وظیفه پروستات

وظیفه اصلی پروستات، تولید مایعی است که اسپرم را در هنگام اوج و خاتمه برانگیزش جنسی(اُرگاسم) انتقال می دهد. پروستات مایعی تولید می کند که اسپرم را تغذیه و آن را محافظت و حمل می نماید.

قاعده پروستات در بالا، نزدیک به سطح پایینی مثانه قرار دارد. بخش بزرگتر این سطح به طور مستقیم در ادامه دیواره مثانه واقع است. طول پروستات حدود۵/۲ سانتی متر است.*رأس(نوک) پروستات به طرف پایین قرار دارد و با بافت لیفی(فاسیا)ی بالایی دیافراگم ادراری تناسلی(اوروژنیتال) در تماس است.

گره های لنفاوی ناحیه ای پروستات شامل گره های اطراف پروستات(پِری پروستاتیک)، زیر شکمی۰ هیپو گاستریک)، خاصره ای(ایلیاک) داخلی و خارجی، خاجی(ساکرال) جانبی، پِرِه ساکرال و لگنی هستند.* مجاری پروستات به داخل بخش پروستاتی پیشابراه باز می شوند.

پروستات از ۳ لوب تشکیل می شود که یکی در مرکز و دوتای دیگر در دوطرف قرار دارند

پروستات در دوران کودکی کوچک است و در سن بلوغ تا ۲۰ سالگی اندازه آن تقریباً ۵ برابر افزایش می یابد.

غده پروستات ترشحاتی قلیایی و شیری رنگ را در خود ذخیره و ترشح می‌کند که معمولا ۲۵ تا ۳۰ درصد حجم منی را به همراه سلول‌های اسپرم و مایع کیسه‌های منی‌ تشکیل می‌دهد.
در یک مرد سالم پروستات اندکی بزرگ‌تر از یک گردو است؛ در جلو و اندکی پایین‌تر از مثانه قرار دارد و پیشابراه را درست در زیر مثانه احاطه می‌کند و می‌توان در حین معاینه مقعدی آن را لمس کرد. پیشابراه درون پروستات با نام «پیشابراه پروستاتی» با دو مجرای انزالی به هم می‌پیوندد.

اسپرم درون بیضه‌ها تولید می‌شود و بعد وارد مجاری پیچ‌درپیچی روی بیضه به نام اپیدیدم می‌شود و در آنجا بالغ می‌‌شود. سپس از طریق دو مجرای کوچک عضلانی به نام «واز دفرانس» پس از پیچیدن به دور مثانه به کیسه‌های منی می‌رسد. در هنگام انزال عضلات جدار کیسه‌های منی و نیز پروستات منقبض می‌شوند و محتوای خود را به درون دو مجرای انزالی می‌ریزند.

این دو مجرای انزالی با عبور از میان پروستات به پیشابراه پروستاتی می‌ریزند و نهایتا این محتویات طریق آلت تناسلی از بدن خارج شود. مایع منی هم اسپرم را تغذیه می‌کند و هم خاصیت قلیایی آن اسپرم را در محیط اسیدی واژن زن حفاظت می‌کند.

پروستات از هزاران غده کوچک تولیدکننده مایع منی تشکیل شده است. به طور خاص پروستات یک غده برون‌ریز است. از این لحاظ به آن یک غده برون‌ریز می‌گویند که مواد ترشحی آن از راه مجاری‌ به بیرون از بدن می‌ریزد. غده‌های عرقی نمونه دیگری از غدد برون‌ریز هستند.

مایعی که پروستات تولید می‌کند یک سوم مایع منی را تشکیل می‌دهد.‌ مایعی که اسپرم را حمل و آ‌ن را تغذیه می‌کند. این مایع تولید شده به همراه اسپرم در کیسه‌های منی ذخیره می‌شود. کیسه‌های منی (وزیکول سمینال) در میان راست روده و مثانه و چسبیده به مثانه قرار دارند و به مجاری انزالی باز می‌شوند.

ترشحات کیسه منی غنی از فروکتوز (یک قند به عنوان منبع انرژی اسپرم)،‌ پروستاگلاندین‌ها (شکلی از اسیدهای چرب) و پروتئین‌ها هستند که باعث می‌شوند مایع منی در واژن زن منعقد شود. ترشحات پروستات غنی از کلسیم، روی، ویتامین C (اسید سیتریک)، اسید فسفاتاز، آلبومین و آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) هستند. ترشحات پروستات دارای بالاترین غلظت سیترات (ویتامین C) نسبت به هر بافت بدنی دیگر در انسان هستند. شاید این غلظت بالا نقشی در تولید مثل داشته باشد. روی (زینک) نیز در غلظت‌های بالا در ترشحات پروستات یافت می‌شود. زینک یک ماده ضد عفونی‌کننده شناخته شده‌ است و دانشمندان معتقدند نقشی در مقابله با عفونت‌های باکتریایی پروستات داشته باشد.

پیشگیری از بزرگی پروستات

تغییر نحوه زندگی*۱٫رژیم غذایی- افزایش مصرف سویا، نوشیدن چای سبز و مصرف مکمل های نخل ممکن است مفید باشند هرچند این موضوع هنوز کاملاً به اثبات نرسیده است. اغلب خودداری از مصرف الکل یا کاهش مصرف قهوه و سایر مایعات به ویژه پس از شام مفید است. احتمال بروز BHP در افرادی که رژیم حاوی مقادیر زیاد روی، کره و مارگارین مصرف می کنند، زیاد و در افرادی که بیشتر از میوه جات استفاده می نمایند کم است.

داروهای ضد احتقان و آنتی هیستامین ها- این داروها می توانند سرعت جریان ادرار را در بعضی از افراد مبتلا بهBPH کاهش دهند. بعضی از داروهای ضد افسردگی و داروهای مدرّ نیز می توانند نشانه های BPH را تشدیدنمایند.

تشخیص بیماری پروستات

معاینه مقعدی:

با پوشیدن یک دستکش لاستیکی دکتر از طریق دیواره راست روده پروستات شما را احساس می‌کند. او می‌تواند توده‌ها، تورم و یا ناراحتی که نشانگر بیماری باشد را تشخیص دهد. گرچه بسیاری از آقایان از انجام معاینه مقعدی طفره می‌روند ولی این معاینه فقط ناراحتی مختصری ایجاد کرده و تنها چند ثانیه طول می‌کشد.

-آزمایش آنتی ژن ویژه پروستات در خون (PSA):

پروستات بزرگ شده یک پروتئین را به میزان بیشتری ترشح می‌کند. این آزمایش میزان آن پروتئین را در خون اندازه می‌گیرد. این آزمایش ۱۰۰ درصد دقیق نیست و ممکن است همراه با سایر آزمایشات مورد استفاده قرار گیرد.

-آزمایشات دیگر:

ممکن است لازم باشد آزمایشات دیگری انجام شود. مانند انجام آزمایش سیستوسکوپی، سی تی اسکن یا MRI که برای دید بهتر درون پیشابراه و پروستات صورت می‌گیرد.

۳٫ تصویربرداری رزونانس (بازآوایی) مغناطیسی (MRI): ام.آر.آی (MRI) روشی تشخیصی است که در آن از ترکیبی از مغناطیس های بزرگ، رادیوفرکانس و یک رایانه برای تهیه جزئیات تصاویر اعضا و ساختمان های داخل بدن استفاده می شود.

۴٫ اسکن رادیونوکلاید استخوان (radionuclide bone scan): نوعی روش تصویربرداری هسته ای است که کمک می کند تا نشان داده شود که آیا سرطان از پروستات به استخوان ها انتشار یافته است یا نه؟ این کار با تزریق ماده رادیواکتیوی انجام می شود که سلول های استخوانی دچار بیماری را در سراسر بدن مشخص می سازد و بدین ترتیب احتمال سرطان متاستاتیک مطرح می شود.

۵٫ نمونه برداری (بیوپسی) از گره های لنفاوی و یا پروستات: در این روش نمونه بافتی به وسیله سوزن یا از طریق جراحی برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی می شوند تا مشخص شود که آیا سلول های سرطانی یا سایر سلول های غیر طبیعی وجود دارند یا نه؟ تأیید تشخیص سرطان فقط با نمونه برداری ممکن است.

پیگیری به وسیله پزشک در مواردی که در معاینه فرد از راه مقعد علایم غیرطبیعی موجود است یا مقدار آنتی ژن اختصاصی پروستات(PSA) در خون وی بالا نشان داده می شودبسیار اهمیت دارد. ممکن است پزشک آزمایش های اضافی یا تکرار آزمایشPSA را درخواست نماید.

در مردان امریکایی آفریقایی تبار، میزان بروز سرطان پروستات ۶۰ درصد بیش از سفیدپوستات امریکا و میزان مرگ و میر آنان نیز حدود ۲ برابر بالاتر از سفیدپوستان است.

منبع : کتاب راهنمای پزشکی خانواده- پروستات و بیماری های آن

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک