عوارض جانبی درمان سرطان مثانه به روشهای مختلف

از آنجا که درمان سرطان می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند به سلول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها و بافت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های سالم نیز آسیب برساند، گاهی عوارض جانبی ناخواسته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای نیز بروز می‌کند. این عوارض جانبی به عوامل بسیاری، از جمله نوع و میزان گستردگی درمان، بستگی دارند. همچنین عوارض جانبی در افراد مختلف متفاوت است و حتی ممکن است برای یک فرد، از یک دورۀ درمان به دورۀ دیگر نیز تغییر کند. پزشکان و پرستاران عوارض جانبی احتمالی درمان، و اینکه چگونه به بیمار کمک می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند تا با آنها برخورد کند را برای بیماران توضیح می‌دهند.

در پایگاه علمی،پزشکی و  آموزشی مؤسسه تحقیقات آموزش و پیشگیری سرطان مقاله مفیدی درباره روش‌های درمان سرطان و کنار آمدن با عوارض جانبی آنها موجود است که می‌توانید به آنها مراجعه کنید.

عوارض جانبی درمان سرطان مثانه به روش جراحی

بیماران طی چند روز پس از Tur، ممکن است کمی خون در ادرار خود ملاحظه کنند و یا در هنگام ادرار دچار درد یا مشکلاتی شوند. گذشته از این مواردTur معمولاً مشکلات زیادی ایجاد نمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند.

بیش‌تر بیماران طی چند روز اول پس از برداشتن مثانه احساس درد و ناراحتی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند. با این‌حال، می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان با دارو این درد را مهار کرد. بیماران باید بتوانند به‌راحتی دربارۀ روش مهار دردشان با پزشک یا پرستار صحبت کنند. همچنین، احساس خستگی و ضعف برای مدتی عادی محسوب می‌شود. مدت زمان بهبودی پس از جراحی برای هر فرد متفاوت است.

پس از مثانه‌برداری جزئی، ممکن است بیماران نتوانند به میزان سابق ادرار را در مثانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شان نگه دارند، و لازم باشد دفعات بیش‌تری ادرار کنند. در بیش‌تر موارد، این مشکل موقتی است، اما برخی از بیماران دچار تغییراتی بلند مدت در میزان ادراری که می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توانند در مثانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شان نگه دارند، می‌شوند.

در صورتی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌که جراح مثانه را کلاً بردارد، لازم است برای بیمار راهی جدید برای ذخیرۀ ادرار و ادرار کردن ایجاد شود. یک روش معمول این است که، جراح از قسمتی از رودۀ کوچک بیمار برای درست کردن لوله‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای جدید برای عبور ادرار استفاده می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. جراح، یک سر این لوله را به پیشابراه و سر دیگرش را به مدخلی جدیدی که در دیوارۀ شکم ایجاد می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند، وصل می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. به این مدخل جدید، دهانه (Stoma) می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گویند. یک کیسۀ نازک به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌منظور جمع کردن ادرار روی دهانه نصب می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود، و با چسبی مخصوص در محل خود محکم می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود. به عمل جراحی که جهت ایجاد روزنه انجام می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود، اوروستومی (Urostomy) یا اُستومی (Ostomy) می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گویند. بخش «توانبخشی پس از سرطان مثانه» اطلاعات بیش‌تری دربارۀ چگونگی مراقبت بیماران از دهانه را دربردارد.

در مورد برخی از بیماران، پزشک می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند از قسمتی از رودۀ کوچک بیمار، محفظه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای برای جمع‌آوری ادرار را به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نام مخزن نگه‌دارنده (Continent Reservoir) در درون بدن وی درست کند. در این موارد، ادرار به‌جای اینکه در کیسه جمع شود، وارد محفظه می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود. جراح این محفظه را به پیشابراه یا به دهانه وصل می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. اگر جراح این محفظه را به دهانه وصل کند، بیمار برای ادرار کردن از سوند استفاده می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند.

جراحی مربوط به سرطان مثانه می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند روی زندگی جنسی بیمار اثر بگذارد. به دلیل اینکه جراح در مثانه‌برداری کامل در زنان، رحم و تخمدان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها را برمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دارد و آنها دیگر قادر به بچه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دار شدن نخواهد بود. همچنین بلافاصله پس از جراحی، یائسگی نیز آغاز می‌شود.

گرگرفتگی و دیگر علائم یائسگیِ پس از جراحی، ممکن است شدیدتر از علائمی باشد که بر اثر یائسگیِ طبیعی روی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دهد. بسیاری از زنان برای رهایی از این مشکلات، از هورمون درمانی جایگزین (Hrt) استفاده می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند. اگر جراح در حین عمل مثانه‌برداری کلی، بخشی از واژن را نیز بردارد، عمل آمیزش جنسی نیز دشوار می‌شود.

در گذشته، تقریباً تمام مردان پس از مثانه‌برداری کلی، به لحاظ جنسی ناتوان می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شدند، اما پیشرفت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هایی که در جراحی به‌دست آمده، این امکان را برای برخی از مردان فراهم کرده است که دچار این مشکل نشوند. در بدن مردانی که غدۀ پروستات و کیسه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های منی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شان برداشته شده، دیگر مایع منی ساخته نمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود، بنابراین آنها دچار اُرگاسم خشک (Dry Orgasm) خواهند بود. مردانی که می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خواهند پدر باشند، می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توانند پیش از جراحی فرایند ذخیره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازی اسپرم، و پس از آن بازیابی اسپرم را در نظر بگیرند.

طبیعی است که بیمار دربارۀ تأثیرات سرطان مثانه بر زندگی جنسی خود، نگران باشد، بخواهد دربارۀ عوارض جانبی احتمالی و مدت زمانی که تأثیرات این عوارض جانبی به طول می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌انجامد با پزشک صحبت کند. دورنمای وضعیت بیمار هرچه باشد، اینکه بیمار و شریک زندگی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اش دربارۀ احساسات خود صحبت کنند و به یکدیگر در یافتن راه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هایی برای ابراز صمیمیتشان در حین درمان و پس از آن کمک کنند، می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند به آنها یاری رساند.

عوارض جانبی درمان سرطان مثانه به روش پرتودرمانی

عوارض جانبی پرتودرمانی عمدتاً به میزان پرتوی مورد استفاده در درمان و اینکه کدام قسمت از بدن تحت پرتودرمانی قرار می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گیرد، بستگی دارد. به احتمال زیاد بیماران در حین پرتودرمانی به‌شدت احساس خستگی خواهند کرد، به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خصوص در چند هفتۀ پس از به پایان رسیدن درمان. استراحت مهم است، اما پزشکان معمولاً به بیمارانشان توصیه می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند که تا جایی که امکان دارد فعالیت کنند. عوارض جانبی پرتودرمانی عمدتاً به میزان پرتوی مورد استفاده در درمان و اینکه کدام قسمت از بدن تحت پرتودرمانی قرار می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گیرد، بستگی دارد. به احتمال زیاد بیماران در حین پرتودرمانی به‌شدت احساس خستگی خواهند کرد، به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خصوص در چند هفتۀ پس از به پایان رسیدن درمان. استراحت مهم است، اما پزشکان معمولاً به بیمارانشان توصیه می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند که تا جایی که امکان دارد فعالیت کنند.

ممکن است پرتودرمانی خارجی موجب شود رنگ پوست در نواحی تحت تابش اشعه، به شکل بازگشت ناپذیری تیره یا «برنزه» شود. بیماران معمولاً در ناحیۀ تحت درمان دچار ریزش مو می‌شوند و پوستشان قرمز، خشک، حساس و دچار خارش می‌شود. این مشکلات موقتی است، و پزشک می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند برای مداوای آنها روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هایی را توصیه کند.

پرتودرمانی در ناحیۀ شکم ممکن است موجب حالت تهوع، استفراغ، اسهال یا ناراحتی در حین تخلیه ادرار شود. پزشک می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند داروهایی را تجویز کند که شدت این عوارض را کاهش دهند. همچنین پرتودرمانی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند گلبول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های سفید – یعنی سلول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هایی که در برابر عفونت از بدن محافظت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند را کاهش دهد. در صورت پایین بودن میزان سلول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های خونی، پزشک یا پرستار روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هایی را برای پیشگیری از عفونت توصیه می‌کنند. و نیز تا زمانی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌که تعداد سلول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های خونی بیمار بهبود نیابد، پزشک ادامة پرتودرمانی را به تأخیر می‌اندازد، او مرتباً تعداد سلول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های خونی بیمار را بررسی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند و در صورت لزوم جدول زمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌بندی درمان را تغییر می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دهد.

پرتودرمانی علیه سرطان مثانه، می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند هم در مردان و هم در زنان مشکلات جنسی ایجاد کند. زنان دچار خشکی واژن می‌شوند و مردان نیز در نعوظ مشکلاتی پیدا می‌کنند.

با آنکه عوارض جانبی پرتودرمانی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند آزاردهنده باشد، پزشک معمولاً آنها را درمان یا مهار می‌کند. همچنین دانستن اینکه در بیش‌تر موارد، عوارض جانبی این روش دائمی نیستند، تا حدودی به بیمار آرامش می‌بخشد.

عوارض جانبی درمان سرطان مثانه به روش شیمی‌درمانی

عوارض جانبی شیمی‌درمانی عمدتاً به نوع و مقدار دارویی که بیمار دریافت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند و نحوۀ دریافت آنها بستگی دارد. علاوه بر این، مانند دیگر روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های درمانی، عوارض جانبی در افراد مختلف، متفاوت است.

داروهای ضد سرطانی که درون مثانه قرار داده می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شوند موجب التهاب، کمی ناراحتی یا خونریزی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود که تا چند روز پس از پایان درمان نیز ادامه می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌یابد. برخی از داروها در صورتی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌که با پوست یا اندام‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ تناسلی تماس پیدا کنند، ممکن است موجب کهیر و جوش شوند.

شیمی‌درمانی فراگیر، بر تمام سلول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های موجود در سراسر بدن که به سرعت تقسیم می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شوند، از جمله سلول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های خونی تأثیر می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گذارد. سلول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های خونی با عفونت مبارزه می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند، به انعقاد خون کمک می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند و به تمام بدن اکسیژن می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رسانند. هنگامی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌که داروهای ضدسرطان به سلول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های خونی آسیب می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رسانند، بیمار با احتمال بیش‌تری به عفونت دچار می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود، به‌سادگی دچار کبودی یا خونریزی می‌شود و نیز انرژی کم‌تری خواهد داشت. از طرفی سلول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های موجود در ریشۀ مو و در جهاز هاضمه نیز به سرعت تقسیم می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شوند. بنابراین، ممکن است بیماران دچار ریزش مو و یا دیگر عوارض جانبی مثل از دست دادن اشتها، حالت تهوع و استفراغ یا زخم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های دهانی شوند. معمولاً، این عوارض جانبی در طول دوره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های بهبودی بین درمان و یا پس از به پایان رسیدن آن، به تدریج از بین می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌روند.

برخی داروهای مورد استفاده در درمان سرطان مثانه موجب آسیب رسیدن به کلیه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها می‌شوند. به‌منظور محافظت از کلیه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها، لازم است بیماران به میزان بسیار زیادی مایعات مصرف کنند. از این‌رو پرستار پیش از درمان یا پس از آن از طریق رگ مایعات تزریق می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. همچنین، گاهی لازم است بیمار در حین درمان با این داروها نیز به میزان زیادی مایعات مصرف کند.

برخی داروهای خاص ضد سرطان می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توانند موجب سوزن سوزن شدن انگشتان دست، زنگ زدن گوش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها یا از دست دادن شنوایی شوند. این مشکلات پس از به پایان رسیدن درمان به احتمال زیاد متوقف می‌شوند.

درمان بیولوژیک

درمان با محلول Bcg موجب التهاب مثانه می‌شود. بیماران احساس نیاز فوری به ادرار کردن پیدا می‌کنند و به‌خصوص ادرار کردن، ممکن است همراه با درد باشد. برخی بیماران در ادرارشان خون دیده می‌شود، یا دچار حالت تهوع، تب با درجۀ پایین و یا لرز می‌شوند.

پزشکان در حال بررسی جراحی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی، درمان بیولوژیک و ترکیبی از این روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها هستند. روشی دیگر که در دست بررسی است، درمان فوتودینامیک
(Photodynamic Therapy) نام دارد، که در آن از داروهایی استفاده می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود که با قرار گرفتن در معرض نوری ویژه فعال می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شوند. پس از آنکه سلول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های سرطانی دارو را جذب کردند، پزشک نوری ویژه را با استفاده از سیستوسکوپ به درون مثانه می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تاباند. با این کار، داروها فعال شده و سلول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های سرطانی را از بین می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌برند.

پزشکان در حال بررسی این سؤال هستند که آیا با مصرف میزان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ بالای ویتامین‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها یا داروهایی خاص می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان از بازگشت سرطان مثانه پس از پایان درمان جلوگیری کرد یا خیر؟

منبع: بنیاد امور بیماریهای خاص

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک




Tagged with: