شب ادراری کودکان و نوجوانان ناشی از اختلال هورمونی یا کوچکی مثانه

خیس کردن رختخواب که به اصطلاح اختیاری ادرار در هنگام خواب نیز نامیده می‌شود، به دفع غیر ارادی ادرار در خواب گفته می‌شود که در این شرایط کودک در وضعیت سنی خاص قرار دارد که انتظار می‌رود در طول شب رختخواب خود را خیس نکند. خیس بودن شلوار و رختخواب کودک و دیدن شرمندگی او یک صحنه آشنا در اکثر منازل است و تقریباً همه ما با این وضعیت آشنایی داریم. خیس کردن رختخواب یا شب ادراری به این معنا نیست که آموزش‌های شما در این خصوص نادرست بوده است بلکه یک بخش طبیعی از فرایند چرخه رشد کودک محسوب می‌‌شود. به طور کلی شب ادراری قبل از سن ۷ سالگی موضوع نگران کننده‌ای نیست و سپس از این سن نیز توانایی کنترل مثانه در طول شب در حال تقویت شدن خواهد بود. در صورتی که پس از هفت سالگی همچنان مشکل شب ادراری ادامه داشته باشد باید با صبر و حوصله و آگاهی به رفع این مشکل بپردازید. تغییر سبک زندگی، بازآموزی مثانه، استفاده از هشدار دهنده رطوبت و گاهی اوقات مصرف دارو می‌‌تواند به کاهش ریسک شب ادراری کمک کند.

  شب ادراری در کودکان چه عللی دارد؟ 

 هنوز هیچ کس به طور دقیق علت شب ادراری کودکان و نمی‌داند اما عوامل متعددی در بروز این عارضه نقش دارند که در بخش زیر به آنها اشاره می‌کنیم:

•  کوچک بودن مثانه: گاهی اوقات ممکن است مثانه کودک شما به اندازه کافی رشد نکرده باشد که بتواند در طول شب ادرار را جمع آوری کند.
•  ناتوانی در احساس پر بودن مثانه: در صورتی که اعصاب مثانه که وظیفه کنترل عملکرد آن را بر عهده دارند تکامل نیافته باشند پر بودن مثانه باعث بیدار شدن کودک از خواب نخواهد شد و در صورتی که خواب کودک بسیار عمیق باشد دچار مشکل شب ادراری خواهد شد.
•  عدم تعادل هورمونی: در دوران کودکی در بدن برخی از کودکان به اندازه کافی هورمون ضد ادرار (ADH) تولید نمی‌شود تا روند تولید ادرار در طول شب کاهش یابد.
•  عفونت مجاری ادراری: این عفونت می‌‌تواند باعث اختلال در کنترل دفع ادرار شود. علائم و نشانه‌های این عارضه عبارتند از شب ادراری، تکرر ادرار، قرمز یا صورتی بودن ادرار، و احساس درد در هنگام دفع ادرار.
• آپنه تنفسی در هنگام خواب: گاهی اوقات شب ادراری نشان دهنده اختلال آپنه تنفسی است. آپنه تنفسی به اختلالی گفته می‌شود که تنفس کودک در هنگام خواب به علت بزرگ شدن آدنوئیدها یا پره‌های بینی قطع می‌شود. خروپف و احساس خواب آلودگی در طول روز در زمره سایر علائم و نشانه‌های این عارضه قرار دارد.
•  دیابت: می‌توان گفت کودکانی که معمولا لباس آنها در طول روز خشک است اما دچار شب ادراری می‌شوند دیابت دارند. سایر علائم و نشانه‌های ابتلا به دیابت عبارتند از دفع حجم بسیار زیادی از ادرار، تشنگی بیش از حد، خستگی، و کاهش وزن علیرغم اشتهای خوب کودک.
•  یبوست مزمن: عضلاتی که در کنترل مثانه نقش دارند به دفع مدفوع نیز کمک می‌کنند. در صورتی که مدت زیادی از یبوست کودک می‌‌گذرد ممکن است این عضلات به خوبی وظیفه خود را انجام ندهند و باعث شب ادراری شوند.
•  مشکلات ساختاری در مجاری ادراری یا سیستم عصبی: به نظر شب ادراری به وجود نقص در سیستم عصبی یا سیستم دفع ادرار کودک ارتباط پیدا می‌‌کند.

 چه عواملی احتمال شب ادراری در کودکان را افزایش می‌‌دهند؟

 احتمال بروز اختلال شب ادراری در همه افراد وجود دارد اما این اختلال در میان پسران دو برابر بیشتر از دختران است. عوامل متعددی با افزایش ریسک شب ادراری ارتباط دارند که در بخش زیر به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

•  استرس و عصبانیت: برخی از اتفاقات پر استرس مانند داشتن خواهر یا برادر جدید، شروع دوران مدرسه یا خوابیدن در یک مکان ناشناخته می‌‌تواند زمینه شب ادراری را فراهم کند.
•  سابقه خانوادگی: در صورتی که یکی از والدین کودک یا هر دوی آنها دچار مشکل شب ادراری باشند ریسک آن یک کودک آنها نیز دچار مشکل شود افزایش خواهد یافت.
•  اختلال بیش فعالی/ نقص توجه (ADHD): شب ادراری در میان کودکانی که دچار اختلال بیش فعالی هستند بیشتر از سایر کودکان است.

 شب ادراری چه عوارض و آثاری را بر کودکان و نوجوانان خواهد گذاشت؟

 اگرچه شب ادراری یک اختلال ناراحت کننده است در صورتی که هیچ گونه دلیل جسمانی مبنی بر این مسئله وجود نداشته باشد کودک شما با مشکلات سلامت مواجه نخواهد شد. اما به طور کلی شب ادراری می‌تواند مشکلات متعددی را برای کودک شما به وجود بیاورد که در بخش زیر به آنها اشاره می‌کنیم:

•  احساس گناه و شرمندگی که باعث می‌‌شود کودک اعتماد به نفس خود را از دست بدهد.
•  کودک شانس شرکت در فعالیت‌های مدرسه را از دست می‌دهد.
•  در صورتی که کودک دچار شب ادراری می‌شود و با همان لباس خیس می‌خوابد در ناحیه تناسلی او راش پوستی به وجود خواهد آمد.

 چه روش‌هایی برای تشخیص شب ادراری کودکان وجود دارد؟

 متخصص اطفال بر اساس شرایط کودک می‌‌تواند یکی از روش‌های زیر را برای تشخیص علت شب ادراری و تصمیم ‌گیری درباره نوع درمان را پیشنهاد دهد:

•  انجام معاینه جسمانی
•  بررسی علائم و نشانه‌هایی از قبیل سطح مصرف مایعات، سابقه خانوادگی، عملکرد مثانه و روده و مشکلات مرتبط با شب ادراری
•  انجام آزمایش ادرار برای بررسی وجود عفونت یا ابتلا به دیابت
•  عکسبرداری به کمک اشعه ایکس یا سایر روش‌های عکس برداری برای بررسی ساختار مثانه و مجاری ادراری
•  سایر آزمایشات مخصوص مجاری ادراری و انواع ارزیابی‌ها در صورت لزوم

 شب ادراری در کودکان چگونه درمان می‌شود؟

 معمولا مشکل شب ادراری در کودکان به صورت خود به خود برطرف خواهد شد. در صورتی که کودک به درمان نیاز داشته باشد پزشک در ابتدا به بررسی وضعیت عمومی او بپردازد و بهترین روش موجود را برای درمان این اختلال پیشنهاد می‌‌دهد. در صورتی که کودک شما گاهی اوقات دچار مشکل شب ادراری می‌‌شود و از این موضوع اذیت نمی‌شود تغییر سبک زندگی از قبیل اجتناب از مصرف کافئین و محدود کردن مایعات در هنگام شب می‌تواند کمک شایانی به کودک شما نماید. اما در صورتی که تغییر سبک زندگی کارساز نباشد و کودک شما از خیس کردن رختخواب خود وحشت دارد می‌‌توان از روش‌های درمانی مختلف برای کمک به کودک استفاده کرد. در صورتی که علت اصلی شب ادراری اختلالاتی از قبیل یبوست یا آپنه تنفسی باشد باید قبل از امتحان کردن هر روشی به درمان این مشکلات بپردازید. می‌توان از مصرف دارو یا هشدار دهنده رطوبت برای درمان مشکل شب ادراری استفاده کرد.

 هشدار دهنده رطوبت

 هشدار دهنده رطوبت یک دستگاه کوچک است که با باتری کار می‌کند و معمولاً در اکثر داروخانه‌ها بدون نیاز به نسخه پزشک عرضه می‌شود که به پد حساس به رطوبت متصل می‌‌گردد و روی لباس یا رختخواب کودک قرار داده می‌شود. در صورتی که پد وجود رطوبت را احساس کند هشدار دستگاه شروع می‌شود. به طور کلی صدای هشدار دهنده زمانی شنیده می‌شود که کودک قصد ادرار کردن دارد، در این حالت شما می‌توانید کودک خود را به موقع بیدار کنید و برای جلوگیری از دفع ادرار در رختخواب او را به سرویس بهداشتی ببرید. در صورتی که خواب کودک شما بسیار سنگین است و صدای هشدار باعث بیدار شدن او نمی‌شود باید کاملا مراقب باشید و کودک خود را به موقع بیدار کرده و به سرویس بهداشتی ببرید. در صورتی که از این دستگاه استفاده می‌کنید باید زمان زیادی را به استفاده از آن اختصاص دهید. معمولا حدود ۲ تا ۳ ماه طول می‌کشد تا کودک شما به آن عکس‌ العمل نشان دهد و حدود ۱۶ هفته طول می‌کشد تا مشکل شب ادراری کودک شما برطرف گردد. این دستگاه هشدار دهنده برای اکثر کودکان بسیار سودمند است و با عوارض جانبی و خطرات بسیار محدودی همراه است و در مقایسه با مصرف دارو یک راه حل بهتر و مناسب‌تر محسوب می‌شود. معمولا این دستگاه تحت پوشش بیمه قرار ندارد.

 مصرف دارو

 گاهی اوقات پزشک به شما دارو می‌دهد که باید مدت کوتاهی از آن استفاده کنید تا مشکل شب ادراری کودک شما برطرف گردد. برخی از انواع داروهای خاص می‌‌توانند به ایجاد شرایط زیر کمک کنند:

•  تولید ادرار را در طول شب کند می‌‌کنند. داروی دسموپرسین (DDAVP) میزان تولید ادرار در طول شب را کاهش می‌دهد. نوشیدن مقدار زیادی مایعات در کنار مصرف این دارو می‌تواند باعث بروز مشکل شود. در صورتی که کودک شما با علائمی از قبیل تب، استفراغ و اسهال مواجه شد باید از دادن این دارو به او خودداری کنید. قبل از دادن این دارو به کودک خود به خوبی بروشور دارو را مطالعه کنید. این دارو به صورت خوراکی و فقط برای کودکان بالای پنج سال تجویز می‌شود. بر اساس اطلاعات سازمان غذا و دارو استفاده از اسپری بینی دسموپرسین به علت عوارض جانبی حادی که دارد برای درمان مشکل شب ادراری توصیه نمی‌شود.
•  آرام کردن مثانه اهمیت بسیار زیادی دارد. اگر مثانه کودک شما کوچک است استفاده از داروی آنتی کولینرژیک از قبیل اکسی بوتینین می‌‌تواند به کاهش انقباضات مثانه و افزایش ظرفیت آن کمک کند. در صورتی که کودک شما در طول روز نیز توانایی کنترل ادرار خود را ندارد مصرف این دارو می‌‌تواند کمک بسیار زیادی به رفع مشکل او نماید. معمولاً از این دارو در کنار سایر داروها استفاده می‌شود و در صورتی که سایر روش‌های درمانی با شکست مواجه شده باشد پزشک مصرف این دارو را توصیه نخواهد کرد.
• گاهی اوقات ترکیب کردن داروها می‌تواند کمک شایانی به بیمار نماید اما متاسفانه هیچ گونه تضمینی در این خصوص وجود ندارد و ممکن است داروی تجویز شده به رفع مشکل کودک کمک نکند. معمولاً در این حالت پس از قطع مصرف دارو مجدداً مشکل شب ادراری کودک آغاز می‌شود تا آنکه به صورت خود به خود این عارضه برطرف گردد که سن رفع این اختلال در کودکان مختلف متفاوت است.

 روش‌های جایگزین

 برخی از افراد از داروها یا روش‌های جایگزین برای درمان مشکل شب ادراری استفاده می‌کنند. مدارک و شواهد کمی در خصوص میزان تاثیر گذاری روش‌هایی از قبیل هیپنوتیزم، طب سوزنی، درمان دستی و استفاده از گیاهان دارویی وجود دارد و تلاش برای تایید اثرگذاری آنها ناموفق بوده است. در برخی موارد تحقیقات بسیار کمی انجام شده است و دلایل کافی برای تایید یا رد کردن این روش‌ها وجود ندارد. بهتر است قبل از شروع هر یک از این روش‌ها با متخصص اطفال مشورت کنید و نظر او را جویا شوید. در صورتی که قرار است از یک روش غیر مرسوم استفاده کنید از پزشک خود در خصوص ایمن بودن آن برای کودک خود اطمینان حاصل کنید و مطمئن شوید که این روش هیچ گونه تداخلی با داروهای مصرفی کودک ندارد.

 تغییر سبک زندگی و روش‌های درمان خانگی

 تغییر سبک زندگی می‌تواند به رفع مشکل شب ادراری کودک کمک کند که در ادامه به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

•  از عصر به بعد میزان مایعات مصرفی کودک خود را محدود کنید. نوشیدن مایعات به میزان کافی اهمیت بسیار زیادی دارد اما باید مقدار مایعات مصرفی کودک را در طول روز تنظیم کنید و کودک را تشویق نمایید که صبح و ظهر مایعات بیشتری بخورد که این امر باعث می‌شود میزان تشنگی کودک در هنگام شب کاهش پیدا کند و در نتیجه آب کمتری بخورد. اما در صورتی که کودک شما اصل به باشگاه می‌رود و فعالیت جسمانی بالایی دارد نباید سطح آب مصرفی او را محدود کنید.
•  از دادن نوشیدنی یا غذاهای حاوی کافئین به کودک خود اجتناب کنید. مصرف این خوراکی‌ها برای کودک ممنوع می‌باشد زیرا کافئین باعث تحریک مثانه او می‌شود به مصرف کافئین به ویژه در هنگام شب کاملا ممنوع می‌باشد.
•  قبل از خواب کودک خود را به سرویس بهداشتی ببرید. از کودک خود بخواهید قبل از مسواک زدن و قبل از رفتن به رختخواب به سرویس بهداشتی برود تا دچار شب ادراری نشود. به کودک خود یادآوری کنید در صورتی که در طول شب نیاز به دفع ادرار داشته باشد باید به سرویس بهداشتی برود. یک لامپ کوچک را در مسیر اتاق کودک تا سرویس بهداشتی روشن کنید تا کودک بتواند به راحتی این مسیر را طی کند.
•  کودک خود را تشویق کنید که در طول روز به طور مرتب به سرویس بهداشتی برود. در طول روز به ویژه عصر از کودک خود بخواهید هر دو ساعت یک بار به سرویس بهداشتی برود تا از نیاز به دفع ادرار جلوگیری شود.
•  از ایجاد راش پوستی در ناحیه تناسلی کودک جلوگیری کنید. برای جلوگیری از به وجود آمدن راش پوستی ناشی از خیس شدن لباس زیر کودک باید به طور مرتب دستگاه تناسلی او را خشک کنید. استفاده از پماد یا کرم مخصوص برای محافظت از این قسمت در هنگام خواب اهمیت بسیار زیادی دارد. می‌توانید با متخصص اطفال در خصوص انتخاب بهترین محصول موجود در بازار مشورت کنید.

 حمایت از کودک

 کودکان از خیس کردن رختخواب و عصبانی کردن والدین خود شرمنده می‌شوند. اگر کودک شما دچار مشکل شب ادراری است سعی کنید آرام باشید و به کودک خود برای رفع این مشکل کمک کنید. می‌‌توانید از روش‌های متعدد برای کمک به کودک خود استفاده نمایید. در بخش زیر به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

•  نسبت به احساسات کودک خود حساس باشید. اگر کودک شما عصبی است یا استرس دارد او را تشویق کنید که احساسات خود را بیان کند. از او حمایت کنید و به تشویقش بپردازید. در صورتی که کودک شما آرام باشد و احساس امنیت کند مشکل شب ادراری او نیز بهتر خواهد شد. می‌توانید با متخصص اطفال در خصوص سایر روش‌های موجود برای کنترل استرس کودک خود صحبت کنید.
•  از روش‌های ساده برای تمیز کردن رختخواب کودک استفاده کنید می‌‌توانید از کاور پلاستیکی برای این کار استفاده نمایید و موقع خواب از لباس زیر جاذب و ضخیم برای کودک خود استفاده کنید تا در صورت بروز شب ادراری ادرار را در خود نگه دارد. لباس و ملافه تمیز را کنار تخت کودک خود قرار دهید. از استفاده طولانی مدت از ملافه یا لباس زیر یک بار مصرف خودداری کنید.
•  از کودک خود بخواهید به شما کمک کند. اگر کودک شما آنقدر بزرگ شده است که می‌تواند در تعویض رختخواب یا لباس به شما کمک کند از او کمک بگیرید و به او بگویید بعضی از لباس‌هایش را بشوید. مسئولیت تعویض ملافه‌ها و رخت خواب را به خودش واگذار کنید این کار باعث می‌شود کنترل بیشتری بر شرایط خود داشته باشد.
•  کودک خود را تشویق کنید. همانگونه که می‌‌دانید شب ادراری یک مشکل غیر ارادی است بنابراین فکر تنبیه کردن یا مسخره کردن کودک خود را از سرتان بیرون کنید زیرا مسخره کردن کودک باعث افسرده شدن و ناامیدی خواهد شد. در عوض سعی کنید از کودک خود بخواهید به شما برای تعویض ملافه‌ها کمک کند و برای این کار او را تشویق کنید. اگر فکر می‌کنید تشویق کردن کودک می‌‌تواند به بهبود شرایط کمک کند برای او جایزه تهیه کنید. اکثر کودکان برچسب‌های رنگارنگ را دوست دارند و شما می‌توانید آنها را تهیه کرده و به کودک خود بدهید.

“کپی فقط با ذکر منبع و لینک بلامانع است.”