تشخیص سرطان پروستات

متأسفانه سرطان پروستات در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارد و در گذشته اغلب بیماران با گسترش بیماری و پیشرفت آن تشخیص داده ‌می‌شدند.پزشکان آزمایشات زیادی انجام می دهند که سرطان پروستات را تشخیص دهند و تعیین کنند که چه میزان گسترش یافته است.هم چنین برخی تست ها ممکن است تعیین کند که چه درمانی موثر است. در مورد بیش تر سرطان ها نمونه برداری قطعی ترین راه تشخیص سرطان است.اگر نمونه برداری امکان پذیر نباشد پزشک ممکن است آزمایشات دیگری پیشنهاد دهد که به تشخیص کمک کند.

اما این حالت در سرطان پروستات کم اتفاق می افتد. امروزه با بهبود روش‌های غربالگری و در دسترس بودن آن‌ها و همچنین افزایش فرهنگ عمومی، سرطان پروستات به دنبال یک آزمایش PSA خون یا معاینه انگشتی مقعد در یک چکاپ روتین، تشخیص داده می‌شود. با این حال علایم کلی سرطان پروستات بسیار شبیه علایم بزرگ‌‌شدن خوش‌خیم پروستات (BPH) است. سوزش و تکرر ادرار، افزایش دفعات ادرار کردن در شب، کاهش نیرو و جریان ادرار (باریک شدن ادرار) و وجود خون در ادرار یا وجود خون در مایع منی، از علایم مشترک بین BPH و سرطان پروستات است. به همین دلیل پزشکان به بیمارانی که علایم انسدادی دارند توصیه می‌کنند یک بار آزمایش PSA خون بدهند و معاینه انگشتی مقعد را با دقت برایشان انجام می‌دهند.
کمردرد، وجود درد مبهم یا خشکی درستون فقرات، لگن‌ها و درد در دنده‌ها از دیگر علایم سرطان پروستات است و نشان‌دهنده پیشرفت بیماری و گسترش آن به استخوان‌ها. گاهی اوقات بیماری مهره‌های کمر را درگیر می‌کند و موجب تنگی کانال نخاعی و فشار روی اعصاب می‌شود و علایمی مثل ضعف در عضلات پا و بی‌اختیاری ادرار و مدفوع را به وجود می‌آورد.
به طور کلی سرطان پروستات با مشاهده افزایش سطح PSA در خون و در معاینه انگشتی مقعد (DRA) با لمس قوام سخت و سنگی و دانه دانه پروستات تشخیص داده می‌شود. ولی برای تأیید تشخیص باید حتماً بیوپسی انجام شود. بیوپسی پروستات، جدا کردن مقداری از بافت پروستات توسط یک سوزن مخصوص و رنگ‌آمیزی و مشاهده سلول‌های سرطانی در زیر میکروسکوپ است. برای افزایش دقت بیوپسی معمولاً از ۶ یا ۱۲ نقطه پروستات، نمونه تهیه می‌شود.امروزه با پیشرفت علم پزشکی سرطان پروستات اگر زود تشخیص داده شود، بسیار قابل درمان است. به همین دلیل سال‌ها است معاینه انگشتی مقعد و آزمایش PSA، جزء معاینات روتین درآمده است و پیشنهاد می‌شود تمام آقایان بالای ۴۵ سال، سالانه این آزمایش‌ها را انجام دهند.

 تست PSA:

PSA  پروتئینی است که توسط بافت پروستات ساخته می شود و در بیماری های پروستات مثل التهاب ها و بزرگی خوش خیم پروستات و سرطان پروستات مقدار آن افزایش می یابد.پزشکان می توانند با توجه به میزان PSA و سرعت افزایش آن درباره انجام نمونه برداری تصمیم بگیرند.بعلاوه نوعی از تست PSA بنام FREE PSA وجود دارد، که به پزشکان اجازه می دهد اطلاعات بیش تری راجع به ماهیت خوش خیم یا بدخیم ضایعه پروستات بدست آورند.

DRE (لمس پروستات):

با این تست به تغییرات شکل ، اندازه و قوام پروستات می توان پی برد. این تست خیلی دقیق نیست ، زیرا بسیاری از مردان که در مراحل ابتدایی سرطان پروستات هستند DRE نرمال دارند. اگر نتایج تست های PSAوDRE غیر طبیعی باشد ، سونوگرافی بافت پروستات می تواند به تایید تشخیص کمک کند.

سرطان پروستات

اگر نتایج PSA یا DRE در محدوده طبیعی نباشند ، نمونه برداری از پروستات انجام می شود. نمونه برداری توسط پاتولوژیست بررسی و تشخیص سرطان داده می شود.

درمان سرطان پروستات

درمان های مختلفی برای سرطان پروستات وجود دارد . شما و پزشکتان انتخاب خواهید کرد که کدام درمان برای شما مناسب است. بعضی از درمانهای معمول عبارتند از:

درمان جراحی‌ (خارج کردن پروستات، بافت اطراف و گاهی بیضه)، پرتودرمانی، فراصوت متمرکزشده با شدت بالا،‌ کرایو‌ سرجری، هورمون‌درمانی ، شیمی‌درمانی یا تلفیقی از روش‌های فوق، روش‌های مختلف درمان را شامل می‌شود. براکی‌تراپی یا کاشت مواد رادیواکتیو در بافت پروستات، کرایوسرجری و استفاده از امواج فراصوت متمرکز با شدت بالا و همچنین شیمی‌درمانی، از روش‌های کمتر شایع درمان سرطان پروستات هستند.با توجه به تنوع انتخاب روش درمان، اطلاع بیماران از روش‌های مختلف و عوارض آن‌ها و همچنین اطلاع پزشک از وضعیت بیمار می‌تواند در امر درمان پروستات بسیار اهمیت داشته باشد. درمان پروستات به عوامل متعددی بستگی دارد؛ یعنی سرطان پروستات یک روش درمانی واحد ندارد. سن و شرایط بالینی بیمار، وضعیت جسمانی وی و مهم‌تر از همه مرحله بیماری در تعیین روش‌ درمان پروستات نقش دارند.

نظارت دقیق و فعال:

در این روش سرطان پروستات با انجام منظم تست هایی مثل PSA  و DRE تحت نظارت قرار می گیرد و اگر علائم و نشانه های از رشد و پیشرفت در آن دیده شود اقدام به درمان می شود.

جراحی:

 پروستاتکتومی ، نوعی جراحی پروستات است که در طول آن پروستات بطور کامل برداشته می شود. در مواردی علاوه بر پروستات بافت های اطراف نیز برداشته می شود. درمان جراحی رادیکال پروستاتکتومی که شامل خارج کردن پروستات و متعلقات آن و گاهی بیضه‌ها می‌شود، قطعی‌ترین روش درمان است. اگرچه عوارض پروستاتکتومی هم از نظر روحی و هم جسمی بیشتر است، ولی نشان داده شده در صورتی‌که بیماران وضعیت جسمی خوبی داشته باشند و بیماری هم پیشرفته نباشد، نتیجه درمان عالی است. گاهی اوقات هم که بیماری خیلی پیشرفته باشد و جاهای مختلف بدن درگیر باشد، دیگر پروستات خارج نمی‌شود و فقط به خارج کردن بیضه‌ها اکتفا می‌شود؛ چون هورمون و دانه‌ای که بیضه‌ها تولید می‌کنند موجب تکثیر سلول‌های سرطانی می‌‌گردد

انواع جراحی پروستات هم عوارض خاص خود را دارد. بی‌اختیاری ادرار، انسداد مجرای ادراری، سرریز کردن ادرار، ناتوانی جنسی و عقیمی از عوارض جراحی است که بعضی از آن‌ها بعد از مدتی کاملاً از بین می‌روند و بعضی نیز باقی می‌مانند.

پرتو درمانی:

یک از روش‌های درمانی دیگری که وجود دارد، پرتودرمانی است که این روزها با آمدن دستگاه‌های شتاب‌دهنده خطی و کاهش عوارض پرتودرمانی، به تدریج جای جراحی را می‌گیرد. پرتوها ، سلولهای سرطانی را از بین می برند و یا مانع رشد آنها می شوند. دو نوع پرتو درمانی وجود دارد:

پرتو درمانی خارجی:

 در آن دستگاهی در خارج بدن اشعه ها را بسوی پروستات هدایت می کند.

پرتو درمانی داخلی:

دانه های رادیواکتیو توسط جراحی در نزدیکی ناحیه سرطانی جاسازی می شوند تا سلولهای سرطانی را نابود کنند.

درمان هورمونی:

هورمون‌درمانی هم روش شایع و مؤثری است که این روزها انجام می‌شود. هدف هورمون‌درمانی جلوگیری از ساخته‌‌ شدن تستوسترون است. فلوتامید، بیکلوتامید و هیستریلین، از جمله این هورمون‌ها هستند که اثر خود را به طرق مختلف اعمال می‌کنند. از عوارض این داروها افسردگی، وجود خون در ادرار ، بزرگ شدن پستان‌ها (ژنیکوماستی)، سردرد، گرگرفتگی، کاهش انرژی، حساسیت موضعی و انسداد مجرای ادراری است. بیمارانی که هورمون‌درمانی می‌شوند، در ابتدا به مدت ۲ هفته علایم بیماری‌شان شدت می‌یابد ولی بعد با اثر داروها علایم کاهش می‌یابد و رفته رفته برطرف می‌شوند.در این روش هورمون های جنسی مردانه حذف یا مهار می شود که این کار می تواند به کمک داروها ، جراحی یا سایر هورمون ها انجام شود به این ترتیب از رشد سلولهای سرطانی ممانعت می گردد.

روش های دیگری که برای درمان سرطان پروستات هنوز در دست تحقیق هستند عبارتنداز:

سرما درمانی (کرایوتراپی)

شیمی درمانی

درمانهای بیولوژیک

استفاده از امواج ماورا صوت

 روش درمانی دیگری هم در درمان پروستات که وجود دارد، روش«صبر و مشاهده» است. این روش در مواقعی به کار می‌رود که در یک بیمار مسن بیماری در مراحل بسیار اولیه قرار دارد و به کندی در حال پیشرفت است. در این حالت با معاینات مرتب و کنترل دقیق علایم تا هنگامی که علایم هشداردهنده ایجاد نشدند، هیچ‌گونه اقدام تهاجمی یا درمانی انجام ‌نمی‌شود. گاهی اوقات هم که عوارض عمل جراحی، رادیوتراپی و غیره بیشتر از فواید درمان بیماری است، با کنترل علایم صبر می‌شود تا بیمار شرایط درمان را به دست آورد.

 پیشگیری از سرطان پروستات

پیشگیری از سرطان پروستات با توجه و تنظیم عوامل خطر امکا‌ن‌پذیر است. تنظیم رژیم غذایی و کاهش مصرف چربی‌های حیوانی، استفاده از ویتامینE، D و ماده معدنی سلنیوم به طور روزانه،
استفاده از سویا در رژیم غذایی به خاطر وجود نوعی استروژن به نام فیتواستروژن در آن ممکن است از سرطان پروستات جلوگیری کنند. اثر بعضی داروها مانند فیناستراید و دوتاستراید با جلوگیری از تبدیل تستوسترون به دی‌هیدرو تستوسترون که فرم فعال آن است، هنوز در مرحله آزمایش قرار دارد و به طور گسترده از این داروها استفاده نمی‌شود.
آزمایش سالانه PSA و مراجعه به پزشک برای انجام معاینه انگشتی مقعد نیز هم از روش‌های مؤثر و هم غربالگری برای پیشگیری و تشخیص به موقع سرطان پروستات هستند.

منبع : razipath و ronasmed

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک