مثانه و عفونت ادراری

بدن از طریق کلیه ها مواد زائد را دفع کرده وتعادل آب والکترولیت را حفظ می کند پس از تصفیه کلیوی ادرار تشکیل شده واز طریق میزنای وارد مثانه می شود.مثانه به هنگام پر شدن پیامی به نخاع ومغز می فرستد که به دنبال آن احساس دفع ادرار ایجاد می شود. بعد از وارد شدن آسیب  نخاعی پیامی بین مغز ومثانه از طریق نخاع انتقال نیافته وفرد پر وخالی شدن مثانه را احساس نمی کند درنتیجه انقباض عضلات جدار مثانه (دتروسور detrusor ) از بین رفته ودفع ادرار به حالت طبیعی صورت نخواهد گرفت .

بعلاوه عدم پر وخالی شدن منظم وکامل مثانه در این افراد امکان رشد میکروبی وابتلا به عفونت مجاری ادراری را افزایش می دهد.

لازم به ذکر است که عفونت ادراری مکرر میتواند آسیب جدی به مثانه میزنای وکلیه ها وارد کند.

با توجه به شدت ونوع آسیب  نخاعی دو حالت ممکن است برای عضلات مثانه بوجود آید:

مثانه اسپاستیک(Hyperactive)

در این حالت مثانه دچار انقباض دائمی شده وبه عبارت دیگر تون عضله دتروسور افزایش یافته ودرنتیجه مثانه قادر به نگهداری ادرار نمی باشد وبه عبارت دیگر بی اختیاری دفع ادرار میشود.

 مثانه شل (Floppy)

در این حالت دتروسور منقبض نمی شودوبه علت پر شدن بیش از حد مثانه عضلات دیواره آن بیشتر از حد طبیعی کشیده می شود عوامل فوق منجر به کاهش کارایی مثانه وهمچنین افزایش خطر عفونت مجاری ادراری ( (Urinary Tract Infection می شود.

 درمان مشکلات مثانه

 حفظ بهداشت ونظافت به هنگام تخلیه مثانه برای پیشگیری از بروز عفونت ادراری بسیار مهم است.§
استفاده از سوند به صورت دائمی یا متناوب§
استفاده از کاندم خارجی برای مردان§
فرد باید نحوه صحیح قرار دادن سوند رابیاموزد§
تحریک مثانه توسط فشار دستی§
ضربه زدن به مثانه با انگشت وکنار دست به طور مکرر برای تحریک انقباض عضله دتروسور§
تکنیک های جراحی نظیر وارد کردن سوند از طریق ناحیه فوق عانه ای به داخل مثانه§
درموارد خاص نیز از تکنیک برداشتن عضله اسفنکتر استفاده می شودکه دراین صورت همیشه باید از کیسه جمع کننده ادرار استفاده کند§
به طور کلی مساله مهم جلوگیری از پرشدن بیش از حد مثانه می باشد§
بنابر ضرورت دربرخی افراد از ترکیبی از روشها استفاده میشود§
درصورت بروز تب ولرز ویا مشاهده خون درادرار مراجعه به پزشک را نباید به تعویق انداخت§
دارودرمانی به هنگام ابتلا به عفونت معمولا” برای درمان عفونت مجاری اداری از ترکیبی از آنتی بیوتیکها استفاده می کنند.§

درمان مشکلات ادرار

 نوشیدن ۱۰-۸ لیوان آب درروز درصورتیکه ادرار بد بو پررنگ وابری باشد مصرف اب باید افزایش یابد.درهنگام ابتلا به عفونت ادراری افزایش دریافت مواد غذایی که باعث اسیدی شدن ادرار میشودموثر است.لازم است که یادآوری شود که ادرار قلیایی محیط مناسبی را برای رشد باکتریها ی عفونت زا فراهم می کند . برعکس موادغذایی که باعث اسیدی شدن ادرار می شودنظیر نان ها –انواع گوشت –آلو –ذغال اخته – عدس –ذرت –گردو – بادام زمینی در از بین بردن عفونتها موثرند.

 افزایش دریافت کاروتنوئید ها که از منابع غنی ویتامین A میباشد.سبزیجات ومیوه جات زرد رنگ وقرمز رنگ از منابع سرشار کاروتنوئید میباشد.

 هنگام ابتلا به عفونت مجاری ادراری باید از مصرف غذاهای تند و پر ادویه که باعث تحریک بیشتر دیواره مجاری می شود پرهیز شود.

 هنگام ابتلا به عفونت مجاری ادراری باید از مصرف غذاهای شیرین وغنی از قند های ساده خودداری کرد.

 نوشیدن آب ذغال اخته که از اتصال باکترثی اشرشیاکلی ( E.Coli) به دیواره مجاری ادراری جلوگیری می کند. نیز توصیه می شود.لازم به ذکر است بدانید که ذغال اخته بر تمامی انواع باکتریها موثر نمی باشد . در صورت موثر بودن باید به طور مرتب ومستمر مصرف شود زیرا بعد از قطع مصرف اثرات آن از بین میرود

 پرهیز از مصرف زیاد نوشیدنیها ی کربناته و قندی

 پرهیز از نوشیدن الکل

 دریافت کلسیم باید از منابع غذایی نظیر شیر وماست کم چرب و کلم بروکلی باشد .استفاده از رژیم غذایی با پروتئین متوسط برای این افراد توصیه میشود .لازم به ذکر است مصرف زیاد پروتئین باعث دفع بیشترکلسیم می گردد که در این خطر تشکیل سنگ افزایش می یابد .§

 محدودیت در مصرف مواد غذایی با اگزالات بالا( اسفناج ، توت فرنگی ، کلم ، ریواس ، شکلات ، اسفناج ، چای ، مغزها خصوصا بادام زمینی ، سبوس گندم وانواع کولا ) و همچنین پرهیز از مصرف همزمان این مواد غذایی همراه با منابع سرشار از کلسیم .این امر برای جذب بهتر کلسیم و پیشگیری از تشکیل سنگ اگزالات کسیم بسیار مهم است .§

 استفاده از مواد غذایی با خاکستر قلیایی در موارد ابتلا به سنگ های اوراته و اگزالاته . این مواد غذایی شامل شیر ، کلیه میوه ها به جز آلو و کلیه سبزیجات بجز عدس و ذرت میباشد .§

 استفاده از ویتامین ب ۶ باعث کاهش تشکیل سنگهای اگزالاته به میزان ۵۰درصد میگردد ضمن اینکه برای درمان این سنگ ها نیز میتواند مفید باشد .§

 محدودیت در مصرف مواد غذایی پروتئینی در صورت بروز نارسایی در عملکرد کلیوی تحت نظر متخصص ضروری است .در غیر اینصورت استفاده از منابع پروتئینی با ارزش بیولوژیکی بالا از قبیل گوشت قرمز ، گوشت ماکیان ، ماهی ، پنیر و تخم مرغ بلا مانع است .§

سنگهای ادراری:

از آنجایی که احتمال تشکیل سنگ های ادراری در مبتلایان به آسیب نخاعی افزایش می یابد ، این افراد باید بیش مراقب سلامت کلیه های و مجاری ادراری خود باشند و در جهت رفع عوامل اقدام نمایند .

سنگادراری و  آسیب  نخاعی

• دهیدراتاسیون معمولا” مبتلایان به آسیب  نخاعی برای اجتناب از دفع اد رار از نوشیدن آب حتی به مقدار معمول پرهیز می کنند .که این دامر از عوامل خطر زمینه ای در تشکیل سنگ می باشد.خصوصا” اگر فرد سابقه فردی ویا خانوادگی در این مورد داشته باشد .
مثانه شل (افتادگی مثانه)
بی تحرکی باعث آزاد شدن کلسیم از استخوان ها به جریان خون میگردد که نهایتا” باعث افزایش بار کلیوی میگردد
• رژیم غذایی مبتلایان باید بدانند مصرف زیاد از حد کلسیم نه تنها کمکی به آنها نمی کند بلکه خطر تشکیل فرد را در افرادی که خصوصا” زمینه ژنتیکی دارند افزایش می دهد .ضمنا” مصرف بالای غذاهای غنی از اگزالات نیز میتواند خطر ساز باشد
• دریافت بالای ویتامین B به ویژه در افرادی که زمینه ژنتیکی دارند
• برخی عوامل متابولیکی مانند هیپر پاراتیروئیدیسم – اسید اوریک بالا ونقص ژنتیکی در متابولیسم اسید آمینه سیستئین نیز خطر تشکیل سنگ را در تمام افراد افزایش می دهد.

علائم سنگ ادراری

• درد فوق العاده شدید
• در برخی موارد هماتوری (خون در ادرار)
• الیگوری(بند آمدن ادرار(احتباس ادرار) درصورت انسداد مجرا توسط سنگ)

تغذیه و سنگ های ادراری

• نوشیدن ۱۰-۸ لیوان آب در روز .البته درصورتیکه ادرار بد بو –پررنگ و ابری باشد مصرف آب باید باز هم افزایش یابد .
• پرهیز ار مصرف نوشیدنیهای کربناته وقندی.
• پرهیز از نوشیدرن الکل
• محدودیت در مصرف آب سیب وآب گرپ فروت
• دریافت کلسیم باید تا ۱۰۰۰ میلی گرم در روز برای جلوگیری از تشکیل ویا عود مجدد سنگ های اگزالات کلسیم توصیه میشود .بهترین منابع غذایی برای تامین این نیاز عبارتند از :شیر ماست کم چرب وکلم بروکلی
• استفاده از رژیم غذایی با پرتئین متوسط برای این افراد توصیه می شود .لازم به ذکر است مصرف زیاد پروتئین باعث دفع بیشتر کلسیم می گردد که در این صورت خطر تشکیل سنگ افزایش می یابد
• محدودیت در مصرف مواد غذایی با اگزالات بالا (اسفناج-توت فرنگی –کلم-ریواس- شکلات –اسفناج- چای –مغزها خصوصا” بادام زمینی سبوس گندم وانواع کولاها ) وهمچنین پرهیز از مصرف همزمان این مواد غذایی همراه با منابع سرشار از کلسیم .رعایت این نکته برای جذب بهتر کلسیم وپیشگیری از تشکیل سنگ اگزالات کلسیم بسیار مهم است .
• استفاده از مواد غذایی با خاکستر قلیایی در موارد ابتلا به سنگهای اوراته واگزالاته توصیه می شود.این مواد غذایی شامل شیر –کلیه میوه ها به جز آلو و کلیه سبزیجات به جز عدس وذرت می باشد .
• محدود کردن مصرف سدیم به میزان ۲ گرم در روز .
• استفاده از ویتامین B6 باعث کاهش تشکیل سنگهای اگزالاته به میزان ۵۰% می گردد ضمن اینکه ویتامین B6 برای درمان این سنگها نیز میتواند مفید باشد.

در موارد ابتلا به سنگ مجاری ادراری مواد غذایی باید با توجه به نوع سنگ اتخاذ گردد . بنابراین توصیه می گردد به متخصص تغذیه مراجعه شود.

منبع: arp

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک