post_image

احتباس ادرار به چه معنی است؟

 در احتباس (بند آمدن) ادرار (urinary retention)، مثانه با وجود اینکه پر از ادرار است قادر به تخلیه ادرار نیست.

احتباس ادرار ممکن است حاد یا مزمن باشد. در نوع حاد، درد ناگهانی در اثر عدم تخلیه ادرار بروز می کند و در نوع مزمن، مقداری ادرار با اشکال و ناراحتی خارج می شود ولی تخلیه ادرار به طور کامل صورت نمی گیرد و در نتیجه ادرار بدون ایجاد درد، در مثانه جمع می شود. احتباس ادراری در آقایان شایع تر از خانم ها است.

علت ایجاد احتباس ادرار

شایع ترین علت ایجاد احتباس ادرار در آقایان، بزرگ شدن غده ی پروستات است. در خانم ها بزرگ شدن رحم در اوایل بارداری موجب وارد آمدن فشار بر پیشابراه و در نتیجه احتباس ادرار می شود. یبوست، سنگ یا تومور مثانه، آسیب دیدگی اعصاب مثانه (مثلاً در اثر بیماری ام اس، دیابت یا صدمات نخاعی) می توانند موجب احتباس ادرار شوند.

 احتباس ادراری مزمن ممکن است در اثر مصرف داروهای مُدر و الکل یا به دنبال حضور در هوای سرد ایجاد شود و خود را به شکل حاد نشان دهد.

داروهای ضدافسردگی، ضد پارکینسون و داروهای ضد سرماخوردگی و ضد آنفلوانزا همگی ممکن است موجب احتباس ادراری حاد شوند.

درمان احتباس ادرار

 در احتباس ادراری حاد باید با زدن سوند یا در صورت لزوم با واردن کردن سوزن از روی شکم (در قسمت بالای مثانه ی پر) به وسیله ی پزشک یا پرستار، مثانه تخلیه شود. سپس پزشک علت ایجاد احتباس ادرار را با معاینه و درخواست آزمایش های تشخیصی پیدا می کند و به درمان آن می پردازد. چنان چه احتباس ادراری در اثر آسیب های عصبی ایجاد شده باشد ممکن است استفاده از سوندهای دایمی (مثل سوند بادکنک دار فولی) یا سوند موقتی (مانند سوند نِلاتون) یا سوند فلزی ضرورت پیدا کند.

سونداژ مثانه باید در شرایط استریل انجام شود تا از ایجاد عفونت دستگاه ادراری پیشگیری به عمل آید. سوندهای دارای بادکنک، پس از عبور از پیشابراه (تحت بی حسی موضعی ناشی از ژل بی حسی مالیده شده بر روی سوند) وارد مثانه می شوند و سپس بادکنک کوچک انتهای آنها با تزریق مقداری هوا یا آب مقطر از طریق سرنگ، پر می شود تا در محل خود استقرار پیدا کند. انتهای بیرونی لوله ی سوند دایمی به کیسه ای متصل است که ادرار انتقال یافته از مثانه در آن جمع می شود.

عوارض احتباس ادرار

سنگ مثانه

سنگ مثانه تقریباً ۸۰ درصد  سنگ های مثانه از جنس کلسیم هستند و علت ایجاد آنها، متبلور شدن مواد زاید حاوی کلسیم در ادرار است.

اندازه سنگ های مثانه

 اندازه سنگ های مثانه ، غالباً ۲ تا ۲۰ میلی متر قطر دارند ولی سنگ های بزرگتر  از این اندازه هم دیده شده است.

 آقایان ۳ برابر بیشتر  از خانم ها مبتلا به سنگ مثانه می شوند و این  سنگها در افراد بالای ۴۵ سال شایع تر هستند.

علت سنگ های مثانه

 باقی ماندن ادرار  در  مثانه در اثر عدم تخلیه ی کامل مثانه( مثلاً به دلیل وجود عفونت یا تومور مثانه) مجب افزایش احتمال تولید سنگ مثانه می شود. بعضی  از بیماری ها (مثل نقرس) نیز موجب  افزایش مواد زاید ادرار و در نتیجه، بیشتر شدن احتمال سنگ مثانه می شوند.

علایم سنگ های مثانه

 سنگ های کوچک مثانه ممکن است با علایم و نشانه ای همراه نباشند. با  بزرگتر شدن سنگف مخاط دیواره مثانه تحریک می شود و در نتیجه، درد و سوزش ادرار، تکرر و فوریت ادرار و خونی شدن ادرار بروز می کنند.

چنانچه سنگ، دهانه خروجی مثانه  را مسدود کند، احتباس ادراری یا لاتهاب مثانه(سیستیت) ایجاد می شود.

تشخیص سنگ مثانه

تشخیص سنگ مثانه با آزمایش ادرار، رادیوگرافی ساده شکم یا اوروگرافی داخل وریدی(IVP یا به اصطلاح، عکس رنگی کلیه) داده می شود.

درمان سنگ مثانه

درمان سنگ مثانه عبارت است از خردکردن سنگ به طور مکانیکی یا با استفاده از امواج ماوراء صوت در هنگام سیستوسکوپی، در صورت بزرگ بودن سنگ ممکن است عمل جراحی ضرورت یابد.

عود سنگ مثانه

 بسیاری  از سنگ های مثانه(حدود ۶۰ درصد)دوباره  طی چندسال بعد عود می کنند.

منبع:کتاب راهنمای پزشکی خانواده- بیماری های کلیه و مجاری ادرار

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک




Tagged with: