post_image

آزواسپرمی به معنی فقدان اسپرم در مایع منی می باشد، به عبارت دیگر تعداد اسپرم صفر است. مردان دارای این اختلال دارای میل و عملکرد جنسی طبیعی و صفات ثانویه جنسی طبیعی هستند و فقط مشکل باروری دارند. دو علت کلی آزواسپرمی، انسدادی و غیر انسدادی می‌باشند. وقتی پزشکی مواجه با یک بیمار مبتلا به آزواسپرمی می شود، سوالات زیر را از خود می پرسد:
• آیا بیمار نیاز به بررسی اضافی دارد؟
• آیا علت آزواسپرمی وجود انسداد در مجاری منی بر می باشد؟
• چه درمان هایی برای بیمار قابل انجام هستند؟

۴۰ درصد موارد آزواسپرمی از نوع انسدادی است. آزواسپرمی انسدادی هم می تواند مادرزادی باشد و هم می تواند اکتسابی باشد. یکی از علل اکتسابی آن عفونت های شدید دستگاه تناسلی است. در آزواسپرمی انسدادی معمولا برای بچه دار شدن از روش های لقاح مصنوعی استفاده می شود. برای این کار با جراحی، اسپرم از بیضه تهیه و از آن برای لقاح مصنوعی استفاده می شود ولی باید دانست که یک عده عمل هایی وجود دارند که با استفاده از آن ها می توان نسبت به بازکردن لوله های مسدود شده اقدام کرد. با این اعمال جراحی وقتی مسیر باز شد و در مایع منی اسپرم ظاهر شد یا تعداد اسپرم کافی برای حاملگی طبیعی است و یا این که تعداد اسپرم ها اندک است که می توان آن ها را از مایع منی برداشت و لقاح مصنوعی کرد و دیگر نیاز به جراحی بیضه برای به دست آوردن اسپرم نمی باشد. بسته به محل انسداد اعمال جراحی مختلف برای باز کردن محل انسداد وجود دارد. این اعمال جراحی باید توسط افراد خبره و در مراکزی که مخصوص ناباروری هستند صورت گیرد. جهت یادآوری باید متذکر شد وقتی اسپرم در بیضه تولید شد ابتدا وارد اپیدیدیم می شود، از آن جا وارد لوله منی بر شده و سپس وارد مجرای انزالی می شود و از طریق مجرای انزالی وارد مجرای ادرار شده و خارج می گردد؛ بنابراین در آزواسپرمی انسدادی، انسداد می تواند در اپیدیدیم، لوله منی بر، و مجرای انزالی باشد.

انواع آزواسپرمی

  • آزواسپرمی پیش بیضه ای: حالتی است که با تحریک ناکافی بیضه های طبیعی و دستگاه تناسلی طبیعی مشخص می شود. این حالت به دلیل سطوح اندک هورمون FSH و تحریک ناکافی بیضه ها جهت تولید اسپرم می باشد. آزواسپرمی پیش بیضه ای در %۲ درصد از انواع آزواسپرمی ها مشاهده می شود.
  • آزواسپرمی بیضه ای: در این شرایط بیضه ها غیرطبیعی، آتروفیک و یا کلا وجود ندارند و تولید اسپرم به شدت تحت تاثیر قرار می گیرد یا کاملا انجام نمی شود. از مهمترین عواملی که سبب آزواسپرمی بیضه ای می شوند می توان به دلایل مادرزادی شامل عوامل ژنتیکی مشخص  نظیر سندرم کلاین فلتر (Klinefelter syndrome)، برخی از موارد نهان بیضگی (Cryptorchism)، سندروم سلول سرتولی تنها (Sertoli cell-only syndrome) و همچنین به مواردی نظیر عفونت (التهاب بیضه)، جراحی (تروما، سرطان)، پرتوتابی و یا عوامل دیگر می باشند.
  • آزواسپرمی پس بیضه ای: در آزواسپرمی پس بیضه ای اسپرم تولید می شود ولی انزال نمی شود، شرایطی که ۷ تا ۵۱ درصد انواع آزواسپرمی را شامل می شود. مهمترین دلایل بوجود آمدن این حالت شامل انسداد فیزیکی دستگاه تولید مثلی پس از بیضه می باشد. معمول ترین دلیل هم می تواند به علت وازکتومی به عنوان یکی از راههای پیشگیری از آبستنی باشد. البته دلیل برخی دیگر از انسدادها ممکن است مادرزادی، بدلیل عفونت ها باشد. در آزواسپرمی پس بیضه ای اختلالات انزالی شامل انزال برگشت دهنده و یا حتی عدم انزال ممکن است وجود داشته باشد ولی در این نوع از آزواسپرمی اسپرم تولید می شود ولی بدلایل ذکر شده خارج نمی گردد.

تشخیص آزواسپرمی

تشخیص آزواسپرمی با اسپرموگرام است. یک درصد مردان آزواسپرمی دارند که علت ۲۰ درصد از ناباروری‌ها در مردان است. درمان آزواسپرمی به عامل ایجادکننده بستگی دارد.

درمان آزواسپرمی انسدادی

مهم ترین اعمال جراحی برای آزواسپرمی انسدادی عبارتند از:
۱- بریدن مجاری انزالی از طریق مجرا: اول باید ثابت شود که انسداد در مجرای انزالی است که آن نیازمند اقدامات خاصی است. اگر ثابت شد که مجرای انزالی مسدود است، می توان توسط چاقوی مخصوصی از طریق مجرای ادرار، سقف مجاری انزالی را برداشت و آن ها را باز کرد (شکل ۱).
میزان حاملگی بعد از این عمل جراحی ۳۰ درصد است، یعنی از هر ۳ نفر یک نفر به طور طبیعی بچه دار می شوند . در ۲۰ درصد دیگر اسپرم در مایع منی ظاهر شده و می توان از مایع منی اسپرم را به دست آورد و با لقاح مصنوعی بچه دار شد. میزان موفقیت جراحی بستگی به علت انسداد مجاری انزالی دارد. اگر علت مادرزادی باشد، تقریبا در ۱۰۰ درصد موارد بعد از عمل اسپرم در مایع منی ظاهر می شود. اگر علت بسته شدن مجاری انزالی عفونت باشد، در ۳۷ درصد موارد اسپرم در مایع منی ظاهر خواهد شد. در مردانی که انزال دردناک دارند و حجم مایع منی آن ها اندک است، پس از عمل هر ۲ مورد بهبود پیدا می کند. اگر بعد از عمل اسپرم در مایع منی ظاهر شود، در ۴ درصد موارد مجددا مجاری انزالی مسدود شده و بیمار مبتلا به آزواسپرمی خواهد شد؛ یعنی میزان عود خیلی اندک است.
۲- دومین محلی که می تواند مسدود شده و سبب آزواسپرمی انسدادی شود، اپیدیدیم است. اپیدیدیم بنا به علل زیادی مسدود می شود، و یکی از شایع ترین آن ها عفونت اپیدیدیم است؛ بنابراین مردان باید این موضوع را جدی تلقی کنند. عفونت اپیدیدیم خود را به صورت بزرگ شدن بیضه، قرمز شدن کیسه بیضه، درد و تب و لرز نشان می دهد. برای درمان انسداد اپیدیدیم از عمل جراحی وازواپیدیدیموستومی استفاده می کنند. آن یکی از مشکل ترین اعمال جراحی است. روش های مختلفی برای انجام آن وجود دارد. اگر با میکروسکوپ انجام شود نتیجه بهتر است. در این عمل لوله منی بر (واز) را به یک نقطه از اپیدیدیم متصل می کنند (شکل ۲). اگر این عمل در هر دو طرف صورت گیرد در ۶۰ درصد موارد اسپرم در مایع منی ظاهر می شود و در ۲۹ درصد موارد حاملگی اتفاق می افتد. میزان موفقیت بستگی به موارد زیر دارد: مدت زمانی که از انسداد سپری شده است، علت انسداد، سن بیمار، سن همسر و حاملگی های قبلی.
۳- سومین محلی که انسداد آن سبب آزواسپرمی انسدادی می شود، لوله منی بر یا واز است. شایع ترین علت مسدود شدن لوله منی بر، وازکتومی است که مردان برای جلوگیری از حاملگی انجام می دهند. برای بر طرف کردن انسداد لوله منی بر از عمل جراحی وازووازوستومی استفاده می شود. در این عمل دو انتهای لوله منی بر مجددا بهم دیگر متصل می شوند (شکل ۳). این عمل نیز یکی از اعمال جراحی مشکل محسوب می شود.

شکل 1
شکل ۱
شکل 2
شکل ۲
شکل 3

شکل ۳
دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک