عفونت ادراری

کلیه‌ها، میزنای و مثانه، دستگاه ادراری را تشکیل می‌دهند. محیط دستگاه ادراری باید استریل و فاقد باکتری باشد و وقتی باکتری وارد این محیط می‌شود علائمی در بدن فرد بیمار به وجود می‌آورد که ممکن است ابتدا مشکل چندانی پدید نیاورند، ولی با ازدیاد عامل بیماری زا بتدریج زندگی بیمار دچار اختلال می‌شود و بیمار از حضور در جمع و فعالیت روزانه خود باز خواهد ماند.

البته با پیشرفت عفونت ادراری، عوارضی جدی نیز دیده می‌شود که خطرناک است. نشانه‌های عفونت ادراری کدام است و چگونه عوامل بیماریزا وارد مثانه می‌شود و مهم‌تر این‌که چه کنیم به این بیماری مبتلا نشویم؟

علت عفونت‌های ادراری

در پاسخ باید گفت بروز عفونت‌های ادراری، به سن و جنس افراد بستگی دارد. اگر بخواهیم از دیدگاه جنسی موضوع را بررسی کنیم باید بگویم عفونت ادراری در زنان شایع‌تر از مردان است، زیرا مجرای ادراری در زنان کوتاه‌تر بوده و باکتری راحت‌تر وارد پیشابراه می‌شود. این باکتری‌ها اغلب از ناحیه دستگاه گوارش یعنی مقعد به دستگاه ادراری تحتانی ورود پیدا می‌کنند.

همچنین میزان شیوع در زنان متاهل بیش از زنان مجرد است، چون با ازدواج، فلور نرمال واژن زن تغییر کرده (واژن فاصله اندکی با پیشابراه دارد) و این نیز عاملی برای بروز عفونت در زنان است. اما اگر بخواهیم از نظر سنی بررسی کنیم، در صورتی که در کودک پسری یک بار عفونت ادراری دیده شود این علامت برای ما هشداردهنده خواهد بود، زیرا می‌تواند به دلیل نقص مادرزادی در مجرای ادراری او باشد.

 اما در کودکان دختر که دچار دو یا چند بار عفونت شوند، گرچه پیگیری ضروری است و علت دقیق آن باید مشخص شود، ولی عفونت ادراری آنها به اندازه عفونت ادراری در کودکان پسر اهمیت ندارد. مورد بعدی شیوع عفونت ادراری در مردان میانسال است. غده پروستات در همه مردان به طور فیزیولوژیک شروع به رشد می‌کند و حجیم‌تر می‌شود. این افزایش حجم، اجازه تخلیه کامل مثانه را نمی‌دهد. ادرار احتباس یافته و محیط غیراستریل احتمال عفونت ادراری را بالا می‌برد. بنابراین در مردان میانسال نیز عفونت ادراری شیوع بیشتری دارد.

درمان عفونتادراری

درمان عفونت‌های ادراری به صورت دارویی است. بیشتر مواقع با یک دوره کوتاه درمانی مشکل بیمار برطرف می‌شود. ولی در موارد عودکننده که دلیل مشخصی هم برای عود پیدا نمی‌کنیم، به درمان آنتی‌بیوتیک طولانی‌مدت نیاز است. گاه لازم می‌شود تا یک ماه،شش ماه یا حتی دو سال درمان ادامه یابد. حتی گاهی نیز درمان آنتی‌بیوتیک آنقدر ادامه می‌یابد که بیماری به درمان مقاوم می‌شود. در این حالت لازم است داروها تغییر کند.

عفونت‌های ادراری به درمان نیاز دارد، ولی هر بیمار باید مواردی را رعایت کند؛ یعنی مصرف مایعات روزانه را بالا ببرد. بهتر است این مقدار شش تا هشت لیوان باشد. عصاره زغال اخته مانع پیوستن باکتری‌ها به دیواره مثانه می‌شود و اگر به طور مکرر مصرف شود، احتمال عود را کاهش خواهد داد.

 البته این عصاره‌ها به صورت قرص‌های خوراکی در داروخانه‌ها وجود دارند. بسیاری از بیماران برای رهایی از عود مکرر ممکن است با مواد ضدعفونی‌کننده مجاری را شست‌وشو دهند که این کار به هیچ وجه توصیه نمی‌شود، زیرا ممکن است باعث تحریک بشود. بنابراین توصیه می‌کنیم همه کسانی که مبتلا به هر نوع عفونت ادراری هستند چه ساده و چه عودکننده به پزشک مراجعه کنند تا درمان مناسبی برایشان اتخاذ شود.

پیشگیری از عفونت های ادراری

این عامل بیماری‌زا متناسب با عضوی که آلوده می‌کند با عناوین «پیلونفریت» یا عفونت کلیه، «سیستیت» یا عفونت مثانه و «اورتریت» یا عفونت پیشابراه نامیده می‌شود البته در برخی موارد دو یا سه عضو همزمان به یک عامل بیماری‌زا آلوده می‌شوند. عامل بیماری‌زا اغلب یک باکتری به ویژه از نوع باکتری‌ ایکولی است. به گزارش سایت مرکز تخصصی مایوکلینیک، علائم بالینی در این بیماری بستگی به عضوی دارد که آلوده شده است اما شایع‌ترین علائم شامل سوزش ادرار، تکرر ادرار، احساس فوریت در دفع ادرار و گاه تب و بروز درد در پهلوها هستند. کشت ادرار اغلب می‌تواند عامل بیماری‌زا را تشخیص دهد و نشان دهد که چه دارویی برای درمان آن مناسب‌تر است. پزشکان تاکید کردند که برای جواب صحیح آزمایش، بیمار نباید قبل از اخذ نمونه برای تست از داروهای آنتی بیوتیک استفاده کرده باشد. به توصیه متخصصان مرکز مایوکلینیک، برای پیشگیری از عفونت ادراری می‌توان اقدامات زیر را انجام داد:
- هیچگاه احساس دفع ادرار را نادیده نگیرید و سعی کنید هر بار مثانه کاملا خالی شود.
- نوشیدن مقادیر زیادی آب را فراموش نکنید. روزانه حداقل هشت لیوان آب بنوشید.
- بعد از اجابت مزاج، موضع را از جلو به عقب تمیز کنید تا از ورود باکتری‌های مدفوع به پیشابراه پیشگیری شود.
- رعایت بهداشت در اندام‌های تولیدمثلی را جدی بگیرید.
- عصاره شاتوت بنوشید. مطالعات نشان داده است که آب عصاره شاتوت میزان باکتریها را کاهش داده و از جایگزینی باکتری‌های جدید در دستگاه ادراری پیشگیری می‌کند. البته این بدان معنی نیست که نوشیدن عصاره شاتوت منجر به درمان عفونت ادراری می‌شود چون در صورت ابتلا، حتما باید به پزشک مراجعه کرده و آنتی بیوتیک مصرف کنید.
- از به کار بردن فرآورده‌های بهداشتی برای تمیز کردن دستگاه تولیدمثلی، شامل اسپری یا پودر و نیز صابون‌های قوی، خودداری کنید چون مواد فوق پیشابراه و سایر بخش‌های این دستگاه را ملتهب می‌کنند و محیط کشت مناسبی برای رشد باکتری‌ها بوجود می‌آورند.
- حتما لباس‌های زیر را از جنس نخی استفاده کنید.

منبع : متخصص اورولوژی تهران

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک