وظایف کلیه و مجاری ادرار

 آناتومی و وظایف کلیه و مجاری ادرار به بیان ساده

۲ عدد کلیه در بدن انسان وجود دارد که هر یک به شکل عضوی لوبیا مانند و به رنگ قهوه ای متمایل به بنفش در بخش پشتی شکم در هر طرف ستون مهره ها (بین مهره دوازدهم و مهره سوم کمری) قرار گرفته اند. در اکثر افراد، کلیه راست کمی پایین تر از کلیه چپ واقع شده است. هر کلیه حدود ۱۰ تا ۱۲ سانتی متر طول، ۵تا ۵/۷ سانتی متر عرض، ۵/۲ سانتی متر ضخامت و ۱۵۰ گرم وزن دارد و اندازه و شکل آن تقریباً شبیه ماوس معمولی کامپیوتر است. سمت جانبی (پهلویی) کلیه، محدب و سمت داخلی (شکمی) کلیه، مقعر و دانه دار است. هر کلیه در یک غشای شفاف موسوم به کپسول کلیه محصور شده است.

غشای کلیه موجب محافظت از آن در برابر ضربه و عفونت ها می شود. کلیه به ۲ منطقه ی اصلی تقسیم می شود که عبارتند از: منطقه ی روشن تر بیرونی موسوم به قشر (کورتکس) کلیه (renal cortex) و منطقه ی تیره تر داخلی به نام مدولای کلیه (renal medulla). (مدولا به معنی مغز یا درونی ترین بخش هر عضو است).

در داخل مدولا، ۸ عدد یا بیشتر هرم کلیوی (renal pyramid) قرار دارند که به شکل بخش های مخروطی دیده می شوند. مناطق واقع در بین این مخروط ها ستون کلیوی (renal columns) نام دارند. حفره ای موسوم به لگنچه ی کلیه (renal pelvis)در سطح مقعر (دندانه دار) هر کلیه قرار دارد که در ادامه، به میزانی (حالِب؛ ureter) تبدیل می شود.

برای تشخیص بیماری چه آزمایشهایی لازم است؟ هیچ یافته آزمایشگاهی خاص، شناساننده بیماری شب ادراری نیست با این حال باید علل عضوی نظیر عفونت های ادراری و نیز ناهنجاری های ساختمانی مادرزادی رد شود. جهت بررسی و رد علل عضوی، پزشک آزمایش کامل ادرار، کشت ادرار، قند خون و در بعضی موارد آزمایشات دیگری درخواست می نماید. در بعضی موارد نیز مطالعات رادیوگرافی ساده یا با ماده حاجب نیز ضروری خواهد بود.

سیر و پیش آگهی (عاقبت) بیماری چگونه است؟ شب ادراری اولیه به شرطی که علت عضوی در کار نباشد خود به خود با بزرگ شدن طفل و به مرور زمان و حتی با استفاده از هرگونه درمان برطرف خواهد شد. (از هر هفت کودک در طی یک سال یک کودک بهبودی خواهد یافت). اما به خاطر مشکلاتی که این بیماری برای کودک و والدین وی ایجاد می کند استفاده از روش های درمانی توصیه می شود. بی اختیاری ادراری ثانویه معمولاً بین ۸-۵ سالگی شروع می شود و اگر دیرتر شروع شود (به خصوص در بزرگسالی) باید در پی یافتن علل عضوی برآمده و به درمان آنها پرداخت. در بعضی مواقع ممکن است در بچه هایی که خود به خود یا با درمان بهبود یافته اند، بی اختیاری مجدداً عود کند.

بررسی اورودینامیک به چه معنی است؟

 

 بررسی اورودینامیک (urodynamic study) به منظور تشخیص اختلالات کنترل مثانه (از جمله کاهش میزان جریان ادرار و بی اختیاری ادرار) انجام می شود و در آن سوندهایی به داخل مثانه، رکتوم (راست روده) یا مهبل (واژن) فرستاده می شود تا از این طریق تغییرات فشاری به وجود آمده در مثانه، با پر و خالی کردن آن به وسیله ی مایعاتی که به وسیله ی سوند به داخل مثانه فرستاده می شود مورد بررسی قرار گیرد.

 برای بررسی اورودینامیک، گاهی پس از پرکردن مثانه با ماده حاجب، با استفاده از اشعه X، تصویر برداری از مثانه صورت می گیرد و وقتی مثانه پر شد از بیمار می خواهند سرفه کند تا از طریق، نشت ادرار موجود در بی اختیاری استرس تشخیص داده شود.

درمان عفونت مثانه

برای درمان عفونت مثانه، آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود. اگر فونت مثانه تکرار شود و شدید باشد، آنتی بیوتیک به صورت طولانی مدت تجویز می‌گردد. نوشیدن آب به مقدار زیاد برای درمان عفونت مثانه توصیه می‌شود. حداقل نوشیدن ۲ لیتر آب در روز برای سلامتی مفید خواهد بود هر چند شواهد کافی برای آن در دسترس نیست. برای کاهش علایم، سیترات سدیم و سیترات پتاسیم تجویز می‌گردد. اگر عفونت مثانه ناشی از عفونت قسمتهای دیگر باشد آنگاه درمان عفونتهای قسمتهای دیگر نیز ضروری خواهد بود. برای مثال اگر عفونت مثانه ناشی از عفونت ویروسی هرپس باشد آنگاه درمان ضد ویروسی مانند تجویز آسیکلویر (Acyclovir) مفید خواهد بود.

عوامل عفونت مثانه در مردان

عفونت‌ در سایر قسمت‌های‌ دستگاه‌ ادراری‌ ـ تناسلی‌
وجود یک‌ بیماری‌ که‌ باعث‌ کاهش‌ مقاومت‌ بدن‌ شده‌ باشد.
مصرف‌ الکل‌
انسداد در مسیر ادرار، معمولاً ناشی‌ از پروستات‌ بزرگ‌ شده‌ یا ملتهب‌. در این‌ حالت‌ انسداد کامل‌ نیست‌.
وارد آمدن‌ ضربه‌ به‌ پیشابراه‌
عمل‌ جراحی‌ اخیر که‌ در جریان‌ آن‌ کاتتر ادراری‌ هم‌ گذاشته‌ شده‌ باشد.

پیشگیری‌ از عفونت مثانه در مردان

۱. حتی‌الامکان‌ بهتر است‌ از کاتتر استفاده‌ نشود.
۲. مایعات‌ به‌ مقدار زیاد بنوشید، حداقل‌ ۸ لیوان‌ در روز
۳. در صورت‌ بروز عفونت‌ ادراری‌، سریعاً برای‌ درمان‌ مراجعه‌ کنید.

درمان سیستیت حاد مثانه

این بیماران را می توان با یکی از راهکارهای زیر درمان کرد:
-درمان پیشگیری که در اصطلاح پزشکی به آن «پروفیلاکسی»می گویند؛ یعنی بیمار به طور مداوم و هر روز مقدار کمی دارو بخورد تا عفونت دوباره عود نکند.
-بیمار پس از هر بار رابطه جنسی دارو بخورد.
-هر بار که بیمار دوباره علائم را پیدا کرد، خودش درمان را شروع کند.

عوارض‌ عفونت‌ مثانه‌

ناکافی‌ بودن‌ درمان‌ می‌تواند موجب‌ عفونت‌ مزمن‌ مجاری‌ ادراری‌ شود، و نهایتاً به‌ نارسایی‌ کلیه‌ بیانجامد.

منبع : پزشک متخصص آسیب به کلیه

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک




Tagged with: