برخی نکات در رژیم غذایی مبتلایان به سنگ کلیه
امروزه ثابت شده است که سنگ های ادراری منشاء و انواع متعددی دارند و رژيم غذايی تا حدی اندک کمک کننده در درمان سنگ سازی است و بر خلاف گذشته ديگر اعتقاد عميقی بر رعايت و ممنوعيت غذا نيست و مهم تر از آن مصرف مايعات کافی و کالری مناسب مطرح می شود.
خوردن مايعات با توجه به اينکه غلظت ادراری را کم می کند و در نتيجه املاح و ميکروب های موجود نيز رقيق شده و کار آيی خود را از دست می دهند و از طرفی با تغيير در فيزيولوژی مدولای کليه و نيز با افزايش حرکات در سيستم ادراری می تواند مؤثر باشد.
مقدار مصرف مايعات روزانه بايد 3-2 ليتر باشد که اين مقدار بايد به طور متناسب در طول مدت روز تقسيم شود. حتی توصيه می شود در اين گونه بيماران در نيمه های خواب نيز مايعات خورده شود، به طوری که وزن مخصوص ادرار در طی شبانه روز و در هر زمانی در حد 1020 – 1018 باشد. بنابراين بيمارانی که عرق زياد می کنند و يا در شرايط گرم تری به سر می برند و کار آنها با فعاليت سنگين بدنی همراه است و يا اختلال گوارشی دارند بايد آب بيشتری بخورند که حجم کافی ادرار با وزن مخصوص فوق را داشته باشند.
مسئله مهم ديگر مصرف انواعی از غذاهاست که در اسيد و يا بازی کردن ادرار نقش دارند. می دانيم بعضی از املاح در محيط اسيدی کريستاليزه می شوند و بعضی در محيط قليايی، مثلا برای سنگ اسيد اوريک قليايی کردن ادرار توصيه می شود و يا برای سنگهای سيستئينی هم همين طور، زيرا در محيط اسيدی کريستاليزه می شوند و حتی گاهی با درمان ادرار را قليايی و اسيدی می کنند. به هر جهت مهمترين غذاهای اسيدی کننده مواد پروتئينی است و قليايی کننده ها سبزيجات و ميوه جات هستند که ليمو نقش شاخصی در اين ميان دارد.
اعتقاد بر اين است که شايد تنها جايگاه رژيم، در جلوگيری از سنگ های کلسيمی است. مهمترين مواد غذايی دارای کلسيم پنير و پروتئين های حيوانی است. اما گاهی اعتقاد بر اين است که به جهت عدم جذب کلسيم از روده، موادی که علاقه زيادی به باند با کلسيم دارند داده شود مثلا غذاهای دارای اگزالات زياد.
در نتيجه در نوشتن رژيم غذايی تفاوت های زيادی به چشم خواهد خورد که ممکن است بيمار را دلسرد نمايد. در مورد سنگ های با منشاء اسيد اوريک محدوديت غذايی چندان مفيد نيست ولی بعضی مطالعات اثرات خوبی را در رعايت رژيم غذايی تاييد می کنند. ولی به طور کلی محدوديت رژيم غذايی به مصرف پروتئين حدود 100-90 گرم در روز يعنی ايجاد حداقل پورين و نيز قليايی کردن ادرار با غذا و چنانچه نياز باشد مصرف موادی چون جوش شيرين توصیه می شوذ.
در سنگ های سيستئینی بهترين رژيم غذايی آب درمانی است و قليايی نمودن ادرار و پرهيز از بعضی غذاها مثل حبوبات، آجيل، مرغ و تخم مرغ توصيه می شود. در مواردی که نوع سنگ را نتوان به طور دقيق تعيين نمود، رژيم غذايی با پورين کم و اگزالات کم توصيه می شود ولی به طور کلی مصرف مايعات در کليه های سنگ ساز مفيد است.
سنگ های کلیه و مجاری ادراری
دو الی سه درصد افراد جامعه مبتلا به سنگهای کلیه و سیستم ادراری هستند. هم استعداد ژنتیکی و هم عوامل محیطی در سنگ سازی نقش دارند بطوری که حدود یک چهارم بیمارانی که به علت سنگ ادراری مراجعه می کنند، سابقه سنگ ادراری در یکی از افراد درجه یک فامیل را دارند. تمام عوامل محیطی که منجر به غلیظ شدن ادرار و کاهش حجم آن شوند در سنگ سازی مؤثرند و به همین دلیل ساخته شدن سنگهای ادراری در فصول گرم سال، آب و هوای گرم و کسانی که آب و مایعات کمتری مصرف می کنند، شایعتر است. مصرف زیاد گوشت و غذاهای پرنمک نیز در سنگ سازی مؤثر است.
اغلب سنگهای سیستم ادراری اغلب از جنس اگزالات کلسیم هستند ولی سنگ هایی با جنس اسیداوریک، فسفات کلسیم و … نیز گاهی دیده می شوند.
علائم سنگهای ادراری بیشتر بستگی به محل آنها دارد نه به اندازه یا جنس آنها، مثلاً یک سنگ کوچک چند میلیمتری اگر در مسیر حالب باشد ممکن است منجر به درد شدید پهلو و تهوع و استفراغ شدید شود در حالی که یک سنگ چند سانتیمتری و بزرگ در خود کلیه ممکن است طی چندین سال هیچ علامتی ایجاد نکند. در هر صورت، در هر بیمار با درد پهلو، خونی شدن ادرار و عفونتهای مکرر ادراری باید به سنگ کلیه مشکوک شد. این امر، بخصوص اگر سابقه خانوادگی سنگ وجود داشته باشد باید بیشتر مد نظر قرار گیرد.
برای تشخیص سنگ سیستم ادراری، سونوگرافی رایج ترین وسیله است. گاهی لازم است از عکس شکم (KUB)، عکس رنگی کلیه ها (IVP)، سی تی اسکن و یا سایر روشهای تشخیصی نیز استفاده شود.
منبع: دکتر هاشمی
