[sbu_post_image]
وظایف کلیه و مجاری ادرار
آناتومی و وظایف کلیه و مجاری ادرار به بیان ساده
2 عدد کلیه در بدن انسان وجود دارد که هر یک به شکل عضوی لوبیا مانند و به رنگ قهوه ای متمایل به بنفش در بخش پشتی شکم در هر طرف ستون مهره ها (بین مهره دوازدهم و مهره سوم کمری) قرار گرفته اند. در اکثر افراد، کلیه راست کمی پایین تر از کلیه چپ واقع شده است. هر کلیه حدود 10 تا 12 سانتی متر طول، 5تا 5/7 سانتی متر عرض، 5/2 سانتی متر ضخامت و 150 گرم وزن دارد و اندازه و شکل آن تقریباً شبیه ماوس معمولی کامپیوتر است. سمت جانبی (پهلویی) کلیه، محدب و سمت داخلی (شکمی) کلیه، مقعر و دانه دار است. هر کلیه در یک غشای شفاف موسوم به کپسول کلیه محصور شده است.
غشای کلیه موجب محافظت از آن در برابر ضربه و عفونت ها می شود. کلیه به 2 منطقه ی اصلی تقسیم می شود که عبارتند از: منطقه ی روشن تر بیرونی موسوم به قشر (کورتکس) کلیه (renal cortex) و منطقه ی تیره تر داخلی به نام مدولای کلیه (renal medulla). (مدولا به معنی مغز یا درونی ترین بخش هر عضو است).
در داخل مدولا، 8 عدد یا بیشتر هرم کلیوی (renal pyramid) قرار دارند که به شکل بخش های مخروطی دیده می شوند. مناطق واقع در بین این مخروط ها ستون کلیوی (renal columns) نام دارند. حفره ای موسوم به لگنچه ی کلیه (renal pelvis)در سطح مقعر (دندانه دار) هر کلیه قرار دارد که در ادامه، به میزانی (حالِب؛ ureter) تبدیل می شود.
برای تشخیص بیماری چه آزمایشهایی لازم است؟ هیچ یافته آزمایشگاهی خاص، شناساننده بیماری شب ادراری نیست با این حال باید علل عضوی نظیر عفونت های ادراری و نیز ناهنجاری های ساختمانی مادرزادی رد شود. جهت بررسی و رد علل عضوی، پزشک آزمایش کامل ادرار، کشت ادرار، قند خون و در بعضی موارد آزمایشات دیگری درخواست می نماید. در بعضی موارد نیز مطالعات رادیوگرافی ساده یا با ماده حاجب نیز ضروری خواهد بود.
سیر و پیش آگهی (عاقبت) بیماری چگونه است؟ شب ادراری اولیه به شرطی که علت عضوی در کار نباشد خود به خود با بزرگ شدن طفل و به مرور زمان و حتی با استفاده از هرگونه درمان برطرف خواهد شد. (از هر هفت کودک در طی یک سال یک کودک بهبودی خواهد یافت). اما به خاطر مشکلاتی که این بیماری برای کودک و والدین وی ایجاد می کند استفاده از روش های درمانی توصیه می شود. بی اختیاری ادراری ثانویه معمولاً بین 8-5 سالگی شروع می شود و اگر دیرتر شروع شود (به خصوص در بزرگسالی) باید در پی یافتن علل عضوی برآمده و به درمان آنها پرداخت. در بعضی مواقع ممکن است در بچه هایی که خود به خود یا با درمان بهبود یافته اند، بی اختیاری مجدداً عود کند.
علل وجود خون در ادرار
اکثر علل خونی شدن ادرار خطرناک نیستند. به عنوان مثال، ورزش ممکن است موجب هماچوری شودکه خود به خود طی 24 ساعت برطرف خواهدشد. در بسیاری موارد، بدون وجود هیچ نوع مشکلی هماچوری مشاهده می شود ولی از آنجا که گاهی هماچوری نشان دهنده ی وجود تومور یا بیماریهای جدی و خطرناک دیگر است باید به وسیله ی پزشک مورد بررسی قرار گیرد.
تشخیص وجود خون در ادرار
برای تشخیص علت وجود خون در ادرار یا رد بعضی علل خاص باید آزمایش کامل ادرار، آزمایش های خونی، پیلوگرافی داخل وریدی(IVP یا به اصطلاح عکس رنگی کلیه) و سیستوسکوپی انجام شوند. در آزمایش ادرار ممکن است علاوه بر گلبول های قرمز، گلبول های سفید( نشان دهنده عفونت) یاکَست ها(casts ؛ گروه هایی از سلول های چسبیده به هم که به شکل لوله های ظریف کلیوی در آمده اند) دیده شوند.
همچنین ممکن است در آزمایش ادرار، مقدار بیش از حد پروتئین یافت شود که نشان دهنده بیماری کلیوی است. پیلوگرافی داخل وریدی(IVP ) می تواند تومور دستگاه ادراری، سنگ کلیه یا مثانه، بزرگی پروستات یا سایر علل انسداد مسیر ادرار را نشان دهد. سیستوسکوپی بهتر ازIVPتومور یا سنگ کلیه را نشان می دهد.
علت ادرار خونی
با اولين نوبت آزمايش که خون در ادرار را نشان دهد هيچ وقت نبايد مارک خون در ادرار يا هماچوري را زد، حتماً بايد 2 تا آزمايش بخواهيم و فاصله بين دو آزمايش بايد حداقل يک تا 2 ماه باشد.
در نتيجه اينکه به بيمار توصيه نميکنيم اگر با اولين آزمايش آن را غير طبيعي ديد به فاصله کوتاهي آزمايش دوم را انجام دهد. اگر 2 نوبت خون در ادرار باشد و هيچ علائم همراهي نداشته باشد يعني پروتئين در ادرار نداشته باشد، علائم باليني فشار خون، سابقه ديابت و بيماريهايي که ميتواند مشکل کليوي به وجود بياورد را مريض نداشته باشد معمولاً فقط يک سونوگرافي در افراد جوان درخواست ميکنيم و بيشتر از اين جلو نميرويم، مگر اينکه تشخيص پزشک مشکل خاص باشد. اگرکه اين مشکلات وجود نداشته باشد و سونوگرافي مريض هم طبيعي باشد به فواصل بين 6 ماه تا 1 سال به مريض ميگوييم پيگيري کند آن هم با يک آزمايش ساده که اگر پروتئين در ادرارش اضافه شود يا علائم اضافي پيدا کند حتماً بايد به پزشک مراجعه کند که اين اطمينان حاصل شود مشکلي در مسائل کارکرد کليه به وجود نيايد. گاهي کراتينين وقتي به نزديک مقادير بالاي طبيعي ميرسد ميتواند از علائم کارکرد کم کليه باشد. در نتيجه وقتي کراتينين سرم درصد بالاي طبيعي است بايد به آن توجه داشت و دوباره درخواست آزمايش کرد که مبادا موردي از زيرچشم گم شود.» شيوع خون در ادرار در جامعه زياد است خصوصا در منطقه مديترانه که ايران هم جزو آن ميشود.
پیلونفریت به معنای التهاب در یک یا هر دو کلیه است که ناشی از عفونت باکتریای میباشد و شامل انواع پیلونفریت حاد و مزمن می باشد. عفونت مزمن کلیه نوعی عفونت است که به آرامی بروز کرده و ماه ها یا سال ها به طول می انجامد این عارضه منجر به تشکیل جوشگاه در کلیه و سر انجام از دست رفتن عمل کلیه می گردد.
خون در ادرار را باید جدی گرفت. این علامت، نشانه آن است که مخاط دستگاه ادراری در حال خونریزی است و جداره عروق ظریف آسیب دیدهاند، اما رنگ و نوع خونریزی نیز میتواند نشان دهد محل خونریزی کجا بوده است.
اگر خونریزی از قسمت فوقانی باشد خونریزی پررنگ خواهد بود. این نوع خونریزیها ممکن است به دلیل وجود سنگ کلیه باشد، ولی در این موارد هیچگاه خونریزی لختهای نخواهیم دید. عفونتهای داخل مثانه و پیشابراه یا وجود تومور در دستگاه ادراری تحتانی، موجب خــونریــزی لختــهای به رنـگ روشن مـیشود.
خونـــریزی همیشــه با چشم مسلح قابـل رویت نیسـت و گاهی فقط در آزمایش ادراری و زیر میکروسکوپ دیده میشود. خونریزی میتواند به دلایل دیگری از جمله بالا بودن کلسیم در ادرار، اسیداوریک زیاد و کریستال اوری باشد.
منبع : متخصص مجاری ادراری
