جراحی لاپاروسکوپی یا عمل جراحی بر پایه ایجاد حفره (keyhole surgery) یک عمل جراحی کم تهاجم است که دارای چندین مزیت نسبت به جراحی سنتی باز میباشد. لاپاروسکوپی روشی است که برای بررسی اندام در شکم (داخل ناحیهی شکم) استفاده میشود. همچنین میتوان از آن برای معاینه اندام لگن خانمها استفاده کرد.
در لاپاروسکوپی از یک لامپ نوری بسیار کوچک که دارای دوربین فیلمبرداری است استفاده میشود. لولهی آن را لاپاراسکوپ مینامند. این لوله را در یک برش یا چاک کوچکی در شکم شما قرار میدهند. تصاویر دوربین فیلمبرداری را میتوان در صفحه کامپیوتر مشاهده کرد.
یکی از مزایای لاپاروسکوپی این است که از حداقل حالت تهاجمی برخوردار است برای اینکه با یک برش بسیار کوچک در شکم انجام میشود. لاپاروسکوپی معمولاً زمان کمتری میبرد و بهبودی سریع تری نسبت به جراحی باز دارد.
ممکن است از لاپاروسکوپی برای گرفتن یک نمونه بافت کوچک برای آزمایش (بیوپسی) استفاده شود. همچنین میتوان از آن برای برداشتن اندامهایی مانند آپاندیس (آپاندکتومی) یا کیسه صفرا (کوله سیستکتومی) استفاده کرد.
مزایای لاپاراسکوپی
برخی از مزایای این روش نسبت به جراحی باز در زیر شرح داده شده است:
- خطر خونریزی در حین جراحی کاهش مییابد زیرا اندازه برش ایجاد شده بسیار کوچکتر از برش بزرگی است که برای جراحی باز ایجاد میشود. این امر احتمال انتقال خون را برای جبران ریزش خون مورد نیاز را كاهش میدهد.
- اندازه کوچکتر محل برش نیز باعث کاهش خطر درد و خونریزی بعد از عمل میشود. هنگامی که برش ایجاد شده بزرگ باشد، بیماران در زمانی که زخم بخیه بهبود مییابد، برای تسکین دردشان نیاز به مصرف داروهای مسکن در مدت طولانیتری دارند. در روش جراحی لاپاروسکوپی، زخم بعد از جراحی بسیار کوچکتر است و روند بهبودی با درد خیلی کمتری همراه خواهد بود.
- برش کوچکتر نیز منجر به ایجاد یک اسکار بسیار کوچکتر بعد از عمل میشود. در مواردی که زخم جراحی بزرگتر باشد، بافت زخم ایجاد شده احتمال دارد که عفونت کند و همچنین در برابر فتق یا پارگی آسیب پذیرتر باشد، به ویژه در بیماران مبتلا چاق و دارای اضافه وزن.
- در جراحی لاپاروسکوپی، میزان قرارگیری اندامهای داخلی در معرض آلایندههای خارجی در مقایسه با جراحی باز بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد، بنابراین خطر عفونت بعد از عمل را کاهش میدهد.
- مدت زمان مورد نیاز برای بستری در بیمارستان با عمل جراحی لاپاروسکوپی به طور قابل توجهی کوتاهتر است، زیرا بهبودی بسیار سریعتر رخ میدهد. بیشتر بیماران همان روز یا روز بعد از عمل از بیمارستان مرخص میشوند و میتوانند خیلی سریعتر از عمل جراحی باز، میتوانند بعد از عمل به زندگی عادی روزمره خود برگردند.
چرا ممکن است به عمل لاپاراسکوپی نیاز داشته باشم؟
لاپاروسکوپی شکمی را میتوان برای بررسی موارد زیر در شکم و اندامهای درون آن انجام داد:
- تومورها و سایر توده های دیگر
- صدمات
- خونریزی داخل شکم
- عفونتها
- درد شکمی که قابل توجیه (با دلیل معلوم) نیست
- موارد انسداد
- سایر شرایط و بیماریهای دیگر
لاپاروسکوپی اغلب وقتی انجام میشود که نتایج یک معاینه فیزیکی، رادیولوژی یا سی تی اسکن نا معلوم و نامشخص است.
لاپاروسکوپی ممکن است برای تعیین مرحلهی پیشرفت سرطان در اندامهای شکمی استفاده شود. همچنین ممکن است این روش برای بررسی آسیب شکمی استفاده گردد. با این روش میتوان دید که آسیب دیدگی در کجا واقع شده و عمق آن تا چه حد است. همچنین میتوان مقدار خونریزی داخلیتان را مشاهده کرد.
لاپاروسکوپی زنان و زایمان
لاپاراسکوپی زنان، ممکن است برای بررسی موارد زیر برای خانمها استفاده شود:
- درد و مشکلات لگن
- کیستهای تخمدان
- فیبروئیدها یا فیبروم رحمی
- لولههای فالوپ
همچنین میتوان از لاپاروسکوپی برای درمان اندومتریوز استفاده کرد. در این شرایط بافتی که به طور معمول در رحم قرار دارد، در خارج از آن رشد میکند. لاپاروسکوپی ممکن است برای درمان یک حاملگی خارج رحمی یا بستن لوله (اتصال لولههای فالوپی) انجام شود تا بهطور دائم از بارداری جلوگیری شود.
دلایل دیگری نیز ممکن است برای توصیهی پزشکتان جهت انجام لاپاروسکوپی وجود داشته باشد.
تشخیص سرطان
لاپاراسكوپي میتواند همچنین به کشف وجود سرطان میزان پیشرفت و گسترش آن در بدن کمک کند. این روش میتواند به تشخیص انواع سرطانهای زیر کمک کند:
- سرطان تخمدان
- سرطان لوله فالوپ
- جگر
- پانکراس
- روده بزرگ
- مری
- روده کوچک
- معده
- رحم
- مزوتلیوما صفاقی
لاپاروسکوپی همچنین میتواند به تشخیص سرطان دیگری که در اندامهای شکمی و لگن گسترش یافته است کمک کند.
چگونه میتوانم برای لاپاراسکوپی آماده شوم؟
- پزشک روش کار را برای شما توضیح خواهد داد. هر گونه سؤالی که دارید از او بپرسید.
- ممکن است از شما خواسته شود که فرم رضایت نامهای را امضا کنید که اجازه این عمل را میدهد. فرم را با دقت بخوانید و اگر به چیز نامعلوم و نامشخصی برخورد کردید، سؤال کنید.
- پزشک شما یا کسی که قرار است لاپاراسکوپی را برای شما انجام دهد، سؤالاتی در مورد وضعیت سلامتیتان در گذشته خواهد پرسید. او همچنین ممکن است شما را معاینه فیزیکی کند. این کار برای اطمینان از وضعیت خوب و مناسب سلامتی شما میباشد. همچنین ممکن است نیاز به انجام آزمایش خون و سایر آزمایشهای تشخیصی دیگر داشته باشید.
- 8 ساعت قبل از عمل نباید چیزی بخورید یا بنوشید. این امر اغلب به معنای نخوردن آب و غذا بعد از نیمه شب است.
- اگر به هرگونه دارو، لاتکس، نوار و داروهای بیهوشی (موضعی و عمومی) حساسیت دارید، با پزشکتان در میان بگذارید.
- در مورد تمام داروهایی که مصرف میکنید با پزشک خود صحبت کنید. این شامل داروهای بدون نسخه و با نسخه پزشک میشود. همچنین شامل ویتامینها، گیاهان دارویی و سایر مکملهای غذایی است.
- در صورت سابقه اختلالات خونریزی به پزشک خود بگویید. در صورت مصرف داروهای رقیق کننده خون، آسپرین، ایبوپروفن یا داروهای دیگری که بر لخته شدن خون تأثیر میگذارند، به پزشک خود اطلاع دهید. ممکن است لازم باشد قبل از عمل مصرف این داروها را متوقف کنید.
- اگر باردار هستید یا به فکر میکنید که باردار هستید، به پزشک خود بگویید.
- اگر زیورآلات و نگینهایی (پیرسینگ) را در نزدیکی نافتان دارید، باید آنها را درآورید.
- بسته به نوع عمل جراحی، ممکن است از شما خواسته شود قبل از عمل از یک ملین خوراکی برای پاک کردن روده خود استفاده کنید یا ممکن است چند ساعت قبل از عمل محلولی را از راه مقعد و داخل روده تحتانیتان (یک تنقیه پاک کننده) وارد کنند. همچنین ممکن است یک آنتیبیوتیک به شما داده شود.
- ممکن است قبل از عمل، دارویی برای آرام بخشیتان (سدیشن) به شما داده شود. این کار بستگی به نوع لاپاروسکوپی موردنظر دارد. اگر این عمل سرپایی انجام میشود، باید کسی شما را همراهی کند تا به خانه ببرد.
پزشک ممکن است بر اساس شرایط پزشکی شما دستورالعملهای دیگری را نیز به شما ارائه بدهد.
در حین عمل لاپاراسکوپی، چه رخ خواهد داد؟
لاپاروسکوپی ممکن است به صورت یک عمل سرپایی یا به صورت یک عمل نیاز به بستری در بیمارستان انجام شود. نحوه انجام این عمل ممکن است متفاوت باشد و به شرایط شما و شیوههای پزشک شما بستگی دارد.
بهطورکلی لاپاروسکوپی در حالی انجام میشود که شما تحت بیهوشی عمومی خواب هستید. پزشک، نوع بیهوشی را بر اساس روش و سلامت کلی شما انتخاب میکند.
بهطور کلی، روند انجام لاپاروسکوپی به این صورت است:
- از شما خواسته میشود هرگونه جواهرات یا اشیاء دیگری را که ممکن است در این عمل اختلال ایجاد کند، خارج کنید.
- از شما خواسته میشود كه لباسهایتان را درآورید و یک لباس راحتی مخصوص عمل به شما داده میشود.
- یک لاین IV (داخل وریدی) در بازو یا دست شما وارد میشود.
- ممکن است یک سوند ادرار در مثانه شما برای جمع آوری ادرار قرار داده شود.
- روی یک تخت عمل به پشت خود دراز میکشید.
- متخصص بیهوشی میزان ضربان قلب، فشار خون، تنفس و میزان اکسیژن خونتان را در حین عمل بررسی میکند.
- اگر موهای زیادی در محل جراحی وجود داشته باشد، آنها را کوتاه میکنند.
- پوست روی محل جراحی با یک محلول استریل (ضد عفونی کننده) تمیز میشود.
- اگر از بیحسی عمومی استفاده نمیشود، ممکن است یک بیحسی موضعی به محل برش تزریق شود. این تزریق ناحیهی عمل را بیحس میکند. در این حین احساس برخورد سر سوزن و یک نیش زدگی مختصر خواهید کرد.
- برای تخلیه ادرار ممکن است یک سوند ادرار (لوله کوچک) در مثانه شما قرار گیرد.
- یک برش یا چاک کوچک در شکم شما درست زیر ناف ایجاد خواهد شد.
- ممکن است برشهای كوچك تر دیگری ایجاد شود تا در طول عمل از سایر ابزارهای جراحی استفاده شود.
- گاز دی اکسید کربن در شکم شما قرار میگیرد تا آن را متورم کند. این امر باعث میشود دیدن اندامها و سایر ساختارها در شکم آسانتر شود.
- در صورت عدم استفاده از بیهوشی عمومی، ممکن است در شکم و قسمت بالای شانه درد خفیف احساس شود. این درد ممکن است با تزریق دی اکسید کربن و حرکت ابزارهای جراحی به اطراف اتفاق بیوفتد.
- لاپاراسکوپ در شکم قرار داده میشود و عمل انجام میشود.
- پس از انجام لاپاروسکوپی و هر روش دیگری، لاپاراسکوپ و سایر ابزارهای جراحی خارج میشوند.
- برشها با بخیه، نوار یا ابزارهای بست جراحی بسته خواهند شد.
- یک باند استریل یا نوار پانسمان یا چسب روی محل برش قرار خواهد گرفت.
چه اتفاقی بعد از لاپاروسکوپی میافتد؟
بعد از عمل، شما به اتاق ریکاوری منتقل خواهید شد. روند بهبودی شما بسته به نوع بیهوشی که انجام دادید متفاوت خواهد بود. وضعیت شما بهدقت کنترل و نظارت میشود. هنگامیکه فشار خون، نبض و تنفس شما پایدار شد و هوشیاریتان را به دست آوردید، شما را به اتاقتان در بخش بیمارستان میبرند. یا اگر عملتان سرپایی بود، ممکن است شما را به خانه بفرستند.
وقتی در خانه هستید، باید محل برش را تمیز و خشک نگه دارید. پزشک در مورد نحوه استحمام دستورات لازم را به شما میدهد. هر نوع بخیه یا بست جراحی را باید در مراجعهی بعدی به مطب خارج کنید. اگر از نوار چسب استفاده شده است، باید آنها را خشک نگه دارید. آنها اغلب طی چند روز بعد میافتند.
ممکن است به خاطر گاز دی اکسید کربن در شکمتان، هنوز دردی در شکم احساس کنید. این درد ممکن است چند روز طول بکشد و ممکن است در شانههایتان نیز احساس کنید. البته این درد باید روزبهروز بهتر شود. داروهای مسکنتان را مطابق دستور پزشکتان مصرف کنید. آسپرین یا سایر داروهای مسکن ممکن است خطر خونریزی شما را افزایش دهد. فقط داروهایی مصرف کنید که پزشکتان تأیید یا تجویز کرده باشد.
به مدت 1 یا 2 روز بعد از عمل نوشیدنیهای گازدار مصرف نکنید. این کار به کاهش درد خفیف ناشی از گاز دی اکسید کربن کمک خواهد کرد. همچنین نوشیدنیهای گازدار ممکن است معده شما را ناراحت کنند.
میتوانید تا چند ساعت بعد از عمل مایعات شفاف بخورید و سپس بهتدریج میتوانید خوردن غذاهای جامد را طبق دستور پزشک شروع کنید. در صورت داشتن حالت تهوع یا استفراغ به پزشک خود اطلاع دهید.
ممکن است پزشکتان توصیه کند که فعالیت بدنی خود را برای چند روز محدود کنید
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیریم؟
در صورت داشتن موارد زیر با پزشک خود تماس بگیرید:
- تب یا لرز
- قرمزی، تورم، یا خونریزی یا ترشحات دیگر از محل برش
- درد بیشتر در اطراف محل برش
- استفراغ
- مشکل در ادرار
بسته به وضعیت شما ممکن است پزشک دستورات دیگری به شما بدهد.
لاپاروسکوپی چه خطراتی دارد؟
عوارض احتمالی عمل لاپاراسکوپی ممکن است شامل خونریزی از محل برش، آسیب به دیگر اعضای واقع در شکم یا وارد شدن گاز دی اکسید کربن به نقاطی غیر از شکم شود.
بعضی اوقات انجام لاپاروسکوپی توصیه نمیشود. این امر ممکن است در موارد زیر صورت بگیرد:
- تودههایی سرطانی پیشرفتهای در دیوارهی شکم وجود داشته باشند.
- فرد مبتلا به سل طولانی مدت (مزمن) باشد
- مشکل خونریزی مانند تعداد پلاکت خون پایین (ترومبوسیتوپنی) وجود داشته باشد
- بافت اسکار (چسبندگی) زیادی از جراحیهای دیگر وجود داشته باشد
- فرد داروهای رقیق کننده خون مصرف میکند
بسته به وضعیت پزشکی شما ممکن است خطرات دیگری نیز وجود داشته باشد. قبل از عمل حتماً در مورد هرگونه نگرانی با پزشک خود صحبت کنید.
شرایط خاصی وجود دارند که ممکن است جلوی عملکرد درست لاپاروسکوپی را بگیرد. این موارد شامل چاق بودن یا خونریزی در شکم میباشد.
