پیشگیری از عفونت ادراری

برای پیشگیری از عود عفونت های دستگاه ادراری نوشیدن ۶ تا ۸لیوان اب در شبانه روز، خوردن آب زغال اخته یا ویتامینc ( که هردو، اسید ادرار را افزایش می دهند و در نتیجه باکتری نخواهد توانست رشد کند)؛ نگه داشتن طولانی ادرار، ادرار کردن بعد از نزدیکی، شستشو از جلو بهعقب بعد از اجابت مزاج، پوشیدن لباس زیر نخی و آزاد، عدم استفاده از دیافراگم یا اسپرم کُش برای جلو گیری از بارداری در خانم ها توصیه می شود.

مطالعه جدیدی در دانشگاه مک‌گیل روی ۴۰۰ کودک پسر باز هم بر اهمیت ختنه برای پیشگیری از عفونت ادراری تاکید می‌کند.

در این مطالعه ۴۰ کودک ختنه‌نشده ولی با نوک مجرای ادرار کاملا قابل رویت، ۲۶۹ کودک ختنه‌نشده دارای مجرای غیر قابل رویت یا به سختی قابل رویت، و ۸۴ کودک ختنه‌شده با هم مقایسه شدند و مشخص گردید که حتی کاملا قابل رویت بودن مجرای ادرار نیز بر خلاف ختنه نمی‌تواند از بروز عفونت ادراری پیشگیری کند.

برای پیشگیری از عفونت های ادراری، می‌توانید از دم کردنی ها هم کمک بگیرید. این ترکیب را تهیه کنید: بذر چمن، بوسرُل (نوعی درخت که در آلپ می‌روید)، علف جارو و برگ های مورد را مخلوط کرده و بجوشانید (حدود ۱۵ گرم از این گیاهان در یک لیتر آب). هر روز هر مقدار که تمایل دارید بنوشید.
در هر صورت، اگر زیاد دچار عفونت های ادراری می‌شوید، به مقدار زیاد و به طور مرتب مایعات بنوشید. با این کار، هم ادرارتان رقیق تر و هم خروجش سریع تر خواهد شد، به این ترتیب احتمال بروز عفونت های باکتریایی کمتر می‌شود.

پیشگیری از شب ادراری

رعایت چه نکاتی در بهبود بیماری شب ادراری کمک کننده است؟ بایستی کودک در مورد مشکل خود و نیز بحث و حل موضوع فعالانه شرکت داشته باشد. بنابراین صحبت کردن والدین با پزشک به طور جداگانه و بدون حضور بیمار و اصرار در جهت عدم آگاهی بچه از این صحبت ها کمک چندانی به حل مشکل نخواهد کرد. کودک باید درک کند که مسئله شب ادراری مربوط به اوست و والدین و پزشک سعی در حل مشکل او دارند بنابراین نباید از پشک خود خجالت بکشد. پدر و مادر نیز باید توجه داشته باشند که تنبیه کردن، سرزنش کردن و خجالت دادن کودک خصوصاً در نزد همسالان وی بسیار مضر است و صدمات روحی و روانی بسیاری به کودک وارد می سازد و در مقابل، تشویق و اظهار رضایت پدر و مادر از پیشرفت کودک در کنترل شب ادراری بسیار مؤثر خواهد بود. ملاقات های مکرر با پزشک و ارائه جدول ستاره (که نشان دهنده سیر بهبود بیماری است) نیز نقش بسیار کمک کننده ای در کنترل بیماری خواهد داشت. مشارکت کودک در جمع آوری رختخواب خیس شده و تعویض لباس خود به تنهایی نیز کمک کننده خواهد بود. در بچه هایی که بین سن ۶ تا ۸ سال قرار دارند می توان در طول شب کودک را یک نوبت بیدار کرد تا به توالت برود و مثانه خود را تخلیه سازد. برای جلوگیری از بهانه و یا ترس کودک باید چراغ مسیر و توالت را روشن گذاشت. در صورتی که بیمار به مدت یک ماه دائم شب ادراری نداشت می توان دیگر در طول شب کودک را بیدار نکرد. در بچه های بالاتر از سنین هشت سال می توان از خود کودک خواست تا با تنظیم یک ساعت زنگدار ۳ تا ۴ ساعت پس از شروع خواب برای ادرار کردن بیدار شود. همچنین در این کودکان می توان از دستگاه های هشدار دهنده نیز بهره گرفت. درمان هایی که در بالا گفته شد اگرچه طولانی مدت و وقت گیر است ولی در صورت رسیدن به نتیجه لازم عود بیماری وجود نخواهد داشت.

دارو و شب ادراری

مصرف دارو در چه بیمارانی توصیه می شود؟ تجویز دارو در کودکان بالای هشت سال که با رعایت روش های ذکر شده در بالا بهبودی قابل توجهی نداشته اند مورد توجه قرار می گیرد. پزشک با دقت در خصوصیات فردی و پس از حصول اطمینان از عدم وجود علل عضوی و معاینه دقیق و انجام آزمایشات ضروری می تواند برای کودک مبتلا به شب ادراری دارو درمانی را شروع کند.

علت شب ادراری

علت اصلی بیماری شب ادرای چیست؟ همانطور که در متن کتاب توضیح داده شد دلایل متعدد و مختلفی در علت شناسی شب ادراری مطرح شده اند که یکی از مهم ترین آنها علل ژنتیک و ارثی است، به طوری که ۷۵ درصد این کودکان دارای یک وابسته درجه اول خانوادگی مبتلا به این اختلال داشته اند. دلیل دیگری که برای شب ادراری مطرح می شود کاهش ظرفیت مثانه یا ناپایداری مثانه است. کاهش ظریفت مثانه در نتیجه تخلیه زود به زود ادرار در بسیاری از کودکان مبتلا به بی اختیاری در شب و روز اثبات شده است این کودکان علائم دیگری همچون تکرر ادرار و فوریت در دفع ادرار نیز دارند.

علل بیماری شب ادراری

علل دیگر بروز بیماری شب ادراری چیست؟ یک علت دیگر برای بروز شب ادراری را تأخیر در تکامل مغزی می دانند. کنترل ادرار به معنی تکامل مغز برای باز و بسته کردن ارادی دریچه پیشابراه (که درست زیر مجرای خروجی مثانه قرار دارد) و تخلیه ادرار با اراده و خواست فرد است. این مرحله در واقع بخشی از تکامل عمومی کودک بوده و باید به تدریج کسب شود. عوامل داخلی و خارجی می توانند تکامل این بخش را به تأخیر بیندازند و درنتیجه کودک به علت تأخیر در تکامل مغزی قادر به کنترل صحیح ادرار خود نیست. فقدان آموزش آداب توالت به طور مناسب و منطقی که بایستی به طور معمول از سن ۱ تا ۳ سالگی شروع شود یا استفاده از روش های سخت گیرانه و تنبیهی می تواند در ایجاد یا تداوم عدم توانایی کودک درکنترل ادرار نقش داشته باشند.

همچنین وجود استرس های متعدد خانوادگی از جمله طلاق، مشاجرات زناشوئی، تولد فرزند جدید، شروع مدرسه، نقل مکان به منزل جدید یا بستری شدن کودک در بیمارستان می تواند از عوامل تداوم یا ایجاد این اختلال باشد. سال های دوم تا چهارم زندگی دوران نسبتاً حساس زندگی در تکامل کنترل ادرار می باشد. فشارهای اجتماعی و استرس ها در این سن به عنوان یک عامل خارجی، کنترل ادراری را به تعویق انداخته و بی اختیاری ادراری ثانویه را تشدید می کنند.

معمولاً این کودکان با گذشت زمان و تکامل مغز بهبود می یابند. عمق خواب را یکی دیگر از عوامل دخیل در بروز شب ادراری می دانند به این صورت که عده ای از محققین عقیده دارند دلیل اتفاق افتادن شب ادراری عمیق تر بودن خواب اینگونه افراد نسبت به سایر افراد طبیعی است و در نتیجه این بیماران پر بودن مثانه و خروج ادرار خود را کمتر حس می کنند. ولی مطالعات دیگری نشان می دهد که خواب این کودکان مانند سایرین بوده و بی اختیاری در هر مرحله از خواب و معمولاً در ساعات اولیه روی می دهد. دلیل دیگری که برای شب ادراری مطرح می سازند وجود اختلالات روانی است که تنها در ۲۰ درصد این کودکان وجود دارد. در صورت باقی ماندن مشکل شب ادراری در سنین بالاتر احتمال وجود این اختلالات بیشتر مد نظر قرار می گیرد. و بالاخره علل عضوی در دستگاه ادراری می تواند دلیل ایجاد شب ادراری باشد که این گونه افراد بی اختیاری روز هم وجود دارد و به عبارت دیگر این کودکان هیچ گاه کنترل ادرار را فرا نگرفته اند. توجه داشتن به علل فوق و مطرح نمودن دقیق آنها در ملاقات باپزشک ارزیابی کننده کودک راهنمای مفیدی در ارزیابی کننده جهت تشخیص علت اختلال و درمان مؤثر آن است.

چه مشکلاتی ممکن است سبب طولانی شدن مدت بیماری شب ادرای شود؟

همانگونه که قبلاً نیز توضیح داده شد فشارهای عصبی مانند سرزنش های شدید در مقابل دیگران و تنبیه کودک می تواند باعث طولانی تر شدن بیماری شود. فشارهای روحی عاطفی شدید نظیر جدایی پدر و مادر، بیماری های شدید و بستری شدن در بیمارستان و یاجدایی از والدین باعث طول کشیدن بیشتر بیماری شب ادراری و یا عود آن خواهد شد. گاهی اضافه شدن یک خواهر یا برادر نوزاد به محیط خانواده باعث عود مجدد شب ادراری می شود. آموزش زود هنگام توالت رفتن و اصرار ورزیدن به آن نیز می تواند باعث طول کشیدن مشکل شب ادراری شود.

منبع : کتاب راهنمای پزشکی خانواده- بیماری های کلیه و مجاری ادرار ، متخصص مجاری ادراری

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک