post_image

عفونت‌ دستگاه ادراری، یکی از شایع‌ترین بیماری‌های سنین مختلف است که معمولا در خانم‌ها بیشتر دیده می‌شود؛ به‌طوری که آمار شیوع آن در خانم‌ها در سنین باروری تا ۵۰ برابر آقایان نیز گزارش شده است. در این سنین، حداقل ۳۰ درصد خانم‌ها این عفونت را تجربه می‌کنند.
در‌باره این عفونت با دکتر محمدرضا نوروزی، استاد بیماری‌‌های کلیه و مجاری ادراری در دانشگاه علوم پزشکی تهران و نایب رییس شورای عالی نظام پزشکی گفتگویی کرده‌ایم که می‌خوانید.

چرا شیوع عفونتادراری در خانم‌ها بیشتر از آقایان است؟ 

البته در کودکان، در سنین زیر ۳ ماهگی، عفونت‌های ادراری در پسرها بیشتر از دختران است اما پس از آن، شیوع عفونت در زنان ۳۰ تا ۵۰ برابر مردان است و علت آن هم کوتاه و مستقیم بودن مجرای ادرار در زنان است که در نتیجه آن، میکروب‌ها به سادگی با عبور از مجرا به مثانه می‌رسند و عفونت سطحی ایجاد می‌کنند. از طرفی، با توجه به اختلاف‌های آناتومیک بدن زنان و مردان، علایم عفونت‌های ادراری در آنها هم تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند.

در زنان، دستگاه تناسلی شامل رحم و تخمدان‌هاست که سیستمی ‌مستقل و کاملا مجزا از سیستم ادراری است؛ در صورتی که در مردان، سیستم ادراری و سیستم تناسلی یک مجموعه مرتبط است و به همین دلیل، علایم عفونت ادراری در زنان و مردان با هم تفاوت دارد. البته سوزش ادرار، تکرر ادرار، تحمل کم مثانه و ادرار خونی در هر ۲ جنس مشترک است؛ در حالی که عفونت مجاری ادراری در مردان، همراه با خروج ترشح چرکی از مجراست. به علاوه، میکروب از طریق مجرا ممکن است به پروستات و از آنجا نیز به بیضه‌ها برسد و در این نواحی عفونت حاد ایجاد کند. از طرف دیگر، به علت کوتاه بودن طول مجرای زنان، امکان رسیدن میکروب از خارج به مثانه بسیار زیاد بوده و به همین دلیل، عفونت‌های ادراری در زنان شایع‌تر از مردان است.

میکروب‌ها چگونه وارد دستگاه ادراری می‌شوند؟ 

در ۹۰ درصد عفونت‌های ادراری، میکروب‌ها از راه مستقیم و با عبور از مجرای خروجی ادرار به مثانه می‌رسند. درعین‌حال، عفونت دستگاه ادراری توسط عوامل مختلف بروز می‌کند. عفونت‌های غیراختصاصی باکتریایی در دستگاه ادراری فوقانی بیشتر دیده می‌شود و عفونت‌های اختصاصی و عفونت‌های منتقله از طریق تماس‌های جنسی نیز بیشتر در دستگاه ادراری تحتانی دیده می‌شود.

علت عفونت‌های ادراری

به‌طورکلی، در هر فردی که به هر علتی سیستم ایمنی بدنش تضعیف شده باشد، عامل مساعدکننده‌ای برای رشد میکروب‌ها و ایجاد عفونت وجود دارد. از عوامل موثر دیگر در ایجاد عفونت ادراری عادات بد بهداشتی در زنان است. مثلا وقتی که به دستشویی می‌روند و آب را با فشار به خود می‌گیرند و یا برای خشک کردن خود، دستمال کاغذی را با فشار به بدنشان می‌کشند، باعث انتقال میکروب‌های این نواحی به داخل مجرای ادرار می‌شوند. از طرف دیگر، هرگاه در دستگاه ادراری توقف و رکود در مسیر جریان ادرار به وجود بیاید، شیوع عفونت بالا می‌رود. مثلا تنگی مادرزادی محل اتصال کلیه به حالب، تنگی محل حالب به مثانه، برگشت ادرار مثانه به کلیه‌ها، تنگی مجرا و بودن جسم خارجی مثل سوند در سیستم ادراری. در این موارد معمولا پس از قطع آنتی‌بیوتیک بلافاصله عفونت عود می‌کند.

علایم عفونت‌های ادراری

علایم این عفونت‌ها ۲ دسته‌اند؛ علایم ناشی از تحریک و التهاب سیستم ادراری که بر حسب محل عفونت متفاوت است و علایم عمومی‌عفونت در بدن که شامل بی‌اشتهایی، تهوع، استفراغ و… است. البته علایم در کودکان و بزرگسالان تفاوت دارد ولی علایم مشترکی در عفونت‌های ادراری وجود دارد که باید همه افراد به آن آگاهی داشته باشند. سوزش ادرار و تکرر ادرار که به علت تحریک مثانه در اثر عفونت و التهاب ایجاد می‌شود و همچنین تحمل کم مثانه که در کودکان و گاهی در بزرگسالان ممکن است منجر به بی‌اختیاری ادراری شود، یکی از این علایم است. از علایم دیگر می‌توان به تغییر رنگ ادرار به صورت کدر یا خونی شدن ادرار اشاره کرد که معمولا بیماران را به وحشت می‌اندازد. درد پهلوها، اشکال در ادرار کردن و احتباس ادراری را نیز نباید از قلم انداخت.

در صورتی که عفونت ادراری فعالیت کلیه‌ها را کم کند و اوره خون را بالا ببرد، ممکن است منجر به سقط جنین شود ولی به طور کلی، عفونت کلیه (پیلونفریت) در دوران بارداری باعث کاهش وزن جنین می‌شود و طبعا نوزادی که وزنش در موقع تولد از وزن استاندارد کمتر است، در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های مختلف قرار می‌گیرد. به همین خاطر، ما در زنان باردارِ دچار عفونت ادراری، پس از درمان کامل عفونت، پیشگیری از عفونت را به صورت مصرف دوز پایین آنتی‌بیوتیک تا آخر زمان بارداری ادامه می‌دهیم؛ درحالی که در عفونت‌های سطحی ادراری در خانم‌های غیرباردار درمان کوتاه‌مدت ۳ تا ۵روزه و حتی تجویز یک دوز واحد کافی است. در عین حال، همواره به خانم‌های باردار توصیه می‌کنیم که در طول ماه‌های بارداری به استخر نروند زیرا احتمال ابتلا به عفونت مجاری ادرار و خطرهای گفته شده وجود دارد.

درمان عفونت‌های ادراری

در بحث درمان، هدف ما از بین بردن میکروب درون سیستم ادراری است که با تجویز آنتی‌بیوتیک مناسب و کافی صورت می‌پذیرد ولی برای ریشه‌کن کردن و جلوگیری از عود عفونت در صورت وجود بیماری زمینه‌ای یا ناهنجاری‌های مادرزادی سیستم ادراری که باعث افزایش شیوع و عود عفونت می‌شود، باید پس از تشخیص این عوامل، با درمان طبی یا جراحی اقدام به حذف و درمان بیماری‌های مساعدکننده و زمینه‌ساز عفونت کرد. البته طول درمان برحسب سن، جنس و محل عفونت در افراد متفاوت است.

پیشگیری از عفونت‌های ادراری

برای پیشگیری از عفونت ادراری، بهداشت فردی را به خوبی رعایت کنید. هیچ‌گاه احساس دفع ادرار را نادیده نگیرید و سعی کنید هر بار مثانه را کاملا خالی کنید. پیش از مقاربت جنسی و بعد از آن نیز ادرار کنید و دستگاه تناسلی را با آب و صابون ملایم بشویید. از طرفی، لباس‌های زیر خود را نیز باید از جنس نخی انتخاب کنید و از جوراب‌شلواری‌هایی که قسمت بالای آنها نخی است، استفاده کنید.

 منبع : راسخون

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک