عفونت دستگاه ادراری

عفونت دستگاه ادراری(urinary tract infection-UTI )، عبارت است از بروز عفونت در هر قسمت از سیستم ادراری، شامل اعضای جمع آوری کننده و نگه دارنده و دفع کننده ی ادرار، یعنی کلیه ها، حالب ها، مثانه و پیشابراه.* معمولاً UTIدر اثر ورود باکتری هایی که می توانند در دستگاه گوارش، مهبل(واژن) یا اطراف پیشابراه زندگی کنند به دستگاه ادراری ایجاد می شود.

در اغلب موارد این باکتری ها از طریق پیشابراه به مثانه و کلیه ها می رسند. اکثراً سیستم دفاعی بدن این باکتری ها را از بین می برد و علایمی ایجاد نمی شوند ولی گاهی باکتری های مزبور موجب بروز عفونت در دستگاه ادراری می شوند.

خانم ها و افراد مسن بیشتر مستعد ابتلا به عفونت ادراری هستند.* علایم عفونت دستگاه ادراری عبارتند از:سوزش ادرار، تکرر یا فوریت ادرار، درد پشت و کمر یا قسمت پایین شکم، ادرار تیره، خونی یا بدبو، تب یا لرز.* عفونت ادراری در اقایان جدی تر از خانم هاست و دشوارتر درمان می شود. همچنین عفونت ادراری در افراد مسن، زنان باردار، افراد مبتلا به دیابت و افرادی که به سختی ادرار می کنند نیز خطرناک است.

عفونت ادراری

کلیه‌ها، میزنای و مثانه، دستگاه ادراری را تشکیل می‌دهند. محیط دستگاه ادراری باید استریل و فاقد باکتری باشد و وقتی باکتری وارد این محیط می‌شود علائمی در بدن فرد بیمار به وجود می‌آورد که ممکن است ابتدا مشکل چندانی پدید نیاورند، ولی با ازدیاد عامل بیماری زا بتدریج زندگی بیمار دچار اختلال می‌شود و بیمار از حضور در جمع و فعالیت روزانه خود باز خواهد ماند.

البته با پیشرفت عفونت ادراری، عوارضی جدی نیز دیده می‌شود که خطرناک است. نشانه‌های عفونت ادراری کدام است و چگونه عوامل بیماریزا وارد مثانه می‌شود و مهم‌تر این‌که چه کنیم به این بیماری مبتلا نشویم؟

چه کسانی بیشتر به عفونت‌های ادراری مبتلا می‌شوند؟

در پاسخ باید گفت بروز عفونت‌های ادراری، به سن و جنس افراد بستگی دارد. اگر بخواهیم از دیدگاه جنسی موضوع را بررسی کنیم باید بگویم عفونت ادراری در زنان شایع‌تر از مردان است، زیرا مجرای ادراری در زنان کوتاه‌تر بوده و باکتری راحت‌تر وارد پیشابراه می‌شود. این باکتری‌ها اغلب از ناحیه دستگاه گوارش یعنی مقعد به دستگاه ادراری تحتانی ورود پیدا می‌کنند.

همچنین میزان شیوع در زنان متاهل بیش از زنان مجرد است، چون با ازدواج، فلور نرمال واژن زن تغییر کرده (واژن فاصله اندکی با پیشابراه دارد) و این نیز عاملی برای بروز عفونت در زنان است. اما اگر بخواهیم از نظر سنی بررسی کنیم، در صورتی که در کودک پسری یک بار عفونت ادراری دیده شود این علامت برای ما هشداردهنده خواهد بود، زیرا می‌تواند به دلیل نقص مادرزادی در مجرای ادراری او باشد.

 اما در کودکان دختر که دچار دو یا چند بار عفونت شوند، گرچه پیگیری ضروری است و علت دقیق آن باید مشخص شود، ولی عفونت ادراری آنها به اندازه عفونت ادراری در کودکان پسر اهمیت ندارد. مورد بعدی شیوع عفونت ادراری در مردان میانسال است. غده پروستات در همه مردان به طور فیزیولوژیک شروع به رشد می‌کند و حجیم‌تر می‌شود. این افزایش حجم، اجازه تخلیه کامل مثانه را نمی‌دهد. ادرار احتباس یافته و محیط غیراستریل احتمال عفونت ادراری را بالا می‌برد. بنابراین در مردان میانسال نیز عفونت ادراری شیوع بیشتری دارد.

پیشگیری از عفونت های ادراری

این عامل بیماری‌زا متناسب با عضوی که آلوده می‌کند با عناوین «پیلونفریت» یا عفونت کلیه، «سیستیت» یا عفونت مثانه و «اورتریت» یا عفونت پیشابراه نامیده می‌شود البته در برخی موارد دو یا سه عضو همزمان به یک عامل بیماری‌زا آلوده می‌شوند. عامل بیماری‌زا اغلب یک باکتری به ویژه از نوع باکتری‌ ایکولی است. به گزارش سایت مرکز تخصصی مایوکلینیک، علائم بالینی در این بیماری بستگی به عضوی دارد که آلوده شده است اما شایع‌ترین علائم شامل سوزش ادرار، تکرر ادرار، احساس فوریت در دفع ادرار و گاه تب و بروز درد در پهلوها هستند. کشت ادرار اغلب می‌تواند عامل بیماری‌زا را تشخیص دهد و نشان دهد که چه دارویی برای درمان آن مناسب‌تر است. پزشکان تاکید کردند که برای جواب صحیح آزمایش، بیمار نباید قبل از اخذ نمونه برای تست از داروهای آنتی بیوتیک استفاده کرده باشد. به توصیه متخصصان مرکز مایوکلینیک، برای پیشگیری از عفونت ادراری می‌توان اقدامات زیر را انجام داد:
- هیچگاه احساس دفع ادرار را نادیده نگیرید و سعی کنید هر بار مثانه کاملا خالی شود.
- نوشیدن مقادیر زیادی آب را فراموش نکنید. روزانه حداقل هشت لیوان آب بنوشید.
- بعد از اجابت مزاج، موضع را از جلو به عقب تمیز کنید تا از ورود باکتری‌های مدفوع به پیشابراه پیشگیری شود.
- رعایت بهداشت در اندام‌های تولیدمثلی را جدی بگیرید.
- عصاره شاتوت بنوشید. مطالعات نشان داده است که آب عصاره شاتوت میزان باکتریها را کاهش داده و از جایگزینی باکتری‌های جدید در دستگاه ادراری پیشگیری می‌کند. البته این بدان معنی نیست که نوشیدن عصاره شاتوت منجر به درمان عفونت ادراری می‌شود چون در صورت ابتلا، حتما باید به پزشک مراجعه کرده و آنتی بیوتیک مصرف کنید.
- از به کار بردن فرآورده‌های بهداشتی برای تمیز کردن دستگاه تولیدمثلی، شامل اسپری یا پودر و نیز صابون‌های قوی، خودداری کنید چون مواد فوق پیشابراه و سایر بخش‌های این دستگاه را ملتهب می‌کنند و محیط کشت مناسبی برای رشد باکتری‌ها بوجود می‌آورند.
- حتما لباس‌های زیر را از جنس نخی استفاده کنید.

منبع : متخصص اورولوژی تهران

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک