post_image

وظایف کلیه و مجاری ادرار

آناتومی و وظایف کلیه و مجاری ادرار به بیان ساده

۲ عدد کلیه در بدن انسان وجود دارد که هر یک به شکل عضوی لوبیا مانند و به رنگ قهوه ای متمایل به بنفش در بخش پشتی شکم در هر طرف ستون مهره ها (بین مهره دوازدهم و مهره سوم کمری) قرار گرفته اند. در اکثر افراد، کلیه راست کمی پایین تر از کلیه چپ واقع شده است. هر کلیه حدود ۱۰ تا ۱۲ سانتی متر طول، ۵تا ۵/۷ سانتی متر عرض، ۵/۲ سانتی متر ضخامت و ۱۵۰ گرم وزن دارد و اندازه و شکل آن تقریباً شبیه ماوس معمولی کامپیوتر است. سمت جانبی (پهلویی) کلیه، محدب و سمت داخلی (شکمی) کلیه، مقعر و دانه دار است. هر کلیه در یک غشای شفاف موسوم به کپسول کلیه محصور شده است.

غشای کلیه موجب محافظت از آن در برابر ضربه و عفونت ها می شود. کلیه به ۲ منطقه ی اصلی تقسیم می شود که عبارتند از: منطقه ی روشن تر بیرونی موسوم به قشر (کورتکس) کلیه (renal cortex) و منطقه ی تیره تر داخلی به نام مدولای کلیه (renal medulla). (مدولا به معنی مغز یا درونی ترین بخش هر عضو است).

در داخل مدولا، ۸ عدد یا بیشتر هرم کلیوی (renal pyramid) قرار دارند که به شکل بخش های مخروطی دیده می شوند. مناطق واقع در بین این مخروط ها ستون کلیوی (renal columns) نام دارند. حفره ای موسوم به لگنچه ی کلیه (renal pelvis)در سطح مقعر (دندانه دار) هر کلیه قرار دارد که در ادامه، به میزانی (حالِب؛ ureter) تبدیل می شود.

برای تشخیص بیماری چه آزمایشهایی لازم است؟ هیچ یافته آزمایشگاهی خاص، شناساننده بیماری شب ادراری نیست با این حال باید علل عضوی نظیر عفونت های ادراری و نیز ناهنجاری های ساختمانی مادرزادی رد شود. جهت بررسی و رد علل عضوی، پزشک آزمایش کامل ادرار، کشت ادرار، قند خون و در بعضی موارد آزمایشات دیگری درخواست می نماید. در بعضی موارد نیز مطالعات رادیوگرافی ساده یا با ماده حاجب نیز ضروری خواهد بود.

سیر و پیش آگهی (عاقبت) بیماری چگونه است؟ شب ادراری اولیه به شرطی که علت عضوی در کار نباشد خود به خود با بزرگ شدن طفل و به مرور زمان و حتی با استفاده از هرگونه درمان برطرف خواهد شد. (از هر هفت کودک در طی یک سال یک کودک بهبودی خواهد یافت). اما به خاطر مشکلاتی که این بیماری برای کودک و والدین وی ایجاد می کند استفاده از روش های درمانی توصیه می شود. بی اختیاری ادراری ثانویه معمولاً بین ۸-۵ سالگی شروع می شود و اگر دیرتر شروع شود (به خصوص در بزرگسالی) باید در پی یافتن علل عضوی برآمده و به درمان آنها پرداخت. در بعضی مواقع ممکن است در بچه هایی که خود به خود یا با درمان بهبود یافته اند، بی اختیاری مجدداً عود کند.

علل وجود خون در ادرار

اکثر علل خونی شدن ادرار خطرناک نیستند. به عنوان مثال، ورزش ممکن است موجب هماچوری شودکه خود به خود طی ۲۴ ساعت برطرف خواهدشد. در بسیاری موارد، بدون وجود هیچ نوع مشکلی هماچوری مشاهده می شود ولی از آنجا که گاهی هماچوری نشان دهنده ی وجود تومور یا بیماریهای جدی و خطرناک دیگر است باید به وسیله ی پزشک مورد بررسی قرار گیرد.

کیست های ساده کلیه

کیست های ساده کلیه، کیسه های غیر طبیعی حاوی مایع هستند و به طور شایع دیده می شوند. اگرچه علت ایجاد این کیست ها به خوبی مشخص نیست، ارثی نبودن آن ها به اثبات رسیده است.

کیست های ساده کلیه اغلب علایم و نشانه هایی ایجاد نمی کنند و به کلیه آسیب نمی رسانند. گاهی در اثر بزرگ شدن این کیست ها، درد ایجاد می شود. در بعضی موارد هم کیست ها عفونی می شوند یا به طور ناگهانی شروع به خونریزی می کنند.

به ندرت این کیست ها موجب اختلال عملکرد کلیه می شوند. ممکن است کیست های ساده کلیه باعث افزایش فشار خون شوند.* تشخیص کیست های ساده کلیه با سی تی اسکن یا سونوگرافی کلیه ها داده می شود.* چنان چه کیست های ساده عارضه ای ایجاد نکرده باشند، به درمان نیاز ندارند و در صورت بروز علایم ممکن است خارج کردن آنها با جراحی ضرورت یابد.

سرطان کلیه

سرطان کلیه غالباً سرطان کلیه به شکل توموری که از بافت خود کلیه منشأ گرفته، ایجاد می شود و به ندرت سرطان کلیه ازنوع متاستاتیک است یعنی از سایر قسمت های بدن به کلیه می آید.* سرطان های اصلی کبد عبارتند از:آدنوکار سینوما(adenocarcinoma )} که از سلول های کلیوی منشأ می گیرد و در آن، سلول های بدخیم در لوله های کلیوی تشکیل می شوند و سرطان سلول کلیوی(renal cell cancer ) هم نامیده می شود.}؛

سرطان سلول بینابینیtransitional cell carcinoma)( که از سلول های مفروش کننده سیستم جمع آوری کننده ادرار یعنی سلول های اپی تلیوم مطبق بینابینی واقع در مثانه، حالب، پیشابراه یا لگنچه کلیه منشد می گیرد و از انواع نادر سرطان های دستگاه های ادراری به شمار می آید و بیشتر در افراد سیگاری و نیز افرادیکه تماس طولانی با مواد رنگی سرطان زا دارند، دیده می شود)؛ و تومور ویلمز( که تومور بدخیم کلیوی کودکان است و در ۹۵ درصد موارد در زیر ۵ سالگی دیده می شود و با افزایش فشارخون، وجود توده قابل لمس در شکم، درد و ادرار خونی مشخص می شود.)

منبع : کتاب راهنمای پزشکی خانواده- بیماری های کلیه و مجاری ادرار، متخصص ارولوژی تهران

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک




Tagged with: