تنگی پیشابراه

تنگی پیشابراه(urethral stricture) عبارت است از تنگ شدن غیرعادی بخشی از مجرای عبور ادرار از مثانه به بیرون(پیشابراه) که معمولاً بهدنبال ایجاد زخم در دیواره پیشابراه و باقی ماندن بافت جوشگاهی حاصل به وجود می اید و موجب اشکال در ادرار کردن می شود.

سوند زدن مجرای ادرار ، سیستوسکوپی یا عمل جراحی برداشتن پروستات ممکن است موجب تنگی پیشابراه شوند.

علل تنگی پیشابراه

علل شایع بروز زخم پیشابراه عبارتند از: التهاب دایمی پیشابراه در اثر عفونت های مقاربتی(مانند سوزاک) و آسیب های دستگاه تناسلی(مثلاض در اثر شکستگی لگن).

علایم تنگی پیشابراه

علایم تنگی پیشابراه عبارتند ازک کاهش فشار ادرار، اشکال در ادرار کردن،ادامه ادرار به صورت قطره قطره، پس از پایان ادرار کردن، احساس عدم تخلیه کامل مثانه پس از ادرار کردن،تکرر ادرار.

عوارض تنگی پیشابراه

تنگی پیشابراه در صورت عدم درمان ممکن است موجب انسداد کامل و در نتیجه احتباس ادرار شود. تخلیه ناقص ادرار از مثانه باعث التهاب مثانه( سیستیت) می شود و گاهی با افزایش غیر طبیعی فشار دستگاه ادراری و در نتیجه، آسیب دیدگی کلیه همراه است.

تشخیص تنگی پیشابراه

تشخیص تنگی پیشابراه از طریق رادیو گرافی(با تعیین اینکه آیا پس از ادرار، مثانه به طور کامل تخلیه می شود یانه) صورت می گیرد. با سیستوسکوپی می توان محل تنگی پیشابراه را مشخص نمود.

درمان تنگی پیشابراه

درمان تنگی پیشابراه به محل آن و سن بیمار بستگی دارد. ساده ترین روش درمان، گشادکردن پیشابراه با استفاده از سوند است که تحت بی حسی موضعی، هر هفته و به مدت چندماه وارد مجرای ادرار و پیشابراه می شود.

در تنگی های شدید می توان بافت زخمی پیشابراه را به وسیله سیستوسکوپی و باعمل جراحی برداشت و سپس با جراحی پلاستیک، قسمت مزبور را ترمیم نمود.

 

درمان انسداد مجاری ادراری

برای درمان انسدادمجاری ادراری عارضه دار شده با عفونت باید هرچه زودتر انسداد را برطرف نمود که این کار اغلب با نفروستومی،اورِتِروستومی یا کانتریزاسیون از راه حالب، پیشابراه یا از بالای ناحیه عانه( بر روی مثانه) امکان پذیر است. در موارد وجود عفونت حاد ادراری تجویز آنتی بیوتیک به مدت ت۳ تا ۴ هفته ضروری است.

علت بی اختیاری ادراری

اگر شما از نظر فشارخون، افزایش چربی‌های خون و قند کنترل‌های لازم را داشته باشید، انتظار نداریم عوارض جدی روی سیستم ادراری و قسمت اعصاب خودکار ایجاد شود. وقتی سیستم عصبی خودکار مثانه خراب شود، مثانه سلامت خود را از دست می‌دهد و عملا ماهیچه آن قدرت انقباضی برای تخلیه ادرار ندارد، حتی وقتی پر شده و منبسط می‌شود به دلیل خرابی اعصاب آن منطقه، پیام پر شدن را به مغز مخابره نمی‌کند و شما برای تخلیه مثانه مراجعه نمی‌کنید و لذا کمتر به دست‌شویی می‌روید، در حالی که مثانه‌تان پر است و بی‌اختیار ادرار می‌کنید. احتمال عفونت ادراری نیز در این حالت افزایش می‌یابد و انواع عفونت‌های ادراری، چه عفونت مثانه، چه کلیه و چه آبسه‌های کلیوی در فرد دیده می‌شود.
در مراحل اولیه‌ای که فرد دیابتی با اختلال سیستم عصبی مثانه مواجه است با یک‌سری آموزش‌ها و برنامه خاص کمک‌اش می‌کنند. برای مثال، می‌گویند هر ۳ یا ۴ ساعت یکبار حتی اگر احساس ادرار ندارید، به دست‌شویی بروید و با تحریک قسمت‌های تحتانی شکم، مثانه را وادار به تخلیه کنید. به این افراد یک‌سری دارو هم می‌دهند تا انقباضات عضلانی مثانه‌اش را تقویت کند. دقت کنید با پیشرفت مشکل، حتی به جایی می‌رسیم که مثانه عملا کارایی ندارد و بیمار با سونداژ متناوب هر ۴ تا ۶ ساعت یکبار باید ادرارش را تخلیه کند. پیشگیری از این مشکل و کنترل قند خون منطقی‌ترین و آسان‌ترین روش است. احتمالا می‌دانید که سیستم عصبی خودکار در بدن ما مثانه و مجاری ادراری را عصب‌دهی می‌کند و این اعصاب در احساس پر شدن مثانه، احساس نیاز به دفع ادرار و کمک به تخلیه ادرار نقش اصلی دارند؛ اما شاید ندانید که به مرور زمان، بیماری دیابت می‌تواند روی سیستم عصبی خودکار تاثیر بگذارد و کار این سیستم را مختل کند.
در اوایل با به وجود آمدن اختلال در کار این سیستم، فرد احساس می‌کند ادرار کمتری دارد، یعنی با اینکه مثانه‌اش پر است چون این حس او کمتر شده برای تخلیه ادرار دیرتر می‌رود. کم‌کم با پیشرفت اختلال در کار اعصاب، تخلیه مثانه هم دچار مشکل می‌شود، یعنی عضلات مثانه به خوبی نمی‌توانند منقبض شوند و ادرار را خالی کنند، در نتیجه مقداری از ادرار در مثانه باقی می‌ماند.
باقی‌مانده ادرار در مثانه به افزایش احتمال عفونت ادراری منجر می‌شود. دیابت با مختل کردن کار اعصاب مثانه باعث می‌شود تخلیه ادرار مختل شود و به تدریج ادرار زیادتری در مثانه بماند و حجم مثانه افزایش یابد. فرد دیابتی در این حالت دچار بی‌اختیاری ادرار می‌شود چون مثانه پر شده به‌صورت سرریز ادرار را نشت می‌دهد، بدون آنکه فرد احساس کند مثانه‌اش پر است و یا برای تخلیه ادرار مراجعه کند. برای پیشگیری از مختل شدن سیستم عصبی این منطقه توصیه می‌شود افراد دیابتی قند خون‌شان را تحت کنترل دقیق بگیرند.

منبع : کتاب راهنمای پزشکی خانواده- بیماری های کلیه و مجاری ادرار

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک