post_image

حدود ۲۶ سال از اولین پیوند کلیه در بیمارستان شهید دکتر لبافی‌نژاد می‌گذرد. یک برادر کلیه خود را به برادر بیمارش هدیه کرده بود؛ آقای بهروزی. او هنوز زنده است و با گذشت این مدت به زندگی خود ادامه می‌‌دهد. در طول سال‌های پیاپی تجارب گران‌قیمتی در عرصه جراحی پیوند اعضا در کشور به وجود آمده اما پیوند کلیه یک سر و گردن از سایر پیوندها بالاتر و موفقیت آن افزون‌تر است.

پیوند کلیه

سر عمل جراحی پیوند کلیه دو دوست حاضر شدیم. دو دوست اهل خراسان شمالی که یکی کلیه خود را به دیگری هدیه کرد و بانی این پیوند نیز کسی نبود جز استاد دکتر ناصر سیم‌فروش. متاسفانه بیماری دیابت در رده اول و سپس گلومرولونفریت یا التهاب گلومرولی کلیه در کودکان که از بیماری‌های مادرزادی کلیه است، در کشور ما شایع‌ترین مشکلاتی هستند که باعث از بین رفتن کلیه و ضرورت پیوند می‌شوند.

بیماری‌هایی مانند دریچه مادرزادی مجرا، بازگشت ادرار از مثانه به کلیه‌ها، مثانه نوروژنیک (که از طریق جراحی، با پیوند بخشی از روده به مثانه برای بزرگ شدن حجم مثانه قابل درمان است) هم جزو شایع‌ترین مشکلات کلیه اطفال است. تاکنون بالغ بر ۴۰۰ مورد پیوند کلیه اطفال در بیمارستان لبافی‌نژاد با موفقیت انجام گرفته و به همین دلیل یک بخش ویژه اطفال در این بیمارستان راه اندازی شده است.

فشار خون، فشار به کلیه

افرادی که مرتب دچار خون دماغ می‌شوند و سردرد و سرگیجه دارند ممکن است فشارخون بالا داشته باشند که به همین مشکلات کلیه مربوط می‌شود و حتی به نارسایی کلیه نیز می‌تواند منجر شود. این دو اثر متقابل بر هم دارند: فشارخون و نارسایی کلیه‌ها. از سوی دیگر سنگ‌های کلیه به ویژه سنگ کلیه دو طرفه باعث نارسایی کلیه می‌شوند. برخی داروها نیز در صورت مصرف نکردن صحیح می‌توانند موجب نارسایی کلیه شوند که تمام این مشکلات قابل پیشگیری‌اند.

ما تاکنون در ۳ مورد از بیماران مبتلا به دیابت که کلیه خود را نیز از دست داده‌اند و کاندیدای پیوند کلیه بودند ۳ مورد پیوند موفق پانکراس و کلیه به طور همزمان داشتیم که این افراد دیگر بدون نیاز به انسولین زندگی می‌کنند و قصد داریم این روند را ادامه دهیم. چند سال پیش گفتم که به زودی در پیوند کلیه از برجسته ترین کشورهای دنیا خواهیم شد و اکنون با اطمینان می‌گویم که در منطقه خاورمیانه، در پیوند از مرگ مغزی رتبه اول را داریم و این مرهون تلاش‌های مردم ایثارگر کشورمان است.

عمل پیوند کلیه با لاپاروسکوپی

ما در پیوند کلیه به روش لاپاروسکوپی در منطقه خاورمیانه اول و در دنیا رتبه سوم یا چهارم را داریم. در میان کشورهای دنیا از نظر پیوند کلیه از فرد زنده به بیمار (از فرد غیر مرگ مغزی) جزو ۵ کشور اول دنیا محسوب می‌شویم. تقریبا به ازای پنج مورد پیوند کلیه از اهداکننده زنده سه مورد از مرگ مغزی در هفته تنها در بیمارستان لبافی‌نژاد (قلب ارولوژی کشور) داریم. تا پیش از این موفقیت‌ها، کشور عربستان سعودی و ترکیه پیشگام‌تر بودند.

جالب اینکه اهدای اعضا در کشور ما همانند کشور اسپانیا از مردم کشورمان صورت می‌گیرد اما در کشوری مانند عربستان مردم عربستان کمتر به فرهنگ اهدای اعضا پس از مرگ مغزی اعتقاد دارند و بیشتر افراد خارجی هستند که پس از تصادف یا مرگ مغزی اعضای خود را اهدا می‌کنند.

عوارض پیوند کلیه

در زمینه اهدای کلیه از افراد زنده با تکنیک لاپاروسکوپی هم‌اکنون موفق به انجام یک‌هزار و ۶۰۰ مورد پیوند کلیه به طریق لاپاراسکوپی شده‌ایم که در خاورمیانه چنین آماری وجود ندارد. در این روش بدون جراحی باز و فقط توسط چند سوراخ کوچک بدون برش، کلیه اهدایی خارج شده و به بیمار نیازمند پیوند می‌شود. به این ترتیب اهداکننده با کمترین درد و خونریزی پس از ۲ روز به زندگی عادی بازگشته و مرخص می‌شود. این روش در اروپا و آمریکا استاندارد شده اما در خاورمیانه فقط ایران توانسته به این تکنیک و با این میزان موفقیت دست یابد.

پیوند از فرد زنده با پیوند از جسد

کلیه اهدایی از فرد دهنده که یک انسان زنده است یا یک فرد دچار مرگ مغزی در نحوه برداشت فرق می‌کند. اگر دهنده فرد زنده باشد با برش لاپاروسکوپی و حتی ۳ سوراخ کوچک کار بستن رگ‌های خونرسان و لوله حباب توسط ابزارهایی از بیرون بدن با دوربین مخصوص صورت می‌گیرد و پس از شست‌وشوی کلیه آن را به اتاق عمل مجاور که بیمار گیرنده کلیه آماده‌سازی شده است انتقال می‌یابد.

اما اگر کلیه از یک فرد مرگ مغزی (جسد باشد) با یک برش روی پهلوی دهنده کلیه به روش مذکور جدا می‌شود.در بیشتر موارد کلیه از فرد مرگ مغزی در یک مرکز درمانی دیگر جدا شده و پس از شست‌وشو ، داخل سرم فیزیولوژی و یخ در کوتاه‌ترین زمان ممکن به بیمارستانی که بیمار گیرنده پیوند در اتاق عمل آماده‌سازی شده است انتقال می‌یابد.

برای جداسازی اعضای پیوندی، کلیه اولین عضو است که از بدن فرد مرگ مغزی جدا می‌شود سپس کبد و پانکراس، قلب و ریه‌ها در صورت رضایت بیمار و خانواده‌اش و چشم هم در پایان برداشته می‌شود.

مهم ترین نشانه موفقیت

در مورد موفقیت پیوند باید گفت که میزان ادرار پس از پیوند بیانگر موفقیت آن است. در یک فرد معمولی در یک شبانه‌روز حدود ۲ تا ۳ لیتر ادرار انجام می‌شود اما در افراد پیوند شده به دلیل مکانیسم ویژه بدن که قصد دارد تمام سموم تجمع‌یافته در سلول‌ها را به سرعت از بدن خارج سازد در هر یک ساعت حدود ۳ لیتر ادرار دفع می‌شود و گاهی در طول شبانه‌روز حدود ۳۰ لیتر ادرار خواهند داشت.

به همین دلیل که احتمال فشار به ناحیه بخیه شده وجود دارد ما از یک روند مخصوص موسوم به سوند دابل جی (G Double) استفاده می‌کنیم. این بیماران هم اندازه میزان ادرار خود باید مایع و سرم دریافت کنند. این افراد چون پیوندشان خارج از پرده صفاق صورت گرفته و فشاری از روده‌ها، کلیه را تهدید نمی‌کند می‌توانند خوردن غذا را چند ساعت پس از پیوند آغاز کنند.

منبع : تبیان

دکتر محسن وریانی، متخصص ارولوژی
آدرس: تهران، میدان توحید، ابتدای ستارخان، نبش کوثر یک