پیشگیری از تشکیل سنگهای ادراری

پیشگیری از تشکیل سنگهای ادراری

پیشگیری از تشکیل سنگهای ادراری

با انجام اقداماتی می توان شانس ایجاد سنگهای مجاری ادراری را در افراد مستعد کاهش داد.

· آب خوردن به میزان حداقل ۲۵۰۰ سی سی در روز نه تنها از رکود ادرار جلوگیری می کند بلکه از تشکیل سنگ و عفونت مجاری ادراری نیز پیشگیری می کند. تعدیل رژیم غذایی و مصرف مکمل‌های تغذیه‌ای و داروها اقداماتی هستند که بسته به نوع سنگ کلیه و خصوصیات ادراری بیمار، برای پیشگیری از تولید سنگ کلیه توصیه می‌شوند. برخی جنبه‌های کلی برای پیشگیری از سنگ کلیه در ادامه مطرح می‌شوند.

· افراد بی حرکت را تشویق می نمائیم که بطور مداوم حرکت و فعالیت داشته باشند و بازوها و ساق پا را تا حد امکان حرکت دهند. از رکود ادراری از طریق راست نشستن روی یک صندلی و یا تغییر وضعیت بیماران بستری می توان جلوگیری کرد.

· جلوگیری از عفونت ادراری خصوصاً در افرادی که کانتر ادراری دارند لازم است. نکات استریل در موقع گذاشتن کانتر ادراری باید رعایت شود. درصورت وجود عفونت ادراری باید سریعاً آنها را درمان نمود.

 پیشگیری از سنگ کلیه

۱- به بیمار تاکید شود مصرف مایعات زیادی داشته باشد تا در ۲۴ ساعت حداقل ML3000- 2500 یا بیشتر دفع ادراری داشته باشد. این دفع مستلزم دریافت حداقل ۴-۳ لیتر مایع می باشد. نیمی از این مایع آب باشد. حتی الامکان در طول ۲۴ ساعت بطور یکنواخت این مقدار مایعات دریافت شود. در آب و هوای گرم، تب و اسهال نیاز به مایعات بیشتر است.

۲- به بیمار گفته شود که خود را عادت داده در طول روز هر ۲-۱ ساعت یک لیوان آب بنوشد. موقع خواب دو لیوان آب بنوشد و علاوه بر آن یک لیوان آب کنار بستر باشد تا در صورت بیدار شدن برای جلوگیری از غلیظ شدن ادرار در طول شب بنوشد.

۳- از ورود به آب و هوای گرم بعلت دهیدراتاسیون و کاهش حجم ادرار خودداری کند.

۴- از فعالیتها و ورزشهایی که منجر به تعریق شدید و کم آبی می شود اجتناب کند. قبل از فعالیت و ورزش، مایعات زیاد مصرف کند.

۵- حتی الامکان از بی حرکت ماندن طولانی که سبب رکورد ادرار و افزایش کلسیم ادرار می شود اجتناب کند.

۶- به محض احساس دفع ادرار سریع ادرار کند تا از رکورد ادرار جلوگیری شود.

۷- رژیم غذایی دستور داده شده را رعایت کند. غذاهای مجاز و غیرمجاز آموزش داده شوند. ضمناً از مصرف بیش از حد ویتامین ها (بویژه ویتامین D) پرهیز شود.

۸- آزمایش کشت ادرار باید هر ۲-۱ ماه در سال اول و به صورت دوره ای در سالهای بعدی انجام گیرد. اگر عفونت ادراری ایجاد شده باشد سریعاً درمان گردد.

۹- علائم عفونت مجاری ادراری (شامل: سوزش ادرار، تکرر ادرار، تمایل شدید به دفع ادرار و تب) به بیمار آموزش داده شود. در صورت وجود این علائم سریعاً به پزشک مراجعه نماید.

۱۰- علائم عود سنگ (شامل: درد کولیکس، درد ناحیه CVA زاویه دنده ای مهره ای و درد ناحیه تناسلی) را گزارش کند.

۱۱- PH ادرار را مرتباً کنترل کند. نحوه کنترل PH ادرار آموزش داده شود.

۱۲- در زمینه نام داروهای مصرفی، هدف و اهمیت استفاده، مقدار مصرف و عوارض جانبی با بیمار صحبت شود.

علت سنگ کلیه

باکتری‌ها در سنگ کلیه هم می‌توانند نقش بیماری‌زایی داشته باشند و هم نقش محافظت‌کننده. سنگ‌های استروویت با عفونت‌های ادراری مکرر همراهی دارند زیرا باکتری‌های تجزیه‌کننده اوره‌آز سبب افزایش pH ادرار می‌شوند و همچنین بدن توانایی دفع باکتری‌هایی را که درون سنگ‌ها جاگرفته‌اند، ندارد.

اگزالوباکتر فورمیژنز (Oxalobacter Formigenes) یک باکتری بی‌هوازی است که در روده کلونیزه می‌شود و اگزالات را به فرمات و دی‌اکسیدکربن تبدیل می‌کند. عدم کلونیزاسیون اگزالوباکتر فورمیژنز، فرد را مستعد ابتلا به سنگ‌های اگزالات می‌نماید. مطالعات اولیه درباره مصرف خوراکی اگزالوباکتر فورمیژنز در افراد سالم و بیماران مبتلا به هیپراگزالوری اولیه، تا ۹۰ کاهش سطح ادراری اگزالات را نشان داده است. مطالعات بزرگ‌‌تری در این زمینه در دست انجام است.

 چاقی بیشتر از عوامل تغذیه‌ای در ایجاد سنگ نقش دارد. تغییرات در ترکیب بدن، فرد را در معرض چالش‌های بیوفیزیکی همراه با اختلال در تنظیم دما و مایعات بدن قرار می‌دهد. از آن‌جا که چربی بدن هیدروفوب است، با افزایش چاقی مقدار کلی آب بدن کاهش می‌یابد که می‌تواند سبب بروز کم‌آبی (dehydration) شود. به علاوه، کاهش نسبت سطح به حجم بدن سبب اختلال در تبادل گرما و میزان متابولیسم بدن می‌شود. چاقی یک حالت التهابی در بدن به وجود می‌آورد که سبب برهم خوردن تعادل الکترولیت‌ها و تغییر ترکیب ادرار می‌گردد. افراد چاق مبتلا به سنگ کلیه مستعد هیپراوریسمی، نقرس، هیپوسیتراتوری، هیپراوریکوزوری و ایجاد سنگ‌های اسید اوریک هستند. یک مطالعه گذشته‌نگر اخیر نشان داده که بیماران مبتلا به دیابت و سنگ کلیه، اگزالات بیشتری دفع می‌کنند و pH ادراری پایین‌تری دارند، که تا حدودی سبب دفع بیشتر سولفات و دفع کمتر اسید به صورت یون‌های آمونیوم در ادرار می‌شود. بیماران کلیوی که چاق هستند یا دیابت دارند، استعداد ژنتیکی کمتری برای ابتلا به سنگ کلیه دارند؛ در عین حال این افراد به تعدیل عوامل محیطی مانند اصلاح رژیم غذایی و افزایش دریافت مایعات پاسخ بهتری می‌دهند.

کاهش وزن بسته به این که چگونه ایجاد شود، می‌تواند درمان سنگ کلیه را تقویت کند و یا سبب بروز مشکلاتی شود. کاهش وزن اگر از طریق رژیم غذایی حاوی پروتئین حیوانی فراوان، سوء مصرف ملین‌ها، از دست رفتن سریع بافت‌های بدون چربی، یا کم‌آبی حاصل شود، برای روند پیشگیری از سنگ کلیه زیان‌آور است. رژیم‌های غذایی حاوی اسید فراوان مانند رژیم غذایی اتکینز (Atkins)، احتمال ایجاد سنگ اسید اوریک را افزایش می‌دهند. بنابراین، انتخاب رژیم غذایی مناسب باید بر اساس نوع سنگ صورت گیرد.

سنگ کلیه و رژیم غذایی

افزایش فروکتوز رژیم غذایی با افزایش ۳۸ درصدی احتمال ابتلا به سنگ کلیه همراه بوده است. افزایش دریافت فروکتوز در افراد دارای کمبود منیزیم سبب افزایش دفع ادراری کلسیم می‌شود. همچنین فروکتوز تنها کربوهیدرات خوراکی است که سبب افزایش سطح اسید اوریک می‌شود. علاوه بر این، آب پرتقال‌ و نوشابه‌های شیرین‌شده با شکر، با بیماری نقرس ارتباط نشان داده‌اند.

 درمان‌ سنگ کلیه

کایروپراکتیک در بیماران مبتلا به گیرافتادگی عصب سبب تسریع در دفع سنگ کلیه می‌شوند. گیاهان دارویی از دیرباز در درمان سنگ کلیه به کار ‌رفته‌اند، اما در حال حاضر ابهامات بسیاری در مورد استفاده از آن‌ها وجود دارد (به عنوان مثال کیفیت، بی‌خطری، تداخل با سایر داروها و ترکیبات بی‌هوشی [در صورت نیاز به عمل]، فقدان اثربخشی روی انواع مختلف سنگ‌ها). با وجود این، مواد مغذی گیاهی موجود در چای سبز، زردچوبه و توت‌ها می‌توانند خطر ابتلا به عفونت ادراری را کاهش ‌دهند؛ مصرف جعفری دیورز را زیاد می‌کند؛ و گیاه دارویی آگروپیرون رپنز (Agropyron repens)‌ به پاکسازی دستگاه ادراری کمک می‌نماید.

منابع : salamatiran و parastariran

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک