سنگ کلیه یک توده جامد است که از مواد موجود در ادرار تشکیل شده است. این مواد معمولاً در ادرار یافت میشوند، اما هنگامی که مایعات کافی برای بیرون ریختن آنها از بدن در ادرار وجود نداشته باشد، بسیار غلیظ و متراکم میشوند. این مواد سنگ ساز عبارتاند از:
- کلسیم
- اکسالیت
- اورات
- سیستین
- زانتین.
- فسفات
این مواد و سایر مواد شیمیایی دیگر، “مواد زائد” هستند که باید از بدن خارج شوند.
اندازهی سنگ کلیه معمولاً از اندازه یک دانه ماسه تا اندازهی یک مروارید متغیر است. اگرچه برخی از سنگها میتوانند به اندازه توپهای گلف باشند که البته این مورد نادر است. سنگهای کوچکتر میتوانند بهخودیخود، بدون هیچ دردی و حتی بدون این فرد متوجه آنها شود، از طریق دستگاه ادراری عبور کنند و از بدن خارج میشوند. سنگهای بزرگتر میتوانند در کلیه گیر بیفتند یا در مجرای ادرار باقی بمانند . در صورت وقوع این اتفاق، این سنگها از خروج ادرار از بدن خودداری میکنند.
مسدود کردن جریان ادرار باعث درد شدید یا خونریزی میشود. سنگهایی که نمیتوانند بهخودیخود عبور کنند و از بدن خارج شوند، با داروها یا جراحی درمان میشوند. تصمیمگیری دربارهی این درمانها بر اساس اندازه / شکل سنگ ، محل ، نوع و تعداد سنگها میباشد.
سنگها در کلیه تشکیل میشوند و از مجرای ادرار به سمت مثانه پایین میروند. بعضیاوقات سنگ کلیه برای عبور از مجرای ادرار بسیار بزرگ است و میتواند جریان ادرار را مسدود کند.
عوامل خطر برای ابتلا به سنگ کلیه چیست؟
عوامل خطرات ایجاد سنگ کلیه شامل موارد زیر است:
- ننوشیدن مایعات به اندازه کافی.
- عفونتهای ادراری مکرر.
- انسداد مجاری ادراری.
- سابقه خانوادگی ابتلا به سنگ کلیه.
- بیماریهایی که بر میزان مواد موجود در ادرار تأثیر میگذارد که میتوانند منجر به تشکیل سنگ کلیه شوند، از جمله:
- هیپرکلسیوریا (میزان بالای کلسیم در ادرار).
- فشار خون بالا.
- دیابت.
- چاقی
- پوکی استخوان.
- نقرس
- کیست کلیه
- فیبروز کیستیک.
- بیماری پاراتیروئید.
- بیماری التهابی روده.
- اسهال مزمن.
- برخی از روشهای جراحی از جمله جراحی کاهش وزن یا سایر جراحیهای معده / روده.
داروها
- داروی زیاد کردن پیشاب (داروهای مدر)
- آنتی اسیدهای کلسیمی.
- Crixivan® (برای درمان عفونتهای HIV استفاده میشود).
- Topamax® و Dilantin® (برای درمان تشنج استفاده میشود).
- Cipro® (سیپروفلوکساسین)
- سفتریاکسون (آنتی بیوتیک).
برخی غذاهای و طعم دهندههای بخصوص
برخی غذاهای و طعم دهندههای بخصوصی که ممکن است عامل خطری برای ابتلا به سنگ کلیه باشند عبارتاند از:
- پروتئینهای حیوانی (گوشت و مرغ).
- رژیمهای غذایی حاوی نمک زیاد (سدیم).
- قندها (فروکتوز ، ساکارز و شربت ذرت).
علائم ابتلا به سنگ کلیه
علائم و نشانههای سنگ کلیه شامل موارد زیر میباشند:
- درد در قسمت پایین کمر یا در پهلوها. درد میتواند به صورت درد خفیفی بیاید و برود. درد میتواند شدید شده و منجر به مراجعه به اورژانس شود.
- تهوع و / یا استفراغ همراه با درد.
- خون در ادرار.
- درد هنگام ادرار کردن.
- ناتوانی در ادرار کردن.
- احساس نیاز مکرر به ادرار کردن در دفعات بیشتر
- تب / لرز.
- ادرار که بوی بدی دارد یا کدر به نظر میرسد.
سنگهای کلیه کوچکتر ممکن است باعث درد یا علائم دیگری نشوند و میتوانند خود به خود از راه ادرار خارج شوند.
تشخیص
تشخیص با معاینه فیزیکی و بررسی سابقهی پزشکی بیمار آغاز میشود. علاوه بر معاینه، از تستهای دیگری استفاده میشود، از جمله:
آزمایش خون
برای اندازهگیری میزان عملکرد کلیههای شما ، جستجوی علائم عفونت و جستجوی مشکلات بیوشیمیایی منجر به تشکیل سنگ کلیه، آزمایش خون گرفته میشود.
آزمایش نمونه ادرار
برای جستجوی علائم عفونت و بررسی میزان مواد تشکیل دهندهی سنگ – کلسیم ، اگزالات ، ادرار ، سیستین ، زانتانین و فسفات، آزمایش ادرار گرفته میشود.
تستهای تصویربرداری
برای دیدن اندازه ، شکل و محل قرارگیری سنگها؛ تعیین مناسبترین روش درمان، و گاهی اوقات برای بررسی نتیجه درمان از روشهای تصویربرداری استفاده میکنند. انواع روشهای عکسبرداری مورد استفاده عبارتاند از رادیولوژی ، سیتیاسکن و سونوگرافی. در هر دو روش رادیولوژی با اشعه ایکس و سیتیاسکن، از مقدار کمی اشعه برای تهیهی تصاویر استفاده میشود.
از دو نوع عکسبرداری رادیولوژی استفاده میشود: رادیولوژی استاندارد دستگاه ادراری یا نوع خاصی از رادیولوژی به نام پیلوگرام داخل وریدی (IVP). در صورت توصیهی IVP ، قبل از اینکه عکسبرداری رادیولوژی انجام شود، یک رنگ مخصوص (مادهی حاجب) در رگ شما تزریق میشود. از این رنگ برای گرفتن تصویر واضحتری از مشکلات موجود در کلیهها ، حالبها و مثانه ناشی از انسداد ادراری استفاده میشود.
سیتیاسکن شکم، یک آزمایش تصویربرداری است که یک نمای سهبعدی را از اندامهای داخل حفره شکمی ارائه میکند. از این تکنیک با تزریق یک رنگ یا بدون تزریق آن در ورید شما استفاده میشود. این تست، اندازهی سنگ و محل و شرایطی را كه ممكن است باعث ایجاد سنگ شود نشان میدهد. علاوه بر این ، سایر اندامهای موجود در این ناحیه از بدن قابل ارزیابی هستند.
سونوگرافی دستگاه ادراری، از امواج صوتی برای تشخیص سنگ کلیه و علائم غیرمستقیم سنگ کلیه مانند تغییر در اندازه و شکل کلیه استفاده میکند.
سنگ کلیه چگونه درمان میشود؟
گزینههای درمانی شامل موارد زیر هستند:
- بدون معالجه: اجازه دهید سنگها به خودی خود دفع شوند.
- داروها: برای شل شدن مجرای ادرار برای عبور سنگ.
- روشهای حداقل تهاجمی: عملی که از طریق یک برش کوچک در پوست طریق یا از سوراخهای طبیعی بدن انجام میشود.
- عمل جراحی.
بدون معالجه
گاهی اوقات سنگ کلیه بسته به اندازه و محل خود، می تواند به خودی خود از طریق ادرار از بدن خارج شود. نوشیدن مایعات فراوان به سنگ کلیه کمک میکند تا از مجاری ادراری عبور کند. خارج شدن و دفع سنگ کلیه ممکن است تا سه هفته طول بکشد.
داروها
درد شدید ، که نیاز به ویزیت در اورژانس دارد ، با استفاده از داروهای مسکن IV ، داروهای ضدالتهابی IV و داروهای IV برای کنترل تهوع / استفراغ قابل درمان است. با استفاده از داروهای ضدالتهابی مانند ایبوپروفن ، سنگهایی که درد کمتری دارند ، قابل کنترل هستند. (احتیاط: قبل از مصرف ایبوپروفن از پزشک خود مشورت بگیرید، این دارو اگر در شرایط حملهی حاد سنگهای کلی مصرف شود، میتواند خطر ابتلا به نارسایی کلیه را افزایش دهد – خصوصاً در افرادی که سابقه بیماری کلیوی و بیماریهای مرتبط با آن مانند دیابت ، فشار خون بالا و. چاقی دارند.) داروهای دیگری برای شل شدن میزنای یا حالب مانند تامسولوسین (Flomax®) یا نیفدیپین (Adamant® ، Procardia®) ممکن است برای دفع سنگها به خودی خود به شما داده شود.
روشهای کم تهاجمی
سه نوع عمل جراحی با حداقل حالت تهاجمی وجود دارد که عبارتاند از اورتروسکوپی و سنگ شکن با شاک ویو (shockwave lithotripsy) و نفرولیتوتومی از راه پوست.
اورتروسکوپی
برای انجام این روش ، یک ابزار کوچک به نام اورتروسکوپ، از طریق مثانه، وارد مجرای ادرار ، و داخل حالب وارد میشود. این ابزار اجازه میدهد تا سنگها دیده شوند و سپس در یک “سبد” جراحی بازیابی کرده و با استفاده از لیزر شکسته شوند. سپس این قطعات کوچکتر سنگ کلیه از این طریق میتوانند بهراحتی از طریق مجاری ادراری از بدن خارج شوند.
سنگ شکن با شاک ویو(shockwave lithotripsy)
در این روش ، بیمار روی نوع خاصی از میز جراحی قرار میگیرد. امواج پرانرژی شاک ویو از طریق آب به محل سنگها ارسال میشود. امواج شوک سنگها را تکهتکه و خرد میکند ، که در این صورت راحتتر میتوانند از طریق دستگاه ادراری از بدن خارج شوند.
نفرولیتوتومی از راه پوست
هنگامی که سنگهای کلیوی با روشهای دیگر قابل درمان نیست – یا به دلیل سنگهای بسیار زیاد ، یا اینکه سنگها خیلی بزرگ یا سنگین هستند ، یا به دلیل موقعیت مکانی آنها – نفرولیتوتومی از راه پوست را در نظر میگیرند. در این روش ، یک لوله به واسطه برش کوچکی که در قسمت پشت شما ایجاد شده، وارد کلیه میشود. اگر سنگها بزرگ باشند ، یک پروب سونوگرافی و / یا لیزر در آن تعبیه میشود و موجهای شوکی (شاک ویوهایی) را به سنگها میرستد تا آنها را متلاشی کند. قطعات سنگی یا به بیرون مکیده میشوند (بنابراین لازم نیست آنها را از طریق ادرارتان خارج کنید) یا از طریق لولهای (به نام نفروستومی) که از طریق پوست وارد کلیه شده است ، خارج میشوند. این لوله، ادرار و همچنین هر سنگ کوچک را درون کیسه جمعآوری ادرار تخلیه میکند. این روش نیاز به یک مدت کوتاه بستری در بیمارستان (دو تا سه روز) دارد.
جراحی باز سنگ کلیه
جراحی باز سنگ کلیه، یک عمل جراحی مهم و عمده است که بندرت انجام میشود. در حال حاضر فقط در 0.3تا 0.7 درصد موارد انجام میشود.
چگونه میتوان از سنگ کلیه جلوگیری کرد؟
راههای کاهش خطر ابتلا به سنگ کلیه شامل عبارتاند از:
- نوشیدن مایعات بیشتر ، بهویژه آب. شما باید حداقل 1 و نیم لیتر مایعات در روز بنوشید. مایعات به شما کمک میکنند تا بدنتان پر آب باشد. پر آب بودن بدن به شما کمک میکند تا بهدفعات بیشتری ادرار کنید ، و این کمک میکند تا مواد انباشته شدهای که سبب تشکیل سنگ کلیه میشوند از بدن دفع شوند. اگر به خاطر انجام فعالیتهایتان زیاد عرق میکنید ، حتماً آب بیشتری بنوشید.
- محدود کردن مقدار نمک (سدیم) در رژیم غذاییتان.
- اگر اضافه وزن دارید، وزنتان را کم کنید.
- مصرف انواع غذاها و نوشیدنیهایی را که منجر به ایجاد نوع خاصی از سنگ کلیه شما شده است، محدود کنید. ممکن است از شما خواسته شود ادرار خود را طی یک دوره 24 ساعته جمعآوری کند. قطعات سنگی و مواد معدنی موجود در ادرار میتوانند به شناسایی آنچه ممکن است باعث ایجاد سنگ کلیه شده باشد کمک کند. بر اساس محتوای سنگ کلیهتان، یک متخصص تغذیه میتواند تغییراتی را در رژیم غذایی شما ارائه دهد تا به شما در کاهش خطر تشکیل سنگهای بیشتر کمک کند.
- مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک برای کمک به جلوگیری از سنگ کلیه بر اساس نوع سنگ خاص شما و هرگونه بیماری که احتمال ایجاد سنگ را بیشتر میکند.
چشمانداز و پیشبینی آیندهی بیماری سنگ کلیه چگونه است؟
چشمانداز سنگ کلیه بسیار مثبت است. بسیاری از سنگهای کلیوی بهمرورزمان خودبهخود دفع میشوند. داروها و درمانهای جراحی برای از بین بردن سنگهای بزرگتر کلیه عموماً بسیار موفق هستند و زمان ریکاوری کمی دارند.
ممکن است در طول زندگی چندین بار دچار سنگ کلیه شوید. اگر متوجه شدید که سنگی در کلیهتان در حال تشکیل است، پزشک متخصص شما میتواند با شما همکاری کند تا علت سنگها را کشف کند. پس از یافتن علت ، میتوانید سبک زندگیتان را تغییر دهید تا از تشکیل سنگهای بعدی جلوگیری کنید.
