عامل‌ خارجی‌ کنترل‌ادراری‌ را به‌ تعویق‌ انداخته‌ بی‌اختیاری‌ادراری‌ ثانویه‌ را تشدید می‌کند. دربچه‌های‌ کوچک‌ بروز شب‌ ادراری‌رابطه‌ای‌ خاص‌ با تولد خواهر و برادر،بستری‌ شدن‌ در بیمارستان‌ بین‌ ۲ تا۴  سالگی‌، شروع‌ مدرسه‌، از هم‌گسستگی‌ خانواده‌ به‌ علت‌ طلاق‌ یامرگ‌ و نقل‌ مکان‌ به‌ خانه‌ای‌ جدیددارد. معمولا این‌ کودکان‌ با گذشت‌ زمان‌و تکامل‌ مغز بهبود می‌یابند.
۳ – ارث‌: احتمال‌ بروز شب‌ادراری‌ در کودکانی‌ که‌ والدین‌ آنهاخود مبتلا به‌ شب‌ ادراری‌ بوده‌اند بیشتراست‌ و اکثریت‌ کودکان‌ مبتلا یکی‌ ازبستگان‌ آنان‌ نیز دچار این‌ اختلال‌ بوده‌یا می‌باشند.
۴ – خواب‌: بعضی‌ها عقیده‌ دارندشب‌ ادراری‌ به‌ این‌ دلیل‌ اتفاق‌ می‌افتدکه‌ کودک‌ خواب‌ عمیق‌تری‌ نسبت‌ به‌سایر کودکان‌ دارد در نتیجه‌ متوجه‌پربودن‌ مثانه‌ و خروج‌ ادرار نمی‌شود.اما مطالعات‌ نشان‌ می‌دهد که‌ خواب‌این‌ کودکان‌ مانند سایرین‌ بوده‌ وبی‌اختیاری‌ در هر مرحله‌ از خواب‌ (چه‌مرحله‌ خواب‌ عمیق‌ و چه‌ مرحله‌ خواب‌سبک‌) اتفاق‌ می‌افتد. معمولا شب‌ادراری‌ در ساعات‌ اولیه‌ خواب‌ روی‌می‌دهد.
۵ – اختلالات‌ روانی‌: اختلال‌روانی‌ فقط در ۲۰ درصد این‌ کودکان‌وجود دارد. در صورت‌ باقی‌ ماندن‌مشکل‌ شب‌ ادراری‌ در سنین‌ بالاتراحتمال‌ وجود این‌ اختلالات‌ بیشترخواهد بود.
۶ – علل‌ عضوی‌: در صورت‌وجود اختلال‌ عضوی‌ در دستگاه‌ادراری‌ عمدتا کودک‌ دچار«بی‌اختیاری‌ در روز» و «بی‌اختیاری‌اولیه‌» می‌باشد، به‌ عبارت‌ دیگر این‌کودکان‌ هیچ‌ وقت‌ کنترل‌ ادرار رافرانگرفته‌اند. بنابراین‌ کودک‌ مبتلا به‌بی‌اختیاری‌ در روز باید به‌ پزشک‌ارجاع‌ شود تا در صورت‌ وجود علل‌عضوی‌، با رفع‌ آن‌، بی‌اختیاری‌ کودک‌نیز رفع‌ گردد.

منبع: سایت پزشکان ایران

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک