post_image

مثانه های عصبی

مثانه نوروژنیک یعنی مثانه عصبی. احتمالا می‌دانید که سیستم عصبی خودکار در بدن ما مثانه و مجاری ادراری را عصب‌دهی می‌کند و این اعصاب در احساس پر شدن مثانه، احساس نیاز به دفع ادرار و کمک به تخلیه ادرار نقش اصلی دارند؛ اما شاید ندانید که به مرور زمان، بیماری دیابت می‌تواند روی سیستم عصبی خودکار تاثیر بگذارد و کار این سیستم را مختل کند.
در اوایل با به وجود آمدن اختلال در کار این سیستم، فرد احساس می‌کند ادرار کمتری دارد، یعنی با اینکه مثانه‌اش پر است چون این حس او کمتر شده برای تخلیه ادرار دیرتر می‌رود. کم‌کم با پیشرفت اختلال در کار اعصاب، تخلیه مثانه هم دچار مشکل می‌شود، یعنی عضلات مثانه به خوبی نمی‌توانند منقبض شوند و ادرار را خالی کنند، در نتیجه مقداری از ادرار در مثانه باقی می‌ماند.
باقی‌مانده ادرار در مثانه به افزایش احتمال عفونت ادراری منجر می‌شود. دیابت با مختل کردن کار اعصاب مثانه باعث می‌شود تخلیه ادرار مختل شود و به تدریج ادرار زیادتری در مثانه بماند و حجم مثانه افزایش یابد. فرد دیابتی در این حالت دچار بی‌اختیاری ادرار می‌شود چون مثانه پر شده به‌صورت سرریز ادرار را نشت می‌دهد، بدون آنکه فرد احساس کند مثانه‌اش پر است و یا برای تخلیه ادرار مراجعه کند. برای پیشگیری از مختل شدن سیستم عصبی این منطقه توصیه می‌شود افراد دیابتی قند خون‌شان را تحت کنترل دقیق بگیرند.
اگر شما از نظر فشارخون، افزایش چربی‌های خون و قند کنترل‌های لازم را داشته باشید، انتظار نداریم عوارض جدی روی سیستم ادراری و قسمت اعصاب خودکار ایجاد شود. وقتی سیستم عصبی خودکار مثانه خراب شود، مثانه سلامت خود را از دست می‌دهد و عملا ماهیچه آن قدرت انقباضی برای تخلیه ادرار ندارد، حتی وقتی پر شده و منبسط می‌شود به دلیل خرابی اعصاب آن منطقه، پیام پر شدن را به مغز مخابره نمی‌کند و شما برای تخلیه مثانه مراجعه نمی‌کنید و لذا کمتر به دست‌شویی می‌روید، در حالی که مثانه‌تان پر است و بی‌اختیار ادرار می‌کنید. احتمال عفونت ادراری نیز در این حالت افزایش می‌یابد و انواع عفونت‌های ادراری، چه عفونت مثانه، چه کلیه و چه آبسه‌های کلیوی در فرد دیده می‌شود.
در مراحل اولیه‌ای که فرد دیابتی با اختلال سیستم عصبی مثانه مواجه است با یک‌سری آموزش‌ها و برنامه خاص کمک‌اش می‌کنند. برای مثال، می‌گویند هر ۳ یا ۴ ساعت یکبار حتی اگر احساس ادرار ندارید، به دست‌شویی بروید و با تحریک قسمت‌های تحتانی شکم، مثانه را وادار به تخلیه کنید. به این افراد یک‌سری دارو هم می‌دهند تا انقباضات عضلانی مثانه‌اش را تقویت کند. دقت کنید با پیشرفت مشکل، حتی به جایی می‌رسیم که مثانه عملا کارایی ندارد و بیمار با سونداژ متناوب هر ۴ تا ۶ ساعت یکبار باید ادرارش را تخلیه کند. پیشگیری از این مشکل و کنترل قند خون منطقی‌ترین و آسان‌ترین روش است.

این مثانه ها از نظر عملکرد مختل هستند . یعنی اینکه یا مثانه دارد خوبخود منقبض میشود یا مثانه هایی که فشارشان بالا است یا مثانه هایی که خوب حجم نمی گیرند و باز نمیشوند ما . به این ها مثانه های اسپاستیس یا مثانه ها با فشار بالا می گوییم . مثانه هایی که خوب منقبض نمیشوند .مثانه ی عصبی همیشه بدنبال یک بیماری زمینه ای هستند و در بیشتر مواقع هم علت آن مشخص نیست . مثانه های بیش فعال مثانه هایی هستند که انقباضات مهار نشده دارند و مثانه خودبخود منقبض میشود . مشخصات بالینی اینها تکرر های اداری مزمن و دفع ناگهانی ادرار است که بصورت اورژانس به کمک بیمار می آید و بیمار باید سریع خودش را به دستشویی برساند ، دفع ادرار با حجم کم و دفات زیاد است . فکر بیمار بیشتر روی دستشویی رفتن و تخلیه ی ادرار است . این افراد واقعا نمی توانند بیرون بروند و مسافرت های طولانی نمی توانند بروند زیرا احساس وابستگی به دستشویی دارند . هر کسی که اختلال تخلیه ی ادراری مزمن دارد ، از او نوار مثانه گرفته میشود و سرعت پرش ادرار ، ادرار باقی مانده ، سالم بودن حس مثانه ، سالم بودن حجم مثانه ، قابلیت کش آمدن مثانه و سالم بودن موتور مثانه با نوار مثانه بدست می آید . پزشک با این تنوار مشکل بیمار را تشخیص میدهد . خیلی از بیماران با دارهای متعددی که می خورند هنوز خوب نشده اند زیرا هنوز مشک شان مسخص نشده است . امروز تشخیص اختلالات ادراری مزمن با نوار مثانه یا تست اورودینامیک است .

بی اختیاری ادرار

بی اختیاری ادراری دفع خودبخودی ادرار از فردی غیر طبیعی است . خیلی از خانمها با یک عطسه یا سرفه یا خنده بی اختیار ادرار می کنند ،این نوع بی اختیاری ادراری از بیماری های شایع است که به آن بی اختیاری استرس می گویند که بیشتر در خانمها ایجاد میشود و علت آن شل بودن گردن و قسمت خروجی مثانه بعلت زایمان های متعدد است . نوع دیگر بی اختیاری ادراری بی اختیار اورژانسی است . بیمار ارتباط با عطسه سرفه یا فعالیت های دیگر ندارد بصورت ناگهانی تا صدای آب را می شنود یا دستشویی را می بیند یا هوا سرد میشود ادرار دارد . زیرا مثانه تحریک پذیر است و مثانه خودبخود منقبض میشود و همان لحظه باید به دستشویی بروند و اگر شدت این انقباض بیشتر باشد و دستشویی پیدا نکنند ، خودشان را خیس می کنند. نوع دیگر بی اختیاری ادراری، بی اختیاری واقعی است . کسانی هستند که دریچه ی اسفنکتری مثانه شان خراب است . می دانید که هنگام حجم گرفتن مثانه گردن باید بسته باشد و اسفنکتر دریچه را می بندد ، وقتی دریچه نارسا بشود نشتی پیدا می کند و بیمار در همه حال بی اختیاری ادرار دارد . این ها کسانی هستند که ضایعه ی نخاعی دارند و به هر علتی دریچه خروجی مثانه خراب شده است . نوع دیگر بی اختیاری ادراری، بی اختیاری ناشی از نگه داشتن زیاد ادرار است که حس مثانه از بین می رود و احساس پرشدگی ندارند . مثانه شان پُر میشود و به مرحله ی لبریزی می رسد و دفع ادرار بصورت غیر ارادی اتفاق می افتد . برای تشخیص بی اختیارهای ادراری تست اوردینامیک و نوار مثانه در دسترس است که با اینها می توانیم تشخیص بدهیم که برای بیمار چه درمانی را انتخاب بکنیم . مثلا کسی که قسمت خروجی ادرارش شل است مثل خانم هایی که قسمت لگن شان شل است و اگر مثانه به بالا کشیده بشود با یک جراحی مشکل شان حل میشود . کسانی که حس مثانه شان خراب است ، حجم مثانه شان زیاد است ، مثانه شان پمپاژ ندارد ، اگر بخواهیم گردن آنها را بالا بکشیم بیماری شان بدتر خواهد شد . این ها کسانی هستند که جراحی هم می کنند ولی نتیجه نمی گیرند . در مورد خرابی اسفنکتر باید بگوییم که امروزه اسفنکترهای مصنوعی بجای آن گذاشته میشود . پس درمان بر اساس تشخیص است .

در ایـن حالت احساس ناگهانی و شدید برای ادرار کردن ایجاد می شود. اما قبل از رسیدن به دستشویی ادرار می ریزد.

بی اختیاری ادرار  سر ریز

در این حالت مثانه خیلی پر شده است و ادرار به صورت قطره قطره به طور غیر ارادی می ریـــزد. زمانی که فرد به دستشویی می رود ادرار به طور کامل خالی نمی شود. این حالت بیشتر در مردها دیده می شود که دلیل آن تنگ شدن مجرای ادرار به خاطر بزرگ شدن غدهٔ پروستات است.

بی اختیاری ادرار استرسی

در این حالت هنگام عطسه، سرفه، خنده و برخاستن از زمین، بی اختیار چند قطره ادرار خارج می شود. این حالت در زن ها خیلی بیشتر است که ممکن است به علت عفونت ادراری ،تغییرات مجرای ادرار با افزایش سن و یا زایمان های متعدد باشد.

درمان بی اختیاری ادرار

ـ این مشکل قابل حل است پس برای برطرف شدن آن حتماً به پزشک مراجعه کنید.
ـ در طول روز ۶ تا ۸ لیوان مایعات بنوشید.
ـ بعد از ساعت ۸ شب از نوشیدن مایعات خودداری کنید.
ـ در زمان ادرار کردن عضلات شکم را سفت کنید. سپس به آرامی با دست زیر شکم را به سمت پایین فشار دهید. این فشار به مثانه منتقل شده و به تخلیه ادرار کمک می کند.
برای درمان بزرگی غدهٔ پروستات به موقع مراجعه کنید.سرطان پروستات ممکن است علائمی شبیه بزرگی پروستات داشته باشد.سرطان پروستات اگر زود تشخیص داده شود، درمان می شود.

ـ لباس های آزاد و راحت بپوشید.
ـ عضلات کف لگن را تقویت کنید .
ـ مثانه را تقویت کنید.
نوشیدن آب کافی برای جلوگیری از عفونت ادراری لازم است .

رفع بی‌اختیاری ادراری

- انجام تمرینات ورزشی که منجر به تقویت عضلات لگنی می‌شود. مانند ورزش‌های Kegel که می‌توان آن را در طی روز در هنگام دراز کشیدن- ایستادن یا حتی زمانی که بر روی صندلی نشسته‌اید بطور مرتب انجام دهید.
برای انجام این ورزش باید عضلات دور مهبل و مقعد را سفت کنید (درست مثل زمانی که می‌خواهید جلوی جریان ادرار را بگیرید) و ۸ تا ۱۰ ثانیه نگهدارید و سپس آزاد کنید. در هر بار انجام ورزش ۱۰ انقباض انجام دهید. این عمل را به تعداد ۳ بار در روز برسانید.

شما میتوانید تمرینات کگل را در حالت خوابیده، نشسته یا حتی هنگامی که ایستاده اید انجام دهید

- تغییر عادات به عنوان مثال بعد از ساعت ۸ شب از نوشیدن مایعات خودداری کنید.
- تغییرات در رژیم غذایی
- کاهش وزن
- درمان دارویی (در موارد بیش فعالی مثانه)
- تحریک عصب
- جراحی (در موارد بی‌اختیاری استرسی)
- استفاده از سوند برای تخلیه ادرار

شب ادراری یا ناتوانی در کنترل ادرار (Enuresis)، یکی از اختلالات رایج دوران کودکی است. این واژه زمانی به کار می‌رود که حداقل ۲ بار در هفته و به مدت ۳ ماه متوالی در کودکان ۵ سال به بالا اتفاق افتد. شب ادراری به دو دسته اولیه و ثانویه تقسیم می‌شود. کودکانی که از دوران شیرخوارگی هیچگاه برای مدتی کنترل ادرار خود را به دست نیاورده‌اند به عنوان شب ادراری اولیه تلقی می‌شوند و کودکانی که حداقل برای مدت شش ماه شب ادراری نداشته و بعدها دچار شب ادراری گشته‌اند به عنوان شب ادراری ثانویه تلقی می‌شوند.

علت شب ادراری

- فاکتورهای ژنتیکی
- سابقه فامیلی
- تأخیر در بلوغ
- استرس و اضطراب
- تأخیر در بیدار شدن از خواب
- کم بودن ظرفیت مثانه
- یبوست مزمن
- ایست تنفسی شبانه
- عفونتهای مجاری ادرار
- تأخیر در رشد اندام‌ها و سیستم اعصاب مرکزی آنها
- اختلالات عضوی
- مثانه بیش فعال
- نگهداری ادرار

پیشگیری از شب ادراری

رشد و نمو- بسیاری از کودکان به تدریج که بزرگ‌تر می‌شوند و سیستم اعصاب مرکزی تکامل پیدا می‌کند، مشکلات شب ادراری آنها نیز بهبود می‌یابد، این موضوع به چند دلیل اتفاق می‌افتد:
- افزایش ظرفیت مثانه
- زنگ خطر طبیعی بدن فعال می‌شود
- تولید هورمون افزاینده ادرار طبیعی می‌شود
- شرایط و حوادث استرس‌زا پایان می‌یابد

رفع شب ادراری

- آرامش دادن به کودک
- قبل از خواب به بچه‌ها نوشیدنی ندهید
- جلوگیری از مصرف نوشیدنی‌های کافئین دار مانند کولا یا چای
- قبل از خواب مطمئن شوید کودکتان از دستشویی استفاده نماید
زنگهای هشدار دهنده

منبع : متخصص مجاری ادراری

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک