مثانه عصبی

مثانه عصبی یکی از اختلالات عملکرد مثانه می‌باشد که بدنبال آسیب سیستم عصبی ایجاد می‌شود. براساس محل درگیری و نوع درگیری عصبی به دو نوع تقسیم می‌گردد:
- مثانه بیش فعال یا انقباضی
- مثانه شل
کسانی که مثانه بیش فعال مبتلا هستند، بسیار کم یا اصلاً کنترلی به عملکرد مثانه ندارند. مثانه بطور خودبه خود و مکرر تخلیه می‌گردد و تخلیه بطور کامل انجام نمی‌گیرد. به همین دلیل خطر ابتلا به عفونتهای ادراری در این افراد افزایش می‌یابد.
مثانه شل خصوصیات متفاوتی دارد. در این افراد قسمتی از سیستم عصبی که وظیفه خبررسانی به مغز هنگام پرشدن مثانه، را دارد، دچار اختلال شده‌است در نتیجه با افزایش اندازه و ظرفیت مثانه روبرو خواهیم شد. زمانی که فشار ادرار در مثانه به اندازه‌ای برسد که ماهیچه‌های دریچه خروجی ادرار توانایی غلبه بر آن را نداشته باشد، ادرار شروع به ریزش می‌کند. در این نوع اختلال مثانه نیز مانند مثانه انقباضی، مثانه بطور کامل تخلیه نمی‌گردد.

مثانه بیش فعال (Overactive bladder)

اگر روزانه ۸ بار یا بیشتر یا در هنگام شب بیشتر از دو بار جهت دفع ادرار به توالت می‌‌روید احتمالاً به مثانه بیش فعال مبتلا هستید.

مثانه عصبی در هر سنی می‌تواند بروز کند ولی بیشتر در افراد مسن اتفاق می‌افتد.

علائم مثانه عصبی

* شایعترین علامت عدم توانایی در کنترل ادرار می‌باشد.
- بی‌اختیاری ادرار
- تکرر ادرار (احساس نیاز به دفع ادرار به میزان ۸ بار یا بیشتر در روز)
- احساس عدم تخلیه مثانه علیرغم ادرار کردن
- سوزش و درد هنگام دفع ادرار
- از دست دادن قدرت نعوظ در مردان

علل مثانه عصبی

- آسیب به طناب نخاعی که منجر به فلج شود.
- تومورهای سیستم عصبی مرکزی
- بیماریهایی مانند سیفلیس- دیابت- سکته مغزی- پارگی یا فتق دیسک بین مهره‌ای
- بیماریهای عصبی مانند مولتیپل اسکلروزیز
- بیماریهای مادرزادی مانند spina bifida
- جراحیهای طنای نخاعی
- مسمومیت با فلزات سنگین
- اثرات طولانی مدت ناشی از مصرف الکل

درمان مثانه عصبی

- رفتار درمانی
- تحریک الکتریکی
- درمان عفونتها
- دارو درمانی
- جراحی
- قطع ریشه‌های عصبی
- سونداژ متناوب تمیز
- کاتاتریزاسیون مداوم و موقت

التهاب و یا عفونت مثانه یکی از انواع عفونت‌هایی است که منشا آن اغلب باکتریایی است. دردناکی مجاری ادرار و احساس عدم‌تخلیه مثانه از شایع‌ترین علامت‌های عفونت مثانه است. درمان پزشکی این بیماری که زنان نیز به آن دچار می‌شوند به وسیله آنتی‌بیوتیک‌ها صورت می‌گیرد اما پیشنهاد‌های گیاه‌درمانگران نیز در این زمینه خالی از لطف نیست.

مثانه های عصبی

مثانه نوروژنیک یعنی مثانه عصبی. احتمالا می‌دانید که سیستم عصبی خودکار در بدن ما مثانه و مجاری ادراری را عصب‌دهی می‌کند و این اعصاب در احساس پر شدن مثانه، احساس نیاز به دفع ادرار و کمک به تخلیه ادرار نقش اصلی دارند؛ اما شاید ندانید که به مرور زمان، بیماری دیابت می‌تواند روی سیستم عصبی خودکار تاثیر بگذارد و کار این سیستم را مختل کند.
در اوایل با به وجود آمدن اختلال در کار این سیستم، فرد احساس می‌کند ادرار کمتری دارد، یعنی با اینکه مثانه‌اش پر است چون این حس او کمتر شده برای تخلیه ادرار دیرتر می‌رود. کم‌کم با پیشرفت اختلال در کار اعصاب، تخلیه مثانه هم دچار مشکل می‌شود، یعنی عضلات مثانه به خوبی نمی‌توانند منقبض شوند و ادرار را خالی کنند، در نتیجه مقداری از ادرار در مثانه باقی می‌ماند.
باقی‌مانده ادرار در مثانه به افزایش احتمال عفونت ادراری منجر می‌شود. دیابت با مختل کردن کار اعصاب مثانه باعث می‌شود تخلیه ادرار مختل شود و به تدریج ادرار زیادتری در مثانه بماند و حجم مثانه افزایش یابد. فرد دیابتی در این حالت دچار بی‌اختیاری ادرار می‌شود چون مثانه پر شده به‌صورت سرریز ادرار را نشت می‌دهد، بدون آنکه فرد احساس کند مثانه‌اش پر است و یا برای تخلیه ادرار مراجعه کند. برای پیشگیری از مختل شدن سیستم عصبی این منطقه توصیه می‌شود افراد دیابتی قند خون‌شان را تحت کنترل دقیق بگیرند.
اگر شما از نظر فشارخون، افزایش چربی‌های خون و قند کنترل‌های لازم را داشته باشید، انتظار نداریم عوارض جدی روی سیستم ادراری و قسمت اعصاب خودکار ایجاد شود. وقتی سیستم عصبی خودکار مثانه خراب شود، مثانه سلامت خود را از دست می‌دهد و عملا ماهیچه آن قدرت انقباضی برای تخلیه ادرار ندارد، حتی وقتی پر شده و منبسط می‌شود به دلیل خرابی اعصاب آن منطقه، پیام پر شدن را به مغز مخابره نمی‌کند و شما برای تخلیه مثانه مراجعه نمی‌کنید و لذا کمتر به دست‌شویی می‌روید، در حالی که مثانه‌تان پر است و بی‌اختیار ادرار می‌کنید. احتمال عفونت ادراری نیز در این حالت افزایش می‌یابد و انواع عفونت‌های ادراری، چه عفونت مثانه، چه کلیه و چه آبسه‌های کلیوی در فرد دیده می‌شود.
در مراحل اولیه‌ای که فرد دیابتی با اختلال سیستم عصبی مثانه مواجه است با یک‌سری آموزش‌ها و برنامه خاص کمک‌اش می‌کنند. برای مثال، می‌گویند هر ۳ یا ۴ ساعت یکبار حتی اگر احساس ادرار ندارید، به دست‌شویی بروید و با تحریک قسمت‌های تحتانی شکم، مثانه را وادار به تخلیه کنید. به این افراد یک‌سری دارو هم می‌دهند تا انقباضات عضلانی مثانه‌اش را تقویت کند. دقت کنید با پیشرفت مشکل، حتی به جایی می‌رسیم که مثانه عملا کارایی ندارد و بیمار با سونداژ متناوب هر ۴ تا ۶ ساعت یکبار باید ادرارش را تخلیه کند. پیشگیری از این مشکل و کنترل قند خون منطقی‌ترین و آسان‌ترین روش است.

این مثانه ها از نظر عملکرد مختل هستند . یعنی اینکه یا مثانه دارد خوبخود منقبض میشود یا مثانه هایی که فشارشان بالا است یا مثانه هایی که خوب حجم نمی گیرند و باز نمیشوند ما . به این ها مثانه های اسپاستیس یا مثانه ها با فشار بالا می گوییم . مثانه هایی که خوب منقبض نمیشوند .مثانه ی عصبی همیشه بدنبال یک بیماری زمینه ای هستند و در بیشتر مواقع هم علت آن مشخص نیست . مثانه های بیش فعال مثانه هایی هستند که انقباضات مهار نشده دارند و مثانه خودبخود منقبض میشود . مشخصات بالینی اینها تکرر های اداری مزمن و دفع ناگهانی ادرار است که بصورت اورژانس به کمک بیمار می آید و بیمار باید سریع خودش را به دستشویی برساند ، دفع ادرار با حجم کم و دفات زیاد است . فکر بیمار بیشتر روی دستشویی رفتن و تخلیه ی ادرار است . این افراد واقعا نمی توانند بیرون بروند و مسافرت های طولانی نمی توانند بروند زیرا احساس وابستگی به دستشویی دارند . هر کسی که اختلال تخلیه ی ادراری مزمن دارد ، از او نوار مثانه گرفته میشود و سرعت پرش ادرار ، ادرار باقی مانده ، سالم بودن حس مثانه ، سالم بودن حجم مثانه ، قابلیت کش آمدن مثانه و سالم بودن موتور مثانه با نوار مثانه بدست می آید . پزشک با این تنوار مشکل بیمار را تشخیص میدهد . خیلی از بیماران با دارهای متعددی که می خورند هنوز خوب نشده اند زیرا هنوز مشک شان مسخص نشده است . امروز تشخیص اختلالات ادراری مزمن با نوار مثانه یا تست اورودینامیک است .

عوارض پرکاری مثانه 

افزایش خطر زمین خوردن و شکستگی‌ها
افزایش خطر بستری شدن در بیمارستان
ابتلا به افسردگی

تاثیر پرکاری مثانه بر کیفیت زندگی

پرکاری مثانه تاثیر قابل ملاحظه‌ای بر کیفیت زندگی فرد دارد و زندگی روزمره را از جنبه‌های گوناگون تحت تاثیر قرار می‌دهد که شامل: جنبه‌های روانی، اجتماعی، وابستگی، شغلی، جنسی و جسمی است.
از منظر روان شناسی، افراد مبتلا به پرکاری مثانه ممکن است:
اعتماد به نفس خود را از دست بدهند و از این که بر دوش خانواده و دوستانشان باری هستند، احساس گناه کنند.
آن‌ها هم چنین از بوی ادرار می‌ترسند.
این افراد ممکن است ارتباطات اجتماعی خود را کاهش داده و مسافرت‌هایشان را به مناطقی که دستشویی ندارند محدود کنند.
لباس‌های زیر خاصی می‌پوشند و از رختخواب‌های محافظ استفاده می‌کنند. هم چنین ممکن است لباس زیاد و تیره بپوشند تا لباس‌های زیر محافظ خود را پنهان کنند.
موجب غیبت فرد از محل کار و کاهش بازدهی و محدودکردن یا توقف فعالیت‌های بدنی فرد می‌شود.
تاثیر منفی بر روابط جنسی فرد دارد و مبتلایان به خاطر ترس از نشت یا بوی ادرار از داشتن روابط جنسی اجتناب می‌کنند.

تاثیر سم بوتولینوم بر پرکاری مثانه  

اگرچه در حال حاضر تزریق سم بوتولینوم به مثانه به وسیله FDA تایید نشده، اما در کنترل پرکاری مثانه مقاوم به درمان‌های استاندارد، به صورت تاییدنشده به کار می‌رود.
نتایج یک بررسی نشان داد که تزریق سم بوتولینوم به درون مثانه نسبت به دارونما ارجحیت دارد.
دوزهای پایین سم بوتولینوم (۱۰۰ تا ۱۵۰ واحد) اثرات سودمندی دارد، اما دوزهای بالاتر (۳۰۰ واحد) موثرتر هستند.

عفونت‌ در مثانه‌ یا کلیه‌ها. علایم‌ در این‌ حالت‌ عبارتند از کمردرد، تب‌ و استفراغ‌
انسداد ادراری‌

عفونت‌ مثانه‌ در زنان‌ عبارت‌ است‌ از التهاب‌ یا عفونت‌ مثانه‌

منبع : متخصص مجاری ادراری

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک