بی اختیاری ادرار یعنی از بین رفتن غیر ارادی کنترل مثانه و ضعف کلی مثانه که میتواند تأثیر چشمگیری در زندگی فرد داشته باشد! قرصهای تکرر ادرار برای افرادی که مشکلات کنترل مثانه دارند و در اثر فشار شدید ادرار امکان نشت ادرار برای آنها وجود دارد (مثانه بیش فعال و بی اختیاری ادرار) قابل تجویز است. گزینههای دارویی کمتری برای جلوگیری از نشت ادرار ناشی از حرکت یا فعالیت وجود دارد مانند سرفه، عطسه یا بلند کردن سنگین (استرس غیر ارادی).
اکسی بوتینین برای درمان علائم مثانه بیش فعال مانند تکرر ادرار، بی اختیاری (نشت ادرار) و افزایش شب ادراری استفاده میشود. اکسی بوتینین باعث کاهش اسپاسم عضلات مثانه و مجاری ادراری میشود.
انواع مختلف بی اختیاری ادرار
تکرر ادرار استرسی
تکرر ادرار استرسی به نشت ادرار هنگام سرفه کردن، عطسه، خندیدن، بلند کردن اشیاء، دویدن یا انجام هر کاری که باعث میشود فشار وارد شده به مثانه از ناحیه شکم قویتر از مکانیسم بسته شدن مثانه باشد (اسفنکتر مجرای ادراری) گفته میشود.
بی اختیاری ناشی از اضطراب
بی اختیاری اضطراب در اثر انقباض ناخواسته و ناگهانی عضله مثانه ایجاد میشود و با تمایل شدید به ادرار و عدم توانایی کنترل ادرار به مدت کافی تا رسیدن به توالت همراه است. برای این نوع بی اختیاری ادراری، معمولاً در هر نوبت مقدار کمی ادرار دفع میشود.
سرریز شدن ادرار
سرریز شدن ادرار ناشی یا نشت مکرر ادرار، عدم توانایی ادرار کردن در حجم طبیعی است. مقدار ادراری که بیش از ظرفیت مثانه است بیرون میریزد، اما مثانه پر میماند.
بی اختیاری کامل
بی اختیاری کامل به معنی عدم کنترل کامل، نشت مداوم یا خالی شدن دورهای غیرقابل کنترل محتوای مثانه است.
- OAB: اصطلاح پزشکی است که برای گروهی از علائم ناشی از اسپاسم غیر ارادی مثانه به کار برده میشود که شامل تکرر ادرار به خصوص در شب و نشت غیر ارادی آن است. ممکن است بدون دلیل واضح یا ثانویه در صورت وجود بیماریهای عصبی رخ دهد که در کنترل ادرار نقش دارند.
- مختلط: ترکیبی از بی اختیاری ادراری استرسی و بیاختیاری اضطرابی است.
- عملکردی: به آن دسته از افراد بی تحرک گفته میشود که نمیتوانند به موقع به توالت بروند و نیاز به استفاده از محصولات جاذب دارند و بنابراین دارای بیاختیاری ادرار هستند.
شب ادراری در رختخواب
شب ادراری اصطلاحی است که بیشتر برای توصیف خوابیدن کودکان به کار برده میشود و همچنین افراد بزرگسالی که شبها دچار عدم کنترل مثانه هستند.
علت تکرر ادرار
دلایل بی اختیاری ادرار:
- بی اختیاری میتواند در اثر ضعف عضلات کف لگن در نتیجه زایمان واژینال ایجاد شود که نتیجه یک روند بیماری مانند مولتیپل اسکلروزیس یا بیماری پارکینسون، نقایص هنگام تولد، صدمات ناشی از حادثه یا نتیجه یک بیماری یا جراحی است.
- بی اختیاری در اثر پیری ایجاد نمیشود. با این حال، تغییراتی که با روند پیری طبیعی رخ میدهد، میتواند به بی اختیاری کمک کند. به عنوان مثال، افزایش طبیعی اندازه غده پروستات با افزایش سن مردان، یا کاهش تدریجی استروژن در زنان پیر و بعد از یائسگی میتواند منجر به بی اختیاری شود.
- از آنجا که دلایل احتمالی بی اختیاری ادرار، ضعف مثانه یا مشکلات مثانه است، باید توسط پزشک تشخیص داده شود تا اطمینان حاصل شود که این علائم مشکل دیگری ایجاد نمیکنند و به این ترتیب میتوان گزینههای صحیح درمانی را مورد بحث و بررسی قرار داد.
داروی آكسي بوتينين(قرص تکرر ادرار)
شناسنامه مختصر دارو
نام هاي تجارتي : Ditropan XL, Cystrin, Contimin
دسته دارويي : داروي درمان بيماري هاي ادراري
ميزان خطر مصرف بيش از دوز مجاز دارو : نسبتاً زياد
ميزان وابستگي و اعتياد به دارو : كم
احتياج به نسخه پزشك : بلي
قابل استفاده براي عموم : بلي
موارد استعمال آكسي بوتينين
قرص آكسي بوتينين براي درمان بي اختياري ادراري و تكرر ادرار بزرگسالان، مورد استفاده قرار مي گيرد. همچنين در درمان شب ادراري كودكان مؤثر مي باشد. آكسي بوتينين موجب كاهش انقباض مثانه گشته و بدين طريق اجازه مي دهد كه مثانه مقدار زيادي ادرار در خود نگهداري نمايد. آكسي بوتينين از طريق متوقف كردن گرفتگي و انقباض مثانه سبب تاخير درامر خالي شدن مثانه مي شود.
اشكال آكسي بوتينين:
قرص، محلول
زمان مصرف دارو : 2 تا 4 بار در روز.
اندازه دوز مجاز مصرفي آكسي بوتينين: 10 تا 20 ميلي گرم در روز
مصرف آكسي بوتينين:
اثرات اين دارو ظرف 1 ساعت پس از شروع درمان با دارو ظاهر مي گردند. ضمناً اين اثرات مدت 10 ساعت پس از قطع مصرف هر دوز دارو در بدن دوام خواهند داشت.
طريقه نگهداري آكسي بوتينين:
آكسي بوتينين بايد در محفظه سربسته و در جاي خشك و خنك دور از دسترس كودكان نگهداري شود. ضمناً از تابش نور محافظت گردد.
چگونگي قطع مصرف آكسي بوتينين:
مصرف آكسي بوتينين را بدون مشورت با پزشك قطع نكنيد زيرا قطع ناگهاني مصرف آكسي بوتينين ممكن است به عود مجدد علائم بيماري منتهي شود.
عوارض آكسي بوتينين:
تعديل دوز مصرفي آكسي بوتينين براي بچه ها و اطفال و همچنين سالخوردگان براي كاهش عوارض آكسي بوتينين ضروري مي باشد. آكسي بوتينين ممكن است موجب تسريع در ابتلاء فرد به بيماري آب سياه چشم گردد. از عوارض معمول مصرف آكسي بوتينين مي توان به خشكي دهان، يبوست تهوع داغي و قرمزي صورت خشكي پوست و مشكلات مجاري ادراري اشاره نمود. ضمناً اگر پس از مصرف آكسي بوتينين دچار سردرد گيجي ظاهر شدن جوش چشم درد يا اختيار در بينايي گشتيد با پزشك مشورت نماييد.
نكات احتياطي مهم در مصرف آكسي بوتينين:
اگر به امراض و دردهاي زير مبتلا مي باشيد حتماً قبل از مصرف اين دارو پزشك معالج خود را در جريان قرار دهيد:
* اگر به دردهاي مزمن كبدي يا دردهای كليوي دچار مي باشيد و يا ميزان فشار خونتان بسيار بالاست.
* اگر غده پروستات شما بيش از حد بزرگ شده است و يا دچار مشكلات قلبي مي باشيد.
* اگر به طور متناوب دچار باد فتق مي شويد يا به آب سياه چشم مبتلا هستيد.
* اگر دچار زخم گوارشي مي باشيد و يا داروهاي ديگري را مصرف مي نماييد.
مصرف آكسي بوتينين براي زنان حامله :
چون مفيد بودن آكسي بوتينين براي مصرف در دوران حاملگي ثابت نشده است و از آن گذشته ممكن است براي رشد نوزاد مضر باشد لذا بهتر است با پزشك مشورت شود.
مصرف آكسي بوتينين براي زنان شيرده :
چون مفيد بودن اين دارو به اثبات نرسيده است لذا بهتر است با پزشك مشورت شود.
مصرف آكسي بوتينين براي بچه ها و اطفال :
براي بچه هاي زير 5 سال مجاز نمي باشد و توصيه نمي گردد. ضمناً براي بچه هاي بزرگتر كاهش دوز مصرفي مجاز آكسي بوتينين ضروري مي باشد.
مصرف آكسي بوتينين براي افراد بالاي 60 سال :
كاهش دوز مصرفي مجاز آكسي بوتينين ضرورت دارد.
چون آكسي بوتينين مي تواند موجب خواب آلودگي و اختلال در بينايي گردد، لذا كليه رانندگان و افرادي كه كارهاي پرمخاطره انجام مي دهند بايد هنگام مصرف آكسي بوتينين از فعاليت هاي مربوطه دست بكشند.
اکسی بوتینین کلراید (به انگلیسی: Oxybutynin Chloride)
نامهای تجارتی : Ditropan – Exybutin
رده درمانی:
آنتی اسپاسمودیک مجاری ادراری
رده فارماکولوژیک:
نسل سوم آمین سنتتیک
اشکال دارویی: قرص ۵ میلی گرمی
مکانیسم اثر
مکانیسم اثر آنتی اسپاسمودیک اکسی بوتینین از طریق افزایش ظرفیت مثانه و کاهش فرکانس انقباضات عضله دترسور اعمال میشود. این دارو، دارای اثرات آنتی موسکارینیک بر روی عضلهٔ صاف میباشد.
نکته از کتاب کاتزونگ:
بلوکرهای کولینورسپتورها یا آنتاگونیستهای گیرندههای کولینرژیک یا داروهای آنتی کولینرژیک، بر پایهٔ طیف عملکردشان (مسدود کردن گیرندههای نیکوتینی یا موسکارینی) به دو زیر گروه آنتاگونیستهای موسکارینی و آنتاگونیستهای نیکوتینی تقسیم میشوند که اکسی بوتینین جزو گروه آنتاگونیستهای موسکارینی است.
موارد مصرف
تنها مورد مصرف این دارو ، بعنوان آنتی اسپاسمودیک در مثانه نوروژنیک میباشد.
نکته از کتاب کاتزونگ: گلیکوپیرولات، مت اسکوپولامین و اکسی بوتینین، آنتاگونیستهای موسکارینی هستند که در درمان فوریت ادرار (Urgency) در سیستیت خفیف و به منظور کاهش اسپاسمهای مثانه به دنبال جراحیهای اورولوژیک استفاده میشوند. البته گلیکوپیرلوت و مت اسکوپولامین اثرات کمتری بر روی CNS دارند.
طریقه مصرف
دربالغین:
۵ میلی گرم از راه خوراکی، ۲ تا ۳ بار در روز تجویز میشود. حداکثر دوزاژ دارو ۵ میلی گرم چهار بار در روز است. در کودکان بزرگتر از ۵ سال : ۵ میلی گرم از راه خوراکی دو بار در روز تجویز میشود. حداکثر دوزاژ دارو ۵ میلی گرم، سه بار در روز است.
موارد منع مصرف
انسداد ناقص یا کامل دستگاه گوارش
گلوکوم
سرطان پروستات
میاستنی گراو
ایلئوس آدینامیک
مگاکولون
کولیت اولسراتیو (کولیت اولسروز)
بیماران مسن و ناتوان مبتلا به آتونی روده
اوروپاتی انسدادی
توجه : از اکسی بوتینین کلرید در افراد مسن، مبتلایان به نوروپاتی اتونوم ، بیماری کلیه و کبد و در ریفلاکس ازوفاژیتیس، باید با احتیاط استفاده کرد.
تداخلات دارویی
اثرات آنتی کولینرژیک این دارو، به دنبال مصرف سایر داروهای آنتی کولینرژیک، نظیر داروهای ضد افسردگی، فنوتیازینها و هالوپریدول تشدید میگردد.
اثرات تضعیف کنندگی این دارو بر روی دستگاه عصبی مرکزی به دنبال مصرف سایر داروهای تضعیف کننده سیستم اعصاب مرکزی نظیر: آنتی هیستامینها، نارکوتیکها و داروهای آرامبخش و خواب آور تشدید میگردد.
عوارض جانبی
در دستگاه اعصاب مرکزی: سرگیجه ، بی خوابی ، خواب آلودگی ، برافروختگی
در دستگاه قلب و عروق: طپش قلب ، تاکی کاردی
در دستگاه تناسلی ادراری: ایمپوتانس (ناتوانی جنسی) ، احتباس ادراری ، اشکال در ادرار کردن
در پوست: کهیر ، راش ، واکنشهای شدید آلرژیک در بیماران حساس به آنتی کولینرژیکها.
در دستگاه گوارش: تهوع ، استفراغ ، یبوست
در سایر دستگاهها: کاهش تعریق ، تب ، مهار ترشح شیر
توجه مهم: در صورت ایجاد واکنش افزایش حساسیت و یا علایم دیسترس تنفسی یا اشکالات عروقی و یا بروز تحریک در سیستم اعصاب مرکزی ، باید مصرف اکسی بوتینین را فورا قطع نمود
آیا قرص تکرر ادرار تنها راه درمان بی اختیاری ادرار است؟
کارهای زیادی وجود دارد که میتواند نوع و علت بی اختیاری ادرار شما را تعیین کند.
قبل از مراجعه به پزشک، لیستی از تمام داروهای دارای نسخه و بدون نسخهای که مصرف میکنید را تهیه کنید یا آنها را با خود همراه کنید. همچنین تاریخچه پزشکی خود را بطور خلاصه شرح دهید، از جمله اطلاعات مربوط به هر نوع جراحی که ممکن است انجام داده باشید.
علاوه بر این، پزشک از شما سؤالاتی در مورد میزان مایعات مصرفی و چگونگی مصرف و اینکه چه زمانی و چند بار بی اختیاری ادرار دارید خواهد پرسید.
پس از اتمام بررسی سابقه شما، ممکن است متوجه شوید که مطالعات تشخیصی ویژهای از جمله آزمایشهای ادرودینامیکی مورد نیاز هستند. نوع و علت بی اختیاری ادرار شما گزینههای درمانی مناسب را تعیین میکند.
برخی از روشهای درمانی برای درمان بیاختیاری ادرار:
تمرینات کیگل یا تمرین عضلات کف لگن- انجام تمرینات روزانه منظم عضلات کف لگن ممکن است با یا بدون تجهیزات بیوفیدبک و تحریک الکتریکی انجام شود که به شناسایی عضلات مناسب برای انقباض کمک میکند.
- آموزش کنترل مثانه- به افراد میآموزد که در برابر فشار ادرار مقاومت کنند و به تدریج فاصله بین ادرار را گسترش دهند.
- رژیم غذایی- با اجتناب از مصرف غذاها و یا مایعاتی که میتوانند مثانه را بیش از حد تحریک کنند مانند کافئین و الکل، میتوان به کنترل ادرار کمک کرد.
- جایگزینی هورمون- درمان با استروژن برای کمک به بهبود بیاختیاری استرسی در زنان یائسه
- تزریق- این روش شامل تزریق یک ماده به داخل مجرای ادراری برای تقویت قدرت و مقاومت آن است.
- جراحی- بیشترین عمل جراحی انجام شده برای درمن تکرر ادرار، تنظیم مجدد مجرای مثانه است. همچنین یک ایمپلنت یا اسفنکتر مصنوعی نیز وجود دارد که میتواند برای آقایانی که بعد از عمل سرطان پروستات دچار بی اختیار میشوند، مفید باشد. دستگاه تحریک عصب ساکرال، گزینهای برای برخی از بزرگسالان است که شامل دستگاهی میباشد که میتواند در بدن کاشته شود تا به تحریک اعصاب در لگن و بهبود عملکرد مثانه کمک میکند.
